تاسوعا: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۳:

تاسوعا، عنوان نهمین روز از ماه محرم است که شیعیان و دوست‌داران امام حسین، با آیین‌ها و آداب و رسوم ویژه‌ای، آن را گرامی داشته و به‌یاد مصائب امام حسین و خاندان او در ماه محرم سال 61 ق، سوگواری می‌کنند. در ایران، روز تاسوعا و شب قبل از آن را به‌نام حضرت عباس نام‌گذاری کرده و به یاد او، عزاداری می‌کنند.<ref>ابراهیمی، «نگاهی به نذورات مردم در دورۀ قاجار»، ۱۳۸۳-۱۳۸۴ش، ص۱۹۳.</ref>

==شرح وقایع روز تاسوعا==

در روزهای آغازین ماه محرم سال 61ق، امام حسین، خانواده و یاران اندک او، در سرزمین کربلا توسط نیروهای اعزامی از شهر کوفه به فرماندهی عمر بن سعد، محاصره شدند و حتی راه دسترسی آن‌ها به آب رودخانه فرات نیز بسته شد تا امام حسین، حکمرانی یزید بن معاویه را بر جامعه مسلمان بپذیرد و با او بیعت کند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ج5، 1408ق، ص347.</ref>

در روزهای آغازین ماه محرم سال 61ق، امام حسین، [[خانواده]] و یاران اندک او، در سرزمین کربلا توسط نیروهای اعزامی از شهر کوفه به فرماندهی عمر بن سعد، محاصره شدند و حتی راه دسترسی آن‌ها به آب رودخانه فرات نیز بسته شد تا امام حسین، حکمرانی یزید بن معاویه را بر جامعه مسلمان بپذیرد و با او بیعت کند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ج5، 1408ق، ص347.</ref>

در روز نُهم محرم، شمر با نامه‌ای از طرف عبیدالله بن زیاد، به کربلا آمد که در آن، از عمر بن سعد خواسته بود یا در برخورد با امام حسین جدیت به خرج دهد یا فرماندهی لشکر را به شمر واگذارد. عمر سعد آماده جنگ شد، اما با هجوم لشکریان در عصر تاسوعا، امام حسین با فرستادن برادرش عباس بن علی، از لشکر کوفه مهلت طلبید تا شب را با نماز و تلاوت قرآن به صبح برسانند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A7 «روز تاسوعا» در ویکی‌شیعه.]</ref>

خط ۱۸:

مراسم تاسوعا، در شهرها و روستاهای مختلف ایران، به صورت‌های متفاوت اجرا می‌شود. در بیرجند، مردم در شب تاسوعا در مسجدی به‌نام «مسجد تاسوعا» حاضر شده و نوحه‌سرایی می‌کنند، سپس، تا نیمه‌شب به‌سمت حسینیه‌های دیگر می‌روند.<ref>بهنیا، بیرجند، نگین کویر، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۲.</ref> پس از آن، در روز تاسوعا، هنگام غروب، بیش‌تر مردم در حسینیه‌ای به‌نام «ته ده» به اجرای مراسم «حَسَنیَه» می‌پردازند. در این مراسم، بزرگان شهر گرد هم جمع‌شده و زنجیروار، دست چپ خود را به کمر فردی که سمت چپ قرار دارد و دست راست خود را بر گردن نفر سمت راستی قرار می‌دهند و با ضرب‌آهنگی هماهنگ، نام «حسن» و «حسین» را تکرار می‌کنند.<ref>بهنیا، بیرجند، نگین کویر، ۱۳۸۰ش، ص273.</ref>

در ~~تهران،~~ مردم در روز تاسوعا، به تکیه‌ها می‌رفتند.<ref>نجمی، ایران قدیم و تهران قدیم، ۱۳۶۲ش، ص۳۰۷.</ref> مردم سنندج، در این روز، علم‌ها و کتل‌ها را بر دست گرفته و از خانه‌های بزرگان شهر به سمت خیابان‌های اصلی حرکت می‌کردند. زنان سنندجی، فرزندانی را که نذر حضرت عباس کرده بودند، با بازوبندی سفید، نشان می‌کردند.<ref>ایازی، آیینۀ سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۰۳-۳۰۶.</ref> در روستاهای بروجرد نیز، مردم سنت علم‌بندی خود را در این روز، اجرا می‌کردند. برای اجرای این سنت، چوبی به بلندی 3-4 متر را انتخاب کرده و آن را با پارچه سبزرنگی می‌پوشاندند. سپس، پنجه‌ای فلزی که نماد دست بریده‌ی حضرت عباس است، در بالای علم قرار می‌دادند. این علم‌ها، جلوی دسته‌های عزاداری حرکت داده می‌شد.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۷۵-۲۷۶.</ref> شب تاسوعا در آران و بیدگل به «شب عباسعلی» معروف است. مردم در این شب، سنت سنج‌زنی و سنگ‌زنی دارند که توسط مردان و در دو ردیف انجام می‌شود.<ref>شاطری، «محرم در کاشان»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref> در منطقه اردهال کاشان، مردم در مساجد جمع شده و طوق و علم برداشته و از کوچه‌های شهر عبور می‌کنند. هر کسی که در این شب، نذری داشته باشد، بین دسته‌های عزاداری توزیع می‌کند.<ref> دوستی، «معرفی علایم، نشانه‌ها و وسایل عزاداری محرم در فرهنگ عامه»، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۰.</ref>

در [[تهران]]، مردم در روز تاسوعا، به تکیه‌ها می‌رفتند.<ref>نجمی، ایران قدیم و تهران قدیم، ۱۳۶۲ش، ص۳۰۷.</ref> مردم سنندج، در این روز، علم‌ها و کتل‌ها را بر دست گرفته و از خانه‌های بزرگان شهر به سمت خیابان‌های اصلی حرکت می‌کردند. زنان سنندجی، فرزندانی را که نذر حضرت عباس کرده بودند، با بازوبندی سفید، نشان می‌کردند.<ref>ایازی، آیینۀ سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۰۳-۳۰۶.</ref> در روستاهای بروجرد نیز، مردم سنت علم‌بندی خود را در این روز، اجرا می‌کردند. برای اجرای این سنت، چوبی به بلندی 3-4 متر را انتخاب کرده و آن را با پارچه سبزرنگی می‌پوشاندند. سپس، پنجه‌ای فلزی که نماد دست بریده‌ی حضرت عباس است، در بالای علم قرار می‌دادند. این علم‌ها، جلوی دسته‌های عزاداری حرکت داده می‌شد.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۷۵-۲۷۶.</ref> شب تاسوعا در آران و بیدگل به «شب عباسعلی» معروف است. مردم در این شب، سنت سنج‌زنی و سنگ‌زنی دارند که توسط مردان و در دو ردیف انجام می‌شود.<ref>شاطری، «محرم در کاشان»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref> در منطقه اردهال کاشان، مردم در مساجد جمع شده و طوق و علم برداشته و از کوچه‌های شهر عبور می‌کنند. هر کسی که در این شب، نذری داشته باشد، بین دسته‌های عزاداری توزیع می‌کند.<ref> دوستی، «معرفی علایم، نشانه‌ها و وسایل عزاداری محرم در فرهنگ عامه»، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۰.</ref>

مردم خراسان، در عصر تاسوعا، عزاداