پرش به محتوا

تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''{{درشت|تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش؛}}'''؛ تجمع و راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.
'''{{درشت|تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش؛}}'''؛ تجمع و راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.


تجمعات شبانه ایرانیان در جنگ تحمیلی سوم، مجموعه‌ای از تجمعات خودجوش و سازمان‌یافته مردمی در ایران است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در واکنش به ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، و جمعی از فرماندهان نظامی توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد. این تجمعات که تا بیش از دو ماه ادامه یافت، با رویکرد سوگواری ملی، نمایش قدرت و بیعت با رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. از ویژگی‌های برجستهٔ این تجمعات، حضور گستردهٔ زنان از اقشار و سلایق مختلف با انواع حجاب بود که در کنار یکدیگر و در همبستگی با مردان، همدلی خود را با میهن و آرمان‌های ملی به نمایش گذاشتند. این رویداد به‌دلیل حضور اقشار متنوع جامعه، بازتاب‌های گسترده بین‌المللی و ادعاهای مطرح شده پیرامون ماهیت آن، به‌عنوان یکی از پدیده‌های مهم اجتماعی‌سیاسی تاریخ معاصر ایران در جریان این جنگ شناخته می‌شود.
تجمعات شبانه ایرانیان در جنگ تحمیلی سوم، مجموعه‌ای از تجمعات خودجوش و سازمان‌یافته مردمی در ایران است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در واکنش به ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، و جمعی از فرماندهان نظامی توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد. این تجمعات که تا بیش از دو ماه ادامه داشته، با رویکرد سوگواری ملی، نمایش قدرت و بیعت با رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. از ویژگی‌های برجستهٔ این تجمعات، حضور گستردهٔ زنان از اقشار و سلایق مختلف با انواع حجاب بود که در کنار یکدیگر و در همبستگی با مردان، همدلی خود را با میهن و آرمان‌های ملی به نمایش گذاشتند. این رویداد به‌دلیل حضور اقشار متنوع جامعه، بازتاب‌های گسترده بین‌المللی و ادعاهای مطرح شده پیرامون ماهیت آن، به‌عنوان یکی از پدیده‌های مهم اجتماعی‌سیاسی تاریخ معاصر ایران در جریان این جنگ شناخته می‌شود.


== جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات ==
== جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات ==
آغاز جنگ رمضان، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سید علی خامنه‌ای همراه تعدادی از اعضای خانواده و جمعی از فرماندهان ارشد و حملات هوایی و موشکی گسترده، نقطهٔ آغاز تجمعات خودجوش مردمی بود.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2123435/آخرین-اخبار-جنگ-ایران-و-آمریکا-اسرائیل-امروز-۱۰-اسفند-۱۴۰۴-دشمن-اکنون-به-کدام-شهر‌ها-حمله-کرده-است «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز 10 اسفند 1404، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین.]</ref> نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میدان‌های اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل‌گرفت که چند ویژگی داشت:<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>
آغاز جنگ رمضان، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سید علی خامنه‌ای همراه تعدادی از اعضای خانواده و جمعی از فرماندهان ارشد و حملات هوایی و موشکی گسترده، نقطهٔ آغاز تجمعات خودجوش مردمی بود.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2123435/آخرین-اخبار-جنگ-ایران-و-آمریکا-اسرائیل-امروز-۱۰-اسفند-۱۴۰۴-دشمن-اکنون-به-کدام-شهر‌ها-حمله-کرده-است «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز 10 اسفند 1404، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین.]</ref> نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میدان‌های اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل‌گرفت که چند ویژگی داشت:<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>
* '''شوک و خشم ملی''': ترور رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و مرجع تقلید شیعیان جهان، اقدامی بی‌سابقه بود<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360401/اجتماع-مردم-عزادار-و-سوگوار-رهبر-شهید-انقلابآخرین-تحولات-در-کشور-بروزرسانی-می-شود «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک.]</ref> که فراتر از ملاحظات سیاسی و وطنی، احساسات دینی مردم را برانگیخت و خشم ملی و فراملی گسترده‌ای در پی داشت. مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/826118/همبستگی-ملی-در-تجمعات-شبانه-مردم-ایران-برای-دفاع-از-کشور-تصاویر «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> تجمعات که در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ بودند؛ به‌سرعت به حماسهٔ ملی تبدیل شدند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>
* '''شوک و خشم ملی''': ترور رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و مرجع تقلید شیعیان جهان، اقدامی بی‌سابقه بود<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360401/اجتماع-مردم-عزادار-و-سوگوار-رهبر-شهید-انقلابآخرین-تحولات-در-کشور-بروزرسانی-می-شود «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک.]</ref> که فراتر از ملاحظات سیاسی و وطنی، احساسات دینی مردم را برانگیخت و خشم ملی و فراملی گسترده‌ای در پی داشت. مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/826118/همبستگی-ملی-در-تجمعات-شبانه-مردم-ایران-برای-دفاع-از-کشور-تصاویر «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> تجمعات که در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ بودند؛ به‌سرعت به حماسهٔ ملی تبدیل شدند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>
* '''تهدید امنیتی داخلی''': آمریکا و اسرائیل سعی داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از شهادت سید علی خامنه‌ای و جمعی از اعضای شورای دفاع، بستر فروپاشی و تجزیهٔ ایران را فراهم آورند. اما تجمعات شبانهٔ مردم، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ دشمن، به خنثی‌سازی طرح سقوط جمهوری اسلامی و تجزیهٔ ایران انجامید.<ref>[https://www.irna.ir/news/86131974/تجمع-های-شبانه-به-۵۰-رسید-جمعیتی-که-هر-روز-بیشتر-می-شود «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* '''تهدید امنیتی داخلی''': آمریکا و اسرائیل سعی داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از شهادت سید علی خامنه‌ای و جمعی از اعضای شورای دفاع، بستر فروپاشی و تجزیهٔ ایران را فراهم آورند. اما تجمعات شبانهٔ مردم، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ دشمن، به خنثی‌سازی طرح سقوط جمهوری اسلامی و تجزیهٔ ایران انجامید.<ref>[https://www.irna.ir/news/86131974/تجمع-های-شبانه-به-۵۰-رسید-جمعیتی-که-هر-روز-بیشتر-می-شود «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* '''فراخوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران''': سید مجتبی خامنه‌ای، در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش از مردم خواست که به تجمعات شبانه ادامه دهند و میدان را برای دشمن خالی نگذارند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62800 «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''فراخوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران''': سید مجتبی خامنه‌ای، در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش از مردم خواست که به تجمعات شبانه ادامه دهند و میدان را برای دشمن خالی نگذارند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62800 «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''مبعوث شدن مردم:''' برخی بر این باورند تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، مصداق عینی [[مبعوث شدن مردم]] و شکل‌گیری محور دوم دفاع ملی در کنار نیروهای مسلح بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86114439/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 بنایی، «دفاع ملی و بعثت مردم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


