بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|جزیره ابوموسی؛}}''' جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیج فارس. | '''{{درشت|جزیره ابوموسی؛}}''' جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیج فارس. | ||
جزیره ابوموسی جنوبیترین جزیره ایران در | جزیره ابوموسی جنوبیترین جزیره ایران در خلیج فارس، نزدیک به خط استوا و بین بندر لنگه و دبی واقع شده است. ابوموسی بزرگترین و مهمترین جزیره از جزایر سهگانه خلیجفارس است. طبق روایت رسمی این جزیره از نظر راهبردی اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا کنترل آن امکان نظارت بر تنگه هرمز و مسیر نفتکشها را فراهم میکند و بهعنوان خط مقدم دفاعی ایران عمل میکند. جمعیت آن ترکیبی از ایرانیان بومی و غیربومی و اقلیتی اماراتی و معیشت اصلی ساکنان بومی ماهیگیری است. جزیره دارای ذخایر معدنی خاک سرخ و نفت مرغوب بوده و از پایگاههای مهم نظامی ایران محسوب میشود. | ||
== موقعیت جغرافیایی == | == موقعیت جغرافیایی == | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
'''دوران باستان تا پیش از معاصر:''' جزیره ابوموسی از هزارۀ پیش از میلاد و در ادوار مختلف باستانی نظیر عیلامیان، مادها، اشکانیان و ساسانیان در محدودۀ قلمرو ایران قرار داشته است. در دوران اسلامی ادارۀ این جزیره در اختیار نمایندگان خلفای اموی و عباسی و سپس حکومتهای مستقر در ایران از جمله آلبویه، سلجوقیان کرمان و تیموریان بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/%D8%A8%D9%88-%D9%85%D9%88-%D8%B3%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.]</ref> | '''دوران باستان تا پیش از معاصر:''' جزیره ابوموسی از هزارۀ پیش از میلاد و در ادوار مختلف باستانی نظیر عیلامیان، مادها، اشکانیان و ساسانیان در محدودۀ قلمرو ایران قرار داشته است. در دوران اسلامی ادارۀ این جزیره در اختیار نمایندگان خلفای اموی و عباسی و سپس حکومتهای مستقر در ایران از جمله آلبویه، سلجوقیان کرمان و تیموریان بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/%D8%A8%D9%88-%D9%85%D9%88-%D8%B3%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.]</ref> | ||
'''دوران معاصر:''' پس از تسلط موقت پرتغالیها در دورۀ صفوی، حاکمیت ایران در عصر زندیه و قاجار مجدداً بر این جزیره اعمال شد. در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بریتانیا با مداخلۀ نظامی در خلیج فارس مانع تحرکات دریایی ایران شد و در همین مقطع، شیوخ شارجه تحت حمایت بریتانیا ادعای مالکیت جزیره را مطرح کردند. در نهایت، در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا و پیش از تأسیس امارات متحده عربی، بر اساس توافقات انجامشده، کنترل جزیره رسماً به ایران بازگشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/بو-مو-سو-بهشتی-در-ایران «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.] | '''دوران معاصر:''' پس از تسلط موقت پرتغالیها در دورۀ صفوی، حاکمیت ایران در عصر زندیه و قاجار مجدداً بر این جزیره اعمال شد. در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بریتانیا با مداخلۀ نظامی در خلیج فارس مانع تحرکات دریایی ایران شد و در همین مقطع، شیوخ شارجه تحت حمایت بریتانیا ادعای مالکیت جزیره را مطرح کردند. در نهایت، در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا و پیش از تأسیس امارات متحده عربی، بر اساس توافقات انجامشده، کنترل جزیره رسماً به ایران بازگشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/بو-مو-سو-بهشتی-در-ایران «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.]</ref> | ||
=== حاکمیت ایران از ۱۹۷۱م تاکنون === | === حاکمیت ایران از ۱۹۷۱م تاکنون === | ||
