پیش‌نویس:ایران در دوران صفویه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۷۵: / خط ۷۵: @@
 == نهاد مدیریتیِ تعلیم و تربیت غیررسمی ==
 این نهاد شامل  زروخانه، تکایا و قهوه‌خانه‌ها می‌شد که بر تمرکز مردم به آموزه‌های مذهب تشیع توجه می‌شد. زورخانه مکانی برای بازگویی و پیوند آموزه‌های تشیع و تصوف و پهلوانی بود. قهوه‌خانه‌ها نیز محل گردهم آمدن و عاملی مؤثر در جهت تعاملات اجتماعی و اهرمی برای دیدن و دیده شدن مردم خصوصاْ طبقه متوسط است. فضایی عمومی، اجتماعی و فرهنگي و ادبی كه در آن عنوان تفریحات، سرگرمی‌ها و بازی‌ها از قبيل شطرنج، گنجفه، بازی پیچاز و آس تخم‌مرغ‌بازی، نقالی و قصه‌خوانی، شاهنامه‌خوانی، ابومسلم‌خوانی، مشاعره و نقد شعر، نقاشی و نظایر آن انجام می‌شده است.<ref>کشاورز و چلونگر، بازخوانی مقدماتی تمدنی تشیع در عصر صفویه، ۱۴۰۳ش، ص۲۱۵.</ref>
-== اقلیت‌های دینی ==
+== ساختار اجتماعی ایران ==
-در ایران دوره صفوی، اقلیت‌های دینی شامل سه گروه اصلی زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان شامل ارامنه، نسطوریان و کاتولیک‌ها بودند. برخورد پادشاهان صفوی در ایران با این اقلیت‌ها در طول سه دوره متفاوت بود.
-# '''پایه‌گذاری و دوره تعصب مذهبی:''' با وجود نوسانات رفتاری، نمی‌توان قاطعانه گفت که برخورد شاهان صفوی با همه اقلیت‌های دینی یکسان بوده است. گزارشی هم در خصوص اعمال تبعیض خاصی در مورد اقلیت‌ها وجود ندارد.
-# '''تثبیت و دوره تسامح مذهبی:''' پادشاهان حقوق مسلم آنان مانند اصل پرهیز از تبعیض، اصل احترام به سنت‌ها، اصل رعایت آزادی‌های مشروع، حق آزادی انتخاب مسکن و شعل، آزادی عقیده و بیان، وفای به پیمان و مهمتر از همه، نوع نگاه به انسان را نقص می‌کردند و در حق این اقلیت‌ها اجحاف می‌کردند. هرچند هنوز آزار و اذیت گسترده گزارش نشده است.
-# '''اضمحلال صفوی و تعصب دگرباره مذهبی:''' با آغاز پادشاهی حاکمان ضعیف تا انحطاط آنان، افزایش فشار و آزار رساندن به اقلیت‌های دینی و مذهبی گزارش شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1067796/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C مسیحی و حق‌پرست، «مقایسه‌ی شیوه‌ی تعامل با اقلیت‌های دینی در حکومت امام علی(ع) و حاکمان صفوی»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۶-۱۱۹.]</ref>
-== طبقات اجتماعی ایران ==
+=== طبقات اجتماعی ایران ===
 ساختار و طبقات اجتماعی ایران در دوره صفویه شکلی هرمی داشت. این جامعه را می‌توان در چهار طبقة عمده خلاصه کرد: درباریان و دیوان‌سالاران، روحانیون و علما و دانشمندان، بازرگانان و پیشه‌وران، و در نهایت کارگران و کشاورزان که توده زیرین جامعه را تشکیل می‌دادند. شاه در رأس این هرم قرار داشت و در قاعدة زیرین آن، مردم عادی شامل دهقانان روستایی، صنعتگران، دکانداران و بازرگانان کوچک شهرها جای می‌گرفتند. میان شاه و مردم، لایه‌های متعددی از قدرت از جمله اشرافیت لشکری (فرماندهان نظامی)، اشرافیت کشوری (مقامات دیوانی)، و طیف گسترده‌ای از روحانیون با درجات و مسئولیت‌های گوناگون وجود داشت. ارکان اصلی دولت صفوی یعنی دیوان اربعه در میانة هرم قرار داشتند و فشار سلسله‌مراتب اجتماعی در نهایت بر دوش کشاورزان و پیشه‌وران سنگینی می‌کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1268469/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87 کشاورز و همکاران، «تبیین و تحلیل نقش طبقات اجتماعی در فرآیند تمدّنی دولت صفویه»، ۱۳۹۶ش، ۱۴۴-۱۴۳.]</ref>
@@ خط ۹۵: / خط ۹۰: @@
 # کنیزان
 # روسپی‌ها.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1268469/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87 کشاورز و همکاران، «تبیین و تحلیل نقش طبقات اجتماعی در فرآیند تمدّنی دولت صفویه»، ۱۳۹۶ش، ۱۴۵-۱۴۴.]</ref>
+=== اقلیت‌های دینی ===
+در ایران دوره صفوی، اقلیت‌های دینی شامل سه گروه اصلی زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان شامل ارامنه، نسطوریان و کاتولیک‌ها بودند. برخورد پادشاهان صفوی در ایران با این اقلیت‌ها در طول سه دوره متفاوت بود.