== دلایل ادامهٔ تجمعات شبانه ==
== دلایل ادامهٔ تجمعات شبانه ==
تجمعات بدون وقفه در طول چهل روز جنگ، دورهٔ سکوت<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/keyword/4525/تجمع «تجمع»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و بعد از آن تا کنون ادامه دارد<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210606/تصاویر-متفاوتی-از-تجمع-شب-گذشته-در-میدان-انقلاب-طعنه-و-کنایه «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین؛] [https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> که دلایل آن به شکل زیر بیان شده است:
تجمعات بدون وقفه در طول چهل روز جنگ، دورهٔ سکوت<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/keyword/4525/تجمع «تجمع»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و بعد از آن تا کنون ادامه دارد<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210606/تصاویر-متفاوتی-از-تجمع-شب-گذشته-در-میدان-انقلاب-طعنه-و-کنایه «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین؛] [https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> که دلایل آن به شکل زیر بیان شده است:
* '''تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی''': طبق نظر تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی، جنگ رمضان آشکار ساخت که آمریکا و اسرائیل با تمام مردم ایران دشمن هستند. این جنگ وجودی، ایرانی‌ها را ذیل هویت ملی و [[پرچم ایران]] متحد کرد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1041778/حملات-واشینگتن-و-تل-آویو-باعث-اتحاد-مردم-ایران-شد «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا.]</ref> اشتباه راهبردی واشینگتن و تل‌آویو در حمله به ایران مبنی بر عدم پاسخ تلافی‌جویانهٔ ایران، با پاسخی چندجانبه، قاطع و فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان مواجه شد. وحدت ملی و تاب‌آوری ایرانی، تاکتیک اصلی دشمن مبنی بر استفاده از شکاف‌های اجتماعی ایران برای دست‌یابی به‌هدف‌شان را بی‌اثر کرد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308343/6-اشتباه-راهبردی-آمریکا-علیه-ایران «6 اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>
* '''تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی''': طبق نظر تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی، جنگ رمضان آشکار ساخت که آمریکا و اسرائیل با تمام مردم ایران دشمن هستند. این جنگ وجودی، ایرانی‌ها را ذیل هویت ملی و [[پرچم ایران]] متحد کرد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1041778/حملات-واشینگتن-و-تل-آویو-باعث-اتحاد-مردم-ایران-شد «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا.]</ref> اشتباه راهبردی واشینگتن و تل‌آویو در حمله به ایران مبنی بر عدم پاسخ تلافی‌جویانهٔ ایران، با پاسخی چندجانبه، قاطع و فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان مواجه شد. وحدت ملی و تاب‌آوری ایرانی، تاکتیک اصلی دشمن مبنی بر استفاده از شکاف‌های اجتماعی ایران برای دست‌یابی به‌هدف‌شان را بی‌اثر کرد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308343/6-اشتباه-راهبردی-آمریکا-علیه-ایران «6 اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>
* '''پاسخ عملی به تهدید نفوذ''': تأمین امنیت محله‌ها و جلوگیری از بروز [[اغتشاش|اغتشاشات]] داخلی به‌عنوان برخی کارکرد تجمعات مردم باعث شد که حضور تا پایان جنگ تداوم یابد.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/interview/716331 «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب.]</ref>
* '''پاسخ عملی به تهدید نفوذ''': تأمین امنیت محله‌ها و جلوگیری از بروز [[اغتشاش|اغتشاشات]] داخلی به‌عنوان برخی کارکرد تجمعات مردم باعث شد که حضور تا پایان جنگ تداوم یابد.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/interview/716331 «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب.]</ref>
خط ۴۳: خط ۴۶:
در کنار تجمعات پیاده، کاروان‌های خودرویی نیز در شب‌های جنگ رمضان در خیابان‌های اصلی شهرها به حرکت درآمدند. این کاروان‌ها متشکل از خودروهای شخصی بودند که با پرچم‌های ایران و عکس رهبر شهید و پلاکاردهای حاوی شعارهای حمایتی، حرکت می‌کردند و شرکت‌کنندگان با استفاده از بوق و چراغ‌های روشن، حضور خود را نشان می‌دادند. به گزارش خبرگزاری‌های داخلی، این حرکت در شهرهای مختلف ایران صورت می‌گرفت.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1381583/شیراز-در-قلب-حمایت-راهپیمایی-خودرویی-گسترده-در-محکومیت-توطئه‌های-دشمن-فیلم «شیراز در قلب حمایت؛ راهپیمایی خودرویی گسترده در محکومیت توطئه‌های دشمن+ فیلم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
در کنار تجمعات پیاده، کاروان‌های خودرویی نیز در شب‌های جنگ رمضان در خیابان‌های اصلی شهرها به حرکت درآمدند. این کاروان‌ها متشکل از خودروهای شخصی بودند که با پرچم‌های ایران و عکس رهبر شهید و پلاکاردهای حاوی شعارهای حمایتی، حرکت می‌کردند و شرکت‌کنندگان با استفاده از بوق و چراغ‌های روشن، حضور خود را نشان می‌دادند. به گزارش خبرگزاری‌های داخلی، این حرکت در شهرهای مختلف ایران صورت می‌گرفت.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1381583/شیراز-در-قلب-حمایت-راهپیمایی-خودرویی-گسترده-در-محکومیت-توطئه‌های-دشمن-فیلم «شیراز در قلب حمایت؛ راهپیمایی خودرویی گسترده در محکومیت توطئه‌های دشمن+ فیلم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>


== گستره جغرافیایی تجمعات شبانه ==
== گستره جغرافیایی ==
بر اساس گزارش رسانه‌ها، تجمعات شبانه در جنگ رمضان، بسیار گسترده و سراسری بود و محدود به پایتخت یا چند شهر بزرگ نمی‌شد. این تجمعات به‌صورت هماهنگ و پرشور، در سراسر ایران، در حدود ۴۰۰ شهر برگزار می‌شد و تمام استان‌های کشور را در بر می‌گرفت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779370-تجمعات-مردمی-جنگ-ثبت-می-شود «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> حضور روستاییان و عشایر هم پابه‌پای مردم در شهرها در این تجمعات استمرار داشت.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5760219/ادامه-حضور-هوشیارانه-کشاورزان-و-روستائیان-در-میدان «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، تجمعات شبانه در جنگ رمضان گستره‌ای سراسری داشت و در حدود ۴۰۰ شهر در تمام استان‌های کشور برگزار شده است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779370-تجمعات-مردمی-جنگ-ثبت-می-شود «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> این گردهمایی‌ها شامل مشارکت جمعیت‌های شهری، روستایی و عشایر است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5760219/ادامه-حضور-هوشیارانه-کشاورزان-و-روستائیان-در-میدان «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> تهران به عنوان یکی از کانون‌های اصلی، شاهد برگزاری مستمر تجمعات در بیش از ۱۳۰ نقطه بود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5775818/تجمعات-شبانه-مردمی-در-تهران-دربیش-از-۱۳۰-نقطه-برگزار-می-شود «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> میدان‌های انقلاب، ولیعصر و تجریش از جمله مهم‌ترین این مکان‌ها در پایتخت هستند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306049/اعلام-برنامه-بیست-و-نهمین-تجمع-شبانه-مردمی-در-میادین-تهران «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>
 