با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، این جزیره در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. | با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، این جزیره در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. مؤلفههای اعمال حاکمیت ایران بر ابوموسی در دهههای اخیر شامل موارد زیر است: | ||
* '''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای امارات. | * '''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای امارات. | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
در جریان سفر اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی به استان هرمزگان در سال ۱۴۰۳ش، تصمیماتی برای توسعه و بهبود دسترسی به جزیره ابوموسی اتخاذ شد: | در جریان سفر اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی به استان هرمزگان در سال ۱۴۰۳ش، تصمیماتی برای توسعه و بهبود دسترسی به جزیره ابوموسی اتخاذ شد: | ||
* '''توسعۀ حملونقل هوایی''': | * '''توسعۀ حملونقل هوایی''': افزایش پروازهای هفتگی از ابوموسی به بندرعباس از یک به چهار پرواز و راه اندازی یک خط پروازی جدید به مقصد شیراز. | ||
* '''تکمیل | * '''طرحهای در دست تکمیل''': بندرگاه ۱۵ هکتاری ابوموسی، اسکله پهلوگیری و طراحی احداث ۶ پست اسکله جدید برای شناورهای باری، مسافری و شیلاتی تا ظرفیت ۲۰۰۰ تن. | ||
* '''ناوگان دریایی مسافری''': | * '''ناوگان دریایی مسافری''': خریداری دو فروند شناور تندروی مسافری به منظور برقراری سرویس روزانه مسافری از بندرعباس و بندرلنگه به ابوموسی.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/299202/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B2%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B7%D8%A8%D9%82-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%AB%D9%82-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «جزایر آریانا و زرکوه طبق اسناد موثق تاریخی به ایران تعلق دارند»، وبسایت روزنامه کیهان.]</ref> | ||
== جمعیتشناسی == | == جمعیتشناسی == | ||
بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ش، جمعیت کل جزیرهٔ ابوموسی ۴۲۱۳ نفر، شامل ۸۵۷ خانوار گزارش شده است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> جمعیت ساکن در این جزیره ترکیبی از ایرانیان با اصالت بندر لنگه و عربهای عضو قبیله سودان در شارجه هستند. ایرانیان غیربومی اغلب برای ارائهٔ خدمات نظامی، عمرانی و دولتی به این جزیره | بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ش، جمعیت کل جزیرهٔ ابوموسی ۴۲۱۳ نفر، شامل ۸۵۷ خانوار گزارش شده است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> جمعیت ساکن در این جزیره ترکیبی از ایرانیان با اصالت بندر لنگه ساکن در جنوب غربی جزیزه و عربهای عضو قبیله سودان در شارجه هستند. ایرانیان غیربومی اغلب برای ارائهٔ خدمات نظامی، عمرانی و دولتی به این جزیره ساکن شدهاند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212-213.]</ref> مقامات شارجه در سال ۲۰۱۳م اعلام کرده بودند که حدود ۳۰۰ اماراتی در این جزیره سکونت دارند؛ اما بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۵م امارت، تعداد اماراتیهای ساکن ابوموسی ۴۱ نفر گزارش شده است.<ref>[http://igapg.khu.ac.ir/files/site1/user_files_0fbb30/m_ayyami-A-10-42-2-ff3cc62.pdf ایامی و دیگران، «بررسی الگوهای توسعه شهری و اسکان در جزایر ایران (مورد مطالعه: جزیره بوموسی)»، 1404ش، ص358.]</ref> | ||
== شرایط طبیعی و زیستی == | == شرایط طبیعی و زیستی == | ||