+# '''پایه‌گذاری و دوره تعصب مذهبی:''' با وجود نوسانات رفتاری، نمی‌توان قاطعانه گفت که برخورد شاهان صفوی با همه اقلیت‌های دینی یکسان بوده است. گزارشی هم در خصوص اعمال تبعیض خاصی در مورد اقلیت‌ها وجود ندارد.
+# '''تثبیت و دوره تسامح مذهبی:''' پادشاهان حقوق مسلم آنان مانند اصل پرهیز از تبعیض، اصل احترام به سنت‌ها، اصل رعایت آزادی‌های مشروع، حق آزادی انتخاب مسکن و شعل، آزادی عقیده و بیان، وفای به پیمان و مهمتر از همه، نوع نگاه به انسان را نقص می‌کردند و در حق این اقلیت‌ها اجحاف می‌کردند. هرچند هنوز آزار و اذیت گسترده گزارش نشده است.
+# '''اضمحلال صفوی و تعصب دگرباره مذهبی:''' با آغاز پادشاهی حاکمان ضعیف تا انحطاط آنان، افزایش فشار و آزار رساندن به اقلیت‌های دینی و مذهبی گزارش شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1067796/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C مسیحی و حق‌پرست، «مقایسه‌ی شیوه‌ی تعامل با اقلیت‌های دینی در حکومت امام علی(ع) و حاکمان صفوی»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۶-۱۱۹.]</ref>
+=== '''آیین‌های رسمی شیعی''' ===
+==== '''اعیاد مذهبی''' ====
+در عصر صفوی، اعیاد مذهبی شیعی مانند عید قربان با برپایی نماز عید، قربانی کردن و توزیع گوشت، عید فطر با برپایی نماز عید پس از ماه رمضان، پرداخت زکات فطره و دید و بازدید و عید غدیر خم  براساس جشن گرفتن به مناسبت انتصاب امام علی به جانشینی پیامبر، با برگزاری مراسم شادی و روشنایی برگزار می‌شدند.
+==== '''سوگواری‌های مذهبی''' ====
+آیین‌های سوگواری برای امامان، به‌ویژه در ماه محرم و ایام شهادت امام علی در بیستویکم رمضان، در این دوران به اوج خود رسید. روضهخوانی یکی از مهمترین و اساسیترین بخش آیینهای سوگواری عاشورا بود که بخش‌هایی از کتاب‌‌هایی‌ مانند روضه الشهداء‌ تأليف‌ ملاحسين واعظ کاشفي سبزواري و مقتل‌نامه‌ها خوانده می‌شد. مراسم زنجیرزنی، پوشیدن لباس سیاه، سیاه کردن صورت، آذینبندی معابر، کوچهها و خیابانها  با پارچههای مشکی یا به اصطلاح سياه‌پوشى نیز در دوره‌هاى بعدى توسط اغلب سیاحان گزارش شده است. دسته‌‌های معمول عزاداری با ابزارها و آلات خاصی همانند عَلَم، کُتَل، توغ و بیرق زینت داده می‌شود. علاوه بر ابزار‌آلات جدید، آیینهای جدیدی در آیین‌های عزاداری مانند تیغ‌زنی، قفل‌زنی، سنگ‌زنی، قمه‌زنی، نخل‌گردانی، شمایل‌گردانی، نقاره‌زنى، ساخت حجله‌ به یاد قاسم بن حسن تثبیت شده و رواج یافته بود. همچنین علاوه‌ بر سقاخانه‌ها، هر دو مكان تكيه و حسينيه در دوره ميانه صفويه ساخته شد. حضور روسپیان در مجالس عزا، علاوه بر گستره وسیع و نفوذ بالای آیین عزاداری در ایران، نشانگر آن است که عزاداری از یک آئین مذهبی صرف خارج و به آئینی اجتماعی بدل شده است. دو تحول مهم ایران در آئین عزاداری یکی رسمی و حکومتی شدن مجالس سوگواری و دیگری، ابزارمندشدن و نیز تعریف آئین‌ها و رسوم جدید عزاداری بود.
+=== '''ویژگی‌های اخلاقی ایرانیان''' ===
+ویژگی اخلاقی ایرانیان در این دوره نه در یک صفت واحد، بلکه در آمیختگیِ تضادها تعریف شده است. ایرانیان در عین رواقی‌گرا و خوشگذران، از لحاظ معنوی گرایش‌مند و در عین حال مبتذل و مادی‌گرا، شگفت‌آور بردبار و هم‌چنان متعصب، و با وجود ظرافت‌های فرهنگی، به طرز وصف‌ناپذیری ظالم و خشن توصیف شده‌اند. غربیان به طور کلی ایران را پسندیدند و در آن احساس راحتی می‌کردند و صفاتی چون ذکاوت، کنجکاوی فکری، مهمان‌نوازی و امنیت اجتماعی ایرانیان را می‌ستودند.
 == روابط دیپلماسی ==