== واکنش‌ها ==
=== واکنش مراجع تقلید ===
مراجع تقلید در ایران و عراق، با صدور پیام‌ها و احکام شرعی، این تجمعات شبانه را در چارچوب وظیفه شرعی دفاع ارزیابی کرده و با مردم ابراز همدردی و قدردانی کردند. به عقیده آنان، شرکت در این تجمعات نه یک رفتار عادی، بلکه مصداق تکلیف دینی جمعی و واجب کفایی تلقی می‌شد. برخی از این پیام‌ها عبارتند از:


تهران به‌عنوان کانون اصلی این جنبش، شاهد برگزاری تجمعات متعدد و منظمی بود. استاندار تهران در گزارشی تأکید کرد که بیش از ۵۷ شبانه‌روز در بیش از ۱۳۰ نقطه مختلف شهر تهران، تجمعات مردمی به‌صورت مستمر برگزار شده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5775818/تجمعات-شبانه-مردمی-در-تهران-دربیش-از-۱۳۰-نقطه-برگزار-می-شود «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> مکان‌هایی چون میدان انقلاب، میدان ولیعصر و میدان تجریش از جمله مهم‌ترین نقاط مورد اشاره هستند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306049/اعلام-برنامه-بیست-و-نهمین-تجمع-شبانه-مردمی-در-میادین-تهران «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>
* سید علی سیستانی در نجف، شرکت در تجمعات برای مقابله با فتنه و آشوب‌ها را واجب کفایی اعلام کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1147838/حکم-مهم-آیت-الله-سیستانی-برای-حضور-میدانی-مردم «حکم مهم آیت الله سیستانی برای حضور میدانی مردم»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>
* ناصر مکارم شیرازی نیز این حضور را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف و از مردم تقدیر کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/825458/آیت‌الله-مکارم‌-شیرازی-فهم‌ها-از-درک-مقاومت-مقدس-مردم-ناتوانند «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* حسین نوری همدانی این حضور را مایه قدردانی از نیروهای مسلح و عامل به زانو درآوردن دشمن دانست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6792218/تشکر-آیت-الله-نوری-همدانی-از-مردم-و-نیروهای-مسلح «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* عبدالله جوادی آملی از مردم حاضر در صحنه با تعابیری چون فرشتگان خدا در زمین یاد کرد.<ref>[https://esra.ir/fa/web/news/w/8228471?redirect=%2F «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء.]</ref>
 
برخی مراجع تقلید، ازجمله عدالله جوادی آملی<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2238725/ «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی درباره شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> و جعفر سبحانی، به‌دلیل حضور و شرکت گستردهٔ طلاب و روحانیان در تجمعات مردمی، جلسات درس خارج خود را تعطیل کردند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2240300/ «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
 
=== واکنش ترامپ ===
دونالد ترامپ، تجمعات ایرانیان را تولید هوش مصنوعی خواند<ref>[https://fararu.com/fa/news/956408/ترامپ-تجمعات-خیابانی-این-روزهای-ایران-را-هوش-مصنوعی-معرفی-کرد «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو.]</ref> که با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی<ref>[https://www.pana.ir/بخش-سیاسی-27/1678740-خیابان-ها-پر-از-مردم-است-این-ها-هوش-مصنوعی-نیستند-ملت-ایران-اند «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا.]</ref> و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821849/فیلم-واکنش-مردم-آمل-به-ادعای-ترامپ-درباره-تجمعات-مردمی-و-هوش-مصنوعی «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس؛] [https://www.hawzahnews.com/news/1374002/فیلم-آیا-تجمعات-هر-شب-مردم-ایران-با-هوش-مصنوعی-ساخته-میشود «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>


== واکنش‌ها به تجمعات شبانه ایرانیان ==
== کارکردها و نتایج ==


=== واکنش مراجع تقلید ===
=== ۱. کارکردهای روان‌شناختی ===
مراجع تقلید از جمله شماری از برجسته‌ترین مراجع دینی تشیع در ایران و عراق، با صدور پیام‌ها و احکام شرعی، این تجمعات شبانه را در چارچوب وظیفه شرعی دفاع ارزیابی کرده و با مردم ابراز همدردی و قدردانی کردند. به عقیده آنان، شرکت در این تظاهرات نه یک رفتار عادی، بلکه مصداق تکلیف دینی جمعی و واجب کفایی تلقی می‌شد. برخی از این پیام‌ها عبارتند از: آیت‌الله سید علی سیستانی در نجف، شرکت در تجمعات برای مقابله با فتنه و آشوب‌ها را واجب کفایی اعلام کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1147838/حکم-مهم-آیت-الله-سیستانی-برای-حضور-میدانی-مردم «حکم مهم آیت الله سیستانی برای حضور میدانی مردم»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی نیز این حضور را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف و از مردم تقدیر کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/825458/آیت‌الله-مکارم‌-شیرازی-فهم‌ها-از-درک-مقاومت-مقدس-مردم-ناتوانند «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> آیت‌الله حسین نوری همدانی این حضور را مایه قدردانی از نیروهای مسلح و عامل به زانو درآوردن دشمن دانست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6792218/تشکر-آیت-الله-نوری-همدانی-از-مردم-و-نیروهای-مسلح «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر.]</ref> آیت‌الله عبدالله جوادی آملی هم از مردم حاضر در صحنه با تعابیری چون فرشتگان خدا در زمین یاد کرد.<ref>[https://esra.ir/fa/web/news/w/8228471?redirect=%2F «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء.]</ref>


همچنین برخی مراجع تقلید، از جمله آیت‌الله جوادی آملی<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2238725/ «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی درباره شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> و آیت‌الله جعفر سبحانی، به‌دلیل حضور و شرکت گستردهٔ طلاب و روحانیان در تجمعات مردمی، جلسات درس خارج خود را تعطیل کردند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2240300/ «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
* کاهش استرس و اضطراب ناشی از جنگ؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>
* مقابله با انزوای فردی؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>
* تقویت شجاعت در برابر تهدیدات؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>
* ارتقای روحیه معنوی؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>
* آموزش مسئولیت‌پذیری و اجتماعی‌سازی فرزندان.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1377183/%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C «سواد خانواده | تأثیرات روانشناختی و خانوادگی شرکت در تجمعات انقلابی»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>


