آفتاب‌مهتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 {{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.
-==معرفی بازی==
+بازی آفتاب مهتاب، یک بازی گروهی سنتی در ایران است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.
-[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب |بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب ]]
-آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}
-جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛{{سخ}}
-شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>
-در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>
+== معرفی بازی ==
+[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب |بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب]]
+آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: آفتاب مهتاب چه رنگه؟، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>
+در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>
 == پیشینه آفتاب مهتاب ==
-اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>
+اصطلاح آفتاب مهتاب، در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند آفتاب مهتاب یا کاسه آفتاب مهتاب، صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به آفتاب مهتاب، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>
 == نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==
-این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>
+این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک|کودکان]] بختیاری، این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>
-در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را «آسمون چه رنگه» می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛{{سخ}}
+در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام عمه عمه، می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و پنبه، و این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>
-همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام «عمه عمه» می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: «عمه عمه» و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: «جان عمه».<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام «خرپشتک» معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: «آسمون چه رنگه؟» و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید و پنبه» و این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛{{سخ}}
-محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛{{سخ}}
-رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛{{سخ}}
-شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛{{سخ}}
-بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
-محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>
-==پانویس==
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
-==منابع==
+== منابع ==
 {{آغاز منابع}}
 * ارشادی، عیدی محمد، فرهنگ بختیاری، تهران، آرون، ۱۳۸۸ش.
@@ خط ۳۵: / خط ۲۹: @@
 * پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
 * جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.
-* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، ]بی‌نا[، ۱۳۵۱ش.
+* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۵۱ش.
 *جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.
 *مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.
-*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، نشر آیات، ۱۳۷۳ش.
+*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.
 *ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
 *شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.
-*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، ناشر مؤلف، ۱۳۷۱ش.
+*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
 *صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.
 *صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
-*عسکری عالم، علی مردان، فرهنگ عامۀ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.
+*عسکری عالم، علی‌مردان، فرهنگ عامۀ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.
 *قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.
 *ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.