جزیره ابوموسی با آبوهوایی گرم و مرطوب، در بخشهای مرکزی و جنوبی نسبتاً هموار و شنی است و گیاهان سازگار با خشکی در آن میرویند که برای چرای دامهای محلی استفاده میشود. پستیوبلندیها به سمت شمال افزایش یافته و به بلندترین نقطه جزیره، کوه حلوا، میرسد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/93076/تاریخ-و-جغرافیای-سیاسی-جزایر-ابوموسی-تنب-بزرگ-و-تنب-کوچک مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.]</ref> این جزیره فاقد منابع آب شیرین و اراضی مناسب برای کشاورزی گسترده است. | جزیره ابوموسی با آبوهوایی گرم و مرطوب، در بخشهای مرکزی و جنوبی نسبتاً هموار و شنی است و گیاهان سازگار با خشکی در آن میرویند که برای چرای دامهای محلی استفاده میشود. پستیوبلندیها به سمت شمال افزایش یافته و به بلندترین نقطه جزیره، کوه حلوا، میرسد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/93076/تاریخ-و-جغرافیای-سیاسی-جزایر-ابوموسی-تنب-بزرگ-و-تنب-کوچک مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.]</ref> این جزیره فاقد منابع آب شیرین و اراضی مناسب برای کشاورزی گسترده است. کشاورزی و دامداری در آن رونق چندانی ندارد و تنها به نخلستانهای کوچک و کشت محدود اکتفا میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/93076/تاریخ-و-جغرافیای-سیاسی-جزایر-ابوموسی-تنب-بزرگ-و-تنب-کوچک مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.]</ref> پوشش گیاهی اغلب شامل درختان نخل و کنار در حاشیهٔ شمالی و درختچههایی مانند سمر، چیرخ و تاغ در نقاط مختلف است. از جانوران خشکی نیز تنها خزندگانی مانند بزمجه، مار و انواع مارمولک در جزیره زندگی میکنند. در گذشته کمبود آب آشامیدنی مشکل اصلی ساکنان بود که از طریق چاهها و گاهی تانکر تأمین میشد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/225073/ابوموسی گنجی، «جزیره ابوموسی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== فرهنگ مردم جزیره == | == فرهنگ مردم جزیره == | ||
گویش مردم محلی جزیره | گویش مردم محلی جزیره لهجهٔ بندری است. بیشتر مردم این شهر شیعه و مراسم ملی و مذهبی را باشکوه برگزار میکنند. غذای مردم انواع خوراکهای دریایی است. پوشاک مردم منطقه نیز بهدلایل اقلیمی لباسهای خنک و بلند به سبک مردم مناطق ساحلنشین ایران است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/210308/به-این-منطقه-جزایر-آکواریومی-گفته-می-شود «به این منطقه "جزایر آکواریومی" گفته میشود»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> معیشت بیشتر مردم از راه ماهیگیری و فعالیتهای دریایی تأمین میشود و ابزارهای مانند تورهای ماهیگیری و قایقهای چوبی کوچک، بهعنوان نمادهایی از هویت و فرهنگ آنان حفظ شدهاند. با توجه به تنوع قومی، فضای چندفرهنگی در جزیره شکل گرفته است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/696723-جزیره-ابوموسی «جزیره ابوموسی؛ گوهری ناشناخته در قلب خلیج فارس»، وبسایت اعتماد آنلاین.]</ref> | ||
== معماری جزیره == | == معماری جزیره == | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۹: | ||
== جاذبههای گردشگری == | == جاذبههای گردشگری == | ||
ابوموسی جزیرهای نظامی نبوده و ورود به آن از طریق تماس با فرمانداری امکانپذیر است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1313103-ابوموسی-قابلیت-تبدیل-شدن-به-جزیره-گردشگری-دارد-اسناد-تاریخی-گواه-بر-ایرانی-بودن-جزایر-سه-گانه-است «ابوموسی قابلیت تبدیل شدن به جزیره گردشگری دارد/ اسناد تاریخی گواه بر ایرانی بودن جزایر سهگانه است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> ساحلگردی، بازار محلی صنایعدستی و محصولات دریایی، بناهای تاریخی کوچک در مرکز جزیره و تفریحات آبی مانند قایقسواری، ماهیگیری و کایاک در آبهای خلیج فارس از جاذبههای گردشگری جزیره ابوموسی است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/696723-جزیره-ابوموسی «جزیره ابوموسی؛ گوهری ناشناخته در قلب خلیج فارس»، وبسایت اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
== منابع طبیعی و نظامی == | == منابع طبیعی و نظامی == | ||