=== واکنش ترامپ به تجمعات شبانه ایرانیان ===
=== ۲. کارکردهای اجتماعی ===
دونالد ترامپ، تجمعات ایرانیان را تولید هوش مصنوعی خواند<ref>[https://fararu.com/fa/news/956408/ترامپ-تجمعات-خیابانی-این-روزهای-ایران-را-هوش-مصنوعی-معرفی-کرد «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو.]</ref> که با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی<ref>[https://www.pana.ir/بخش-سیاسی-27/1678740-خیابان-ها-پر-از-مردم-است-این-ها-هوش-مصنوعی-نیستند-ملت-ایران-اند «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا.]</ref> و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821849/فیلم-واکنش-مردم-آمل-به-ادعای-ترامپ-درباره-تجمعات-مردمی-و-هوش-مصنوعی «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس؛] [https://www.hawzahnews.com/news/1374002/فیلم-آیا-تجمعات-هر-شب-مردم-ایران-با-هوش-مصنوعی-ساخته-میشود «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>


== نتایج فرهنگی اجتماعی تجمعات شبانه ==
* تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی؛<ref>[https://asrdena.ir/fa/news/33284/حضور-شبانه-مردم-در-میادین-روایت-جنگ-رمضان-از-عمق-سرمایه-اجتماعی-ایران «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا.] [https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779587-وزیر-ارشاد-افزایش-همدلی-ایثار-اجتماعی-در-میان-طبقات-مختلف-جامعه-از-دستاوردهای-جنگ-رمضان-است «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>
دستاوردهای اجتماعی و فرهنگی تجمعات شبانه عبارتند از:
* ایجاد بستر برای فعالیت‌های خیریه و داوطلبانه؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>
* تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی:<ref>[https://asrdena.ir/fa/news/33284/حضور-شبانه-مردم-در-میادین-روایت-جنگ-رمضان-از-عمق-سرمایه-اجتماعی-ایران «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا.] [https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779587-وزیر-ارشاد-افزایش-همدلی-ایثار-اجتماعی-در-میان-طبقات-مختلف-جامعه-از-دستاوردهای-جنگ-رمضان-است «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>
* تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر؛<ref>[https://defapress.ir/fa/news/827725/تصاویر-کنشگری-میدانی-نوجوانان-پسر-بیرجندی-در-روزها-و-شب‌هایِ-جنگ-رمضان-و-دفاع-مقدس «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر:<ref>[https://defapress.ir/fa/news/827725/تصاویر-کنشگری-میدانی-نوجوانان-پسر-بیرجندی-در-روزها-و-شب‌هایِ-جنگ-رمضان-و-دفاع-مقدس «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* جریان‌سازی فرهنگی و هنری بی‌سابقه؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6811774/برگزاری-بیش-از-۱۹۰۰-تجمع-و-۱۳۵۰-محفل-قرآنی-در-جنگ-رمضان «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* جریان‌سازی فرهنگی و هنری بی‌سابقه:<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6811774/برگزاری-بیش-از-۱۹۰۰-تجمع-و-۱۳۵۰-محفل-قرآنی-در-جنگ-رمضان «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* ترمیم شکاف‌ها و بازسازی روانی؛<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2225404/ «عطریانفر: بر خلاف تصورات آمریکا و اسرائیل، در بزنگاه‌ها، اتحاد ایرانیان به اوج می‌رسد»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
* ترمیم شکاف‌ها و بازسازی روانی:<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2225404/ «عطریانفر: بر خلاف تصورات آمریکا و اسرائیل، در بزنگاه‌ها، اتحاد ایرانیان به اوج می‌رسد»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
* میراث‌سازی تاریخی؛<ref>[https://www.irna.ir/amp/86126638/ «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* میراث‌سازی تاریخی:<ref>[https://www.irna.ir/amp/86126638/ «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* تحکیم هویت و غرور ملی از طریق نمادها؛<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7/ زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>


== گستره و ابعاد حضور زنان ==
== گستره و ابعاد حضور زنان ==
زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های [[همبستگی اجتماعی]] و حمایت از نیروهای مسلح توصیف شد و از آن به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد می‌شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>
زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های [[همبستگی اجتماعی]] و حمایت از نیروهای مسلح و به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد شده است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>


=== پشتیبانی لجستیکی و اقدامات مردمی ===
=== پشتیبانی لجستیکی و اقدامات مردمی ===
علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شد. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1352413/زنان-عاشورایی-ایران-یک-دم-میدان-را-ترک-نکردند%C2%A0 «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین.]</ref> همچنین برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند<ref>[https://www.irna.ir/news/86137139/رئیس-فراکسیون-زنان-مجلس-زنان-در-جنگ-رمضان-نقش-پیشران-و-هدایت-کننده «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و از اجرای طرح زنان، پای کار ایران، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.<ref>[https://www.mojnews.com/بخش-سیاسی-3/698921-فعالیت-های-زنان-در-جنگ-رمضان-ثبت-می-شود «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز.]</ref>
علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شده است. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1352413/زنان-عاشورایی-ایران-یک-دم-میدان-را-ترک-نکردند%C2%A0 «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین.]</ref> برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند<ref>[https://www.irna.ir/news/86137139/رئیس-فراکسیون-زنان-مجلس-زنان-در-جنگ-رمضان-نقش-پیشران-و-هدایت-کننده «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و از اجرای طرح «زنان، پای کار ایران»، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.<ref>[https://www.mojnews.com/بخش-سیاسی-3/698921-فعالیت-های-زنان-در-جنگ-رمضان-ثبت-می-شود «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز.]</ref>


=== مشارکت زنان با گرایش‌های متنوع پوششی ===
=== مشارکت زنان با گرایش‌های متنوع پوششی ===
حضور زنان با انواع حجاب و پوشش در کنار یکدیگر در تجمعات شبانه در رسانه‌ها برجسته شد و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفت. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌داد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210627/حجاب-متفاوت-زنان-در-تجمعات-شبانه-تصاویر «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین.]</ref>
حضور زنان با انواع حجاب و پوشش در کنار یکدیگر در تجمعات شبانه در رسانه‌ها برجسته شد و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفته است. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌داد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210627/حجاب-متفاوت-زنان-در-تجمعات-شبانه-تصاویر «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین.]</ref>


=== تجمع «دختران جان‌فدای ایران» ===
=== تجمع «دختران جان‌فدای ایران» ===
خط ۷۹: خط ۹۶:


=== نقش در روشنگری و فضای مجازی ===
=== نقش در روشنگری و فضای مجازی ===
زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. همچنین در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>
زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>


=== بازتاب بین‌المللی ===
=== بازتاب بین‌المللی ===
حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی نیز تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/410405/روایت-بانوان-خارجی-درباره-رستاخیز-زنان-جنگ-رمضان-تصویر-زن-ایرانی-را-در-جهان-تغییر-داد «روایت بانوان خارجی درباره رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/410405/روایت-بانوان-خارجی-درباره-رستاخیز-زنان-جنگ-رمضان-تصویر-زن-ایرانی-را-در-جهان-تغییر-داد «روایت بانوان خارجی درباره رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
 
== نقش سرودهای حماسی ==
نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی پیدا کردند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/828350/موسیقیِ-میدان-بازآفرینی-حافظه-جمعی-در-لحظه-بحران «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/403414/نوحه‌هایی-که-روحیه-مقاومت-را-زنده-نگه-می‌دارند «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref> برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:


== نقش سرودهای حماسی در تجمعات شبانه ایرانیان ==
نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی داشتند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/828350/موسیقیِ-میدان-بازآفرینی-حافظه-جمعی-در-لحظه-بحران «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/403414/نوحه‌هایی-که-روحیه-مقاومت-را-زنده-نگه-می‌دارند «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref> برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:
* «[[حسبی‌الله (ترانه)|حسبی الله]]» با صدای [[محسن چاوشی]]؛<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
* «[[حسبی‌الله (ترانه)|حسبی الله]]» با صدای [[محسن چاوشی]]؛<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
* «آی صهیون، خیبر خیبر»<ref>[https://kashoob.com/audio/y4K5A/نماهنگ-آی-صهیون «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENqpx/تو-غلط-میکنی «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>
* «آی صهیون، خیبر خیبر»<ref>[https://kashoob.com/audio/y4K5A/نماهنگ-آی-صهیون «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENqpx/تو-غلط-میکنی «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>
خط ۹۳: خط ۱۱۱:


این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>
== آسیب‌ها و راهکارها ==
تجمعات شبانه مردمی که با هدف همبستگی ملی و حمایت از دفاع کشور شکل گرفته‌اند، در روند برگزاری با چالش‌هایی روبه‌رو شده‌اند؛ ازجمله:
آسیب‌شناسی سیاسی: رسانه‌ها و تحلیل‌گران سیاسی نسبت به دو آفت عمده در این تجمعات هشدار داده‌اند: نخست، ایجاد توقعات غیرواقعی و اغراق‌آمیز از توانمندی‌های نظامی که می‌تواند به دلسردی عمومی منجر شود؛ و دوم، مصادره جناحی تجمعات خودجوش مردمی که به دوقطبی‌سازی داخلی، ریزش مخاطب و دور شدن خیابان از هویت ملی و فراجناحی آن می‌انجامد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2215569/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88-%D8%A2%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «این دو آفت، تجمعات شبانه خیابانی را تهدید می کند»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>
چالش‌های محتوایی و فرهنگی: با گذشت زمان و تغییر شرایط از وضعیت جنگی به آتش‌بس، این تجمعات به دلیل تکرار کلیشه‌های اولیه، شعارزدگی و عدم نوآوری در سخنرانی‌ها و مداحی‌ها دچار یکنواختی و ریزش مخاطب شده‌اند. کارشناسان فرهنگی معتقدند برای جلوگیری از فرسایشی شدن این رویدادها، محتوای برنامه‌ها باید از رویکرد صرفاً نظامی و هیجانی فاصله گرفته و به سمت تحلیل، تبیین شرایط جدید و استفاده از قالب‌های هنری نوآورانه حرکت کند.<ref>[https://www.iscanews.ir/news/1304779/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%85-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7 رضایی، «ضرورت بازآفرینی مدل تجمعات مردمی/ محتوا و شعار خیابان باید مبتنی بر مسائل روز باشد»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران.]</ref>
پیامدهای اجتماعی و شهری: برگزاری این رویدادها چالش‌هایی را در زمینه حقوق شهروندی، آرامش ساکنان و نظم ترافیکی به همراه داشته است. در بررسی‌های آسیب‌شناسانه، مدیریت زمان برگزاری و کنترل عواملی مانند آلودگی صوتی و گره‌های ترافیکی کاروان‌های خودرویی، به عنوان مؤلفه‌های مؤثر در حفظ نظم عمومی و هم‌زیستی شهری توصیف شده‌اند.<ref>[https://www.pgnews.ir/%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87/ «توصیه های مهم درباره اجتماعات شبانه مردمی»، وب‌سایت خلیج فارس.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==

نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۹

تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش؛؛ تجمع و راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.

تجمعات شبانه ایرانیان در جنگ تحمیلی سوم، مجموعه‌ای از تجمعات خودجوش و سازمان‌یافته مردمی در ایران است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در واکنش به ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، و جمعی از فرماندهان نظامی توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد. این تجمعات که تا بیش از دو ماه ادامه داشته، با رویکرد سوگواری ملی، نمایش قدرت و بیعت با رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. از ویژگی‌های برجستهٔ این تجمعات، حضور گستردهٔ زنان از اقشار و سلایق مختلف با انواع حجاب بود که در کنار یکدیگر و در همبستگی با مردان، همدلی خود را با میهن و آرمان‌های ملی به نمایش گذاشتند. این رویداد به‌دلیل حضور اقشار متنوع جامعه، بازتاب‌های گسترده بین‌المللی و ادعاهای مطرح شده پیرامون ماهیت آن، به‌عنوان یکی از پدیده‌های مهم اجتماعی‌سیاسی تاریخ معاصر ایران در جریان این جنگ شناخته می‌شود.

جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات

آغاز جنگ رمضان، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سید علی خامنه‌ای همراه تعدادی از اعضای خانواده و جمعی از فرماندهان ارشد و حملات هوایی و موشکی گسترده، نقطهٔ آغاز تجمعات خودجوش مردمی بود.[۱] نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میدان‌های اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل‌گرفت که چند ویژگی داشت:[۲]

  • شوک و خشم ملی: ترور رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و مرجع تقلید شیعیان جهان، اقدامی بی‌سابقه بود[۳] که فراتر از ملاحظات سیاسی و وطنی، احساسات دینی مردم را برانگیخت و خشم ملی و فراملی گسترده‌ای در پی داشت. مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند.[۴] تجمعات که در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ بودند؛ به‌سرعت به حماسهٔ ملی تبدیل شدند.[۵]
  • تهدید امنیتی داخلی: آمریکا و اسرائیل سعی داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از شهادت سید علی خامنه‌ای و جمعی از اعضای شورای دفاع، بستر فروپاشی و تجزیهٔ ایران را فراهم آورند. اما تجمعات شبانهٔ مردم، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ دشمن، به خنثی‌سازی طرح سقوط جمهوری اسلامی و تجزیهٔ ایران انجامید.[۶]
  • فراخوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران: سید مجتبی خامنه‌ای، در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش از مردم خواست که به تجمعات شبانه ادامه دهند و میدان را برای دشمن خالی نگذارند.[۷]
  • مبعوث شدن مردم: برخی بر این باورند تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، مصداق عینی مبعوث شدن مردم و شکل‌گیری محور دوم دفاع ملی در کنار نیروهای مسلح بود.[۸]

دلایل ادامهٔ تجمعات شبانه

تجمعات بدون وقفه در طول چهل روز جنگ، دورهٔ سکوت[۹] و بعد از آن تا کنون ادامه دارد[۱۰] که دلایل آن به شکل زیر بیان شده است:

  • تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی: طبق نظر تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی، جنگ رمضان آشکار ساخت که آمریکا و اسرائیل با تمام مردم ایران دشمن هستند. این جنگ وجودی، ایرانی‌ها را ذیل هویت ملی و پرچم ایران متحد کرد.[۱۱] اشتباه راهبردی واشینگتن و تل‌آویو در حمله به ایران مبنی بر عدم پاسخ تلافی‌جویانهٔ ایران، با پاسخی چندجانبه، قاطع و فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان مواجه شد. وحدت ملی و تاب‌آوری ایرانی، تاکتیک اصلی دشمن مبنی بر استفاده از شکاف‌های اجتماعی ایران برای دست‌یابی به‌هدف‌شان را بی‌اثر کرد.[۱۲]
  • پاسخ عملی به تهدید نفوذ: تأمین امنیت محله‌ها و جلوگیری از بروز اغتشاشات داخلی به‌عنوان برخی کارکرد تجمعات مردم باعث شد که حضور تا پایان جنگ تداوم یابد.[۱۳]

تجمعات در زمان آتش‌بس

پس از اعلام آتش‌بس دوهفته‌ای در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵،[۱۴] مقامات عالی‌رتبه جمهوری اسلامی، ازجمله رهبر،[۱۵] ستاد کل نیروهای مسلح،[۱۶] و رؤسای قوای مقننه[۱۷] و قضائیه[۱۸] خواستار تداوم حضور خیابانی مردم شدند. این حضور، که وظیفه‌ای شرعی و واجب خوانده می‌شد،[۱۹] به‌عنوان یک اولویت مستمر حتی در زمان آتش‌بس نیز مورد تأکید قرار گرفت.[۲۰]

فضای تجمعات شبانه

خیابان‌های شهرهای ایران، در شب‌های جنگ رمضان، به صحنه‌ای بی‌نظیر از وحدت و ایستادگی ملی تبدیل شد. فضای حاکم بر این تجمعات را می‌توان در چند بُعد مهم توصیف کرد:

هم‌افزایی میدان و خیابان

در شب‌های جنگ تحمیلی سوم، خیابان‌های شهرهای ایران شاهد تجمعات گسترده مردمی بود. این تجمعات ترکیبی از سوگواری و اعلام همبستگی ملی را نشان می‌داد. شرکت‌کنندگان با در دست داشتن تصاویر رهبر پیشین، سید علی خامنه‌ای و دیگر کشته‌شدگان جنگ، سوگواری می‌کردند و خواستار پاسخ نظامی بودند. آنها همزمان، با حضور در میادین اصلی شهرها، با رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران بیعت کرده و اعلام ایستادگی در برابر دشمنان خارجی می‌کردند.[۲۱]

برخی مقامات نظامی و سیاسی ایران از مردم خواسته بودند که با حضور مداوم در خیابان‌ها، امنیت داخلی را تأمین کرده و پشتوانه مردمی جبهه جنگ باشند.[۲۲] شعار خیابان با شما، میدان با ما،[۲۳] از سوی فرمانده نیروی هوافضای سپاه[۲۴] تأکید رئیس مجلس بر اولویت خیابان،[۲۵] برای مردم، بازتاب‌دهندهٔ این تقسیم‌کار بود.[۲۶]

همزمانی با ماه رمضان

آغاز جنگ با ماه رمضان مصادف بود. برگزاری مراسم شب‌های قدر، افطاری‌های دسته‌جمعی، برپایی موکب‌ها و ایستگاه‌های صلواتی و سینه‌زنی برای کشته‌شدگان، از ویژگی‌های این تجمعات بود. بدین ترتیب، حضور شبانه در خیابان‌ها جنبه‌ای عبادی-ملی پیدا کرد.[۲۷]

تنوع شرکت‌کنندگان

با گذشت زمان، این رویدادها به تجمعاتی سراسری و تثبیت‌شده تبدیل شدند. شرکت‌کنندگان طیف وسیعی از جامعه، شامل خانواده‌ها به همراه فرزندان، افراد مسن و همچنین زنانی با انواع پوشش از روسری و مانتو تا چادر را در بر می‌گرفتند.[۲۸]

واکنش ایرانیان هنگام اصابت موشک

در چندین مورد، هنگام اصابت موشک یا بمب در نزدیکی محل تجمع، جمعیت پراکنده نشدند و به حضور خود ادامه دادند. انتشار این صحنه‌ها در فضای مجازی شجاعت مردم ایران را به نمایش گذاشت.[۲۹]

شعارها و پرچم‌ها

در این تجمعات، شرکت‌کنندگان با اقداماتی نمادین مانند به آتش کشیدن پرچم‌های آمریکا و اسرائیل[۳۰] و حمل پرچم‌های ایران و حزب‌الله[۳۱] به ابراز دیدگاه‌های خود پرداختند. شعارهای اصلی سر داده شده[۳۲] شامل مواردی چون «الله اکبر»، «حیدر حیدر»، «هیهات من الذله»، «خیابان با مردم، میدان با نیروهای مسلح»، «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «جنگ! جنگ! تا پیروزی»، «مذاکره نداریم؛ از آمریکا بیزاریم»، «مرگ بر سازشگر»، «مرگ بر منافق»،[۳۳] «مرگ بر وطن‌فروش خائن» بود.[۳۴]

فعالیت‌های هنری_رسانه‌ای

در کنار تجمعات، نمایش‌های خیابانی با موضوع مقاومت، مانند میناب مثل میهن در دزفول،[۳۵] ۱۶۸ نیمکت خالی، در ساوه[۳۶] و نمایش برای ایران در یزد، اجرا شد.[۳۷]

کاروان‌های خودرویی

در کنار تجمعات پیاده، کاروان‌های خودرویی نیز در شب‌های جنگ رمضان در خیابان‌های اصلی شهرها به حرکت درآمدند. این کاروان‌ها متشکل از خودروهای شخصی بودند که با پرچم‌های ایران و عکس رهبر شهید و پلاکاردهای حاوی شعارهای حمایتی، حرکت می‌کردند و شرکت‌کنندگان با استفاده از بوق و چراغ‌های روشن، حضور خود را نشان می‌دادند. به گزارش خبرگزاری‌های داخلی، این حرکت در شهرهای مختلف ایران صورت می‌گرفت.[۳۸]

گستره جغرافیایی

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، تجمعات شبانه در جنگ رمضان گستره‌ای سراسری داشت و در حدود ۴۰۰ شهر در تمام استان‌های کشور برگزار شده است.[۳۹] این گردهمایی‌ها شامل مشارکت جمعیت‌های شهری، روستایی و عشایر است.[۴۰] تهران به عنوان یکی از کانون‌های اصلی، شاهد برگزاری مستمر تجمعات در بیش از ۱۳۰ نقطه بود.[۴۱] میدان‌های انقلاب، ولیعصر و تجریش از جمله مهم‌ترین این مکان‌ها در پایتخت هستند.[۴۲]

واکنش‌ها

واکنش مراجع تقلید

مراجع تقلید در ایران و عراق، با صدور پیام‌ها و احکام شرعی، این تجمعات شبانه را در چارچوب وظیفه شرعی دفاع ارزیابی کرده و با مردم ابراز همدردی و قدردانی کردند. به عقیده آنان، شرکت در این تجمعات نه یک رفتار عادی، بلکه مصداق تکلیف دینی جمعی و واجب کفایی تلقی می‌شد. برخی از این پیام‌ها عبارتند از:

  • سید علی سیستانی در نجف، شرکت در تجمعات برای مقابله با فتنه و آشوب‌ها را واجب کفایی اعلام کرد.[۴۳]
  • ناصر مکارم شیرازی نیز این حضور را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف و از مردم تقدیر کرد.[۴۴]
  • حسین نوری همدانی این حضور را مایه قدردانی از نیروهای مسلح و عامل به زانو درآوردن دشمن دانست.[۴۵]
  • عبدالله جوادی آملی از مردم حاضر در صحنه با تعابیری چون فرشتگان خدا در زمین یاد کرد.[۴۶]

برخی مراجع تقلید، ازجمله عدالله جوادی آملی[۴۷] و جعفر سبحانی، به‌دلیل حضور و شرکت گستردهٔ طلاب و روحانیان در تجمعات مردمی، جلسات درس خارج خود را تعطیل کردند.[۴۸]

واکنش ترامپ

دونالد ترامپ، تجمعات ایرانیان را تولید هوش مصنوعی خواند[۴۹] که با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی[۵۰] و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.[۵۱]

کارکردها و نتایج

۱. کارکردهای روان‌شناختی

  • کاهش استرس و اضطراب ناشی از جنگ؛[۵۲]
  • مقابله با انزوای فردی؛[۵۳]
  • تقویت شجاعت در برابر تهدیدات؛[۵۴]
  • ارتقای روحیه معنوی؛[۵۵]
  • آموزش مسئولیت‌پذیری و اجتماعی‌سازی فرزندان.[۵۶]

۲. کارکردهای اجتماعی

  • تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی؛[۵۷]
  • ایجاد بستر برای فعالیت‌های خیریه و داوطلبانه؛[۵۸]
  • تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر؛[۵۹]
  • جریان‌سازی فرهنگی و هنری بی‌سابقه؛[۶۰]
  • ترمیم شکاف‌ها و بازسازی روانی؛[۶۱]
  • میراث‌سازی تاریخی؛[۶۲]
  • تحکیم هویت و غرور ملی از طریق نمادها؛[۶۳]

گستره و ابعاد حضور زنان

زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های همبستگی اجتماعی و حمایت از نیروهای مسلح و به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد شده است.[۶۴]

پشتیبانی لجستیکی و اقدامات مردمی

علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شده است. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است.[۶۵] برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند[۶۶] و از اجرای طرح «زنان، پای کار ایران»، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.[۶۷]

مشارکت زنان با گرایش‌های متنوع پوششی

حضور زنان با انواع حجاب و پوشش در کنار یکدیگر در تجمعات شبانه در رسانه‌ها برجسته شد و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفته است. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌داد.[۶۸]

تجمع «دختران جان‌فدای ایران»

در ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش، همزمان با روز دختر، تجمع دختران جان‌فدای ایران، در تهران برگزار شد. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که هزاران زن و دختر با رهبر جدید بیعت کرده و حمایت خود را از نیروهای مسلح اعلام کردند.[۶۹]

نقش در روشنگری و فضای مجازی

زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.[۷۰]

بازتاب بین‌المللی

حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.[۷۱]

نقش سرودهای حماسی

نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی پیدا کردند.[۷۲] مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا.[۷۳] برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:

  • «حسبی الله» با صدای محسن چاوشی؛[۷۴]
  • «آی صهیون، خیبر خیبر»[۷۵] و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛[۷۶]
  • «بزن که خوب می‌زنی» با صدای مهدی رسولی؛[۷۷]
  • نوحه‌های حماسی «ذوالفقار حضرت حیدر»[۷۸] و «ای حیدر شهسوار ماشاءالله» با صدای حاج محمود کریمی؛[۷۹]
  • «میدان با تو، خیابان با ما» با صدای حسین طاهری: این سرود در پاسخ مستقیم به فراخوان راهبردی یکی از فرماندهان ارشد نظامی شکل گرفت.[۸۰]

این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.[۸۱]

آسیب‌ها و راهکارها

تجمعات شبانه مردمی که با هدف همبستگی ملی و حمایت از دفاع کشور شکل گرفته‌اند، در روند برگزاری با چالش‌هایی روبه‌رو شده‌اند؛ ازجمله:

آسیب‌شناسی سیاسی: رسانه‌ها و تحلیل‌گران سیاسی نسبت به دو آفت عمده در این تجمعات هشدار داده‌اند: نخست، ایجاد توقعات غیرواقعی و اغراق‌آمیز از توانمندی‌های نظامی که می‌تواند به دلسردی عمومی منجر شود؛ و دوم، مصادره جناحی تجمعات خودجوش مردمی که به دوقطبی‌سازی داخلی، ریزش مخاطب و دور شدن خیابان از هویت ملی و فراجناحی آن می‌انجامد.[۸۲]

چالش‌های محتوایی و فرهنگی: با گذشت زمان و تغییر شرایط از وضعیت جنگی به آتش‌بس، این تجمعات به دلیل تکرار کلیشه‌های اولیه، شعارزدگی و عدم نوآوری در سخنرانی‌ها و مداحی‌ها دچار یکنواختی و ریزش مخاطب شده‌اند. کارشناسان فرهنگی معتقدند برای جلوگیری از فرسایشی شدن این رویدادها، محتوای برنامه‌ها باید از رویکرد صرفاً نظامی و هیجانی فاصله گرفته و به سمت تحلیل، تبیین شرایط جدید و استفاده از قالب‌های هنری نوآورانه حرکت کند.[۸۳]

پیامدهای اجتماعی و شهری: برگزاری این رویدادها چالش‌هایی را در زمینه حقوق شهروندی، آرامش ساکنان و نظم ترافیکی به همراه داشته است. در بررسی‌های آسیب‌شناسانه، مدیریت زمان برگزاری و کنترل عواملی مانند آلودگی صوتی و گره‌های ترافیکی کاروان‌های خودرویی، به عنوان مؤلفه‌های مؤثر در حفظ نظم عمومی و هم‌زیستی شهری توصیف شده‌اند.[۸۴]

پانویس

  1. «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز 10 اسفند 1404، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین.
  2. «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.
  3. «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک.
  4. «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  5. حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.
  6. «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.
  7. «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  8. بنایی، «دفاع ملی و بعثت مردم»، خبرگزاری ایرنا.
  9. «تجمع»، خبرگزاری تسنیم.
  10. «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین؛ «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.
  11. «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا.
  12. «6 اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز.
  13. «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب.
  14. «تمدید آتش‌بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش3.
  15. «پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  16. «بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.
  17. «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.
  18. «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
  19. «حضور مردم در خیابان مصداق «جهاد» است، برائت از دشمنان بالاترین مرحله تقوا است»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  20. «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  21. «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.
  22. «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس.
  23. «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.
  24. «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم.
  25. «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.
  26. «۲۰ دستاورد جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان»، خبرآنلاین.
  27. «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس؛ «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا.
  28. «۵۱ شب پایداری و همدلی در دفاع از وطن+گزارش»، خبرگزاری صداوسیما.
  29. «فقط همین چند ثانیه را از شجاعت مردم تهران را ببینید»، خبرگزاری دانشجو.
  30. «پرچم اسرائیل و آمریکا شبانه در تهران به آتش کشیده شد، تصاویر»، وب‌سایت تیتر برتر.
  31. «اهتزاز پرچم حزب‌الله در سی‌ونهمین اجتماع خونخواهی رهبر شهید انقلاب + فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  32. «رزم پلاکاردی در اجتماعات شبانه زنجان»، پایگاه خبری تحلیلی موج رسا.
  33. «پلاکاردهای خاص با نوشته‌های خاص در تجمعات شبانه»، خبرآنلاین.
  34. «شعار مرگ بر وطن‌فروش خائن، زیر بارش باران»، خبرگزاری صداوسیما.
  35. «اجرای نمایش خیابانی میناب مثل میهن در دزفول»، وب‌سایت میراث آریا.
  36. «نمایش ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه بروی صحنه رفت»، خبرگزاری ایرنا.
  37. «اجرای نمایش خیابانی برای ایران در یزد»، خبرگزاری صداوسیما.
  38. «شیراز در قلب حمایت؛ راهپیمایی خودرویی گسترده در محکومیت توطئه‌های دشمن+ فیلم»، خبرگزاری دانشجو.
  39. «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا.
  40. «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما.
  41. «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما.
  42. «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز.
  43. «حکم مهم آیت الله سیستانی برای حضور میدانی مردم»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
  44. «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  45. «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر.
  46. «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء.
  47. «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی درباره شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا.
  48. «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا.
  49. «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو.
  50. «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا.
  51. «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  52. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  53. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  54. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  55. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  56. «سواد خانواده | تأثیرات روانشناختی و خانوادگی شرکت در تجمعات انقلابی»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  57. «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا. «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا.
  58. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  59. «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  60. «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.
  61. «عطریانفر: بر خلاف تصورات آمریکا و اسرائیل، در بزنگاه‌ها، اتحاد ایرانیان به اوج می‌رسد»، خبرگزاری شفقنا.
  62. «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.
  63. زاغیان، «بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.
  64. «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.
  65. «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین.
  66. «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا.
  67. «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز.
  68. «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین.
  69. «حضور زنان و دختران با اسلحه‌های مختلف جنگی در راهپیمایی دختران جانفدا»، خبرگزاری تسنیم.
  70. «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.
  71. «روایت بانوان خارجی درباره رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.
  72. «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  73. «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.
  74. «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.
  75. «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب.
  76. «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب.
  77. «نماهنگ بزن که خوب می‌زنی»، وب‌سایت کاشوب.
  78. «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب.
  79. «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب.
  80. «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.
  81. «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.
  82. «این دو آفت، تجمعات شبانه خیابانی را تهدید می کند»، وب‌سایت خبر آنلاین.
  83. رضایی، «ضرورت بازآفرینی مدل تجمعات مردمی/ محتوا و شعار خیابان باید مبتنی بر مسائل روز باشد»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران.
  84. «توصیه های مهم درباره اجتماعات شبانه مردمی»، وب‌سایت خلیج فارس.

منابع

  • «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اولین گزارش صداوسیما از سومین رهبر انقلاب»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اجرای نمایش خیابانی برای ایران در یزد»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «اجرای نمایش خیابانی میناب مثل میهن در دزفول»، وب‌سایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی دربارهٔ شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اهتزاز پرچم حزب‌الله در سی‌ونهمین اجتماع خونخواهی رهبر شهید انقلاب + فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «پرچم اسرائیل و آمریکا شبانه در تهران به آتش کشیده شد، تصاویر»، وب‌سایت تیتر برتر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «پلاکاردهای خاص با نوشته‌های خاص در تجمعات شبانه»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تجمع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «تمدید آتش‌بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش۳، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «حضور دکتر پزشکیان در خروش میلیونی ملت ایران در روز جهانی قدس»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حضور زنان و دختران با اسلحه‌های مختلف جنگی در راهپیمایی دختران جانفدا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «حضور مردم در خیابان مصداق «جهاد» است، برائت از دشمنان بالاترین مرحله تقوا است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.

«حکم مهم آیت الله سیستانی برای حضور میدانی مردم»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش.

  • «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رزم پلاکاردی در اجتماعات شبانه زنجان»، پایگاه خبری تحلیلی موج رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «روایت بانوان خارجی دربارهٔ رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «شعار مرگ بر وطن‌فروش خائن، زیر بارش باران»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «شیراز در قلب حمایت؛ راهپیمایی خودرویی گسترده در محکومیت توطئه‌های دشمن+ فیلم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عطریانفر: بر خلاف تصورات آمریکا و اسرائیل، در بزنگاه‌ها، اتحاد ایرانیان به اوج می‌رسد»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «فقط همین چند ثانیه را از شجاعت مردم تهران را ببینید»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ دربارهٔ تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «نماهنگ بزن که خوب می‌زنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «نمایش ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه بروی صحنه رفت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «۵ ویدیو از بمباران اطراف راهپیمایی روز قدس و شهادت یک زن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «۶ اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «۵۱ شب پایداری و همدلی در دفاع از وطن+گزارش»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «۲۰ دستاورد جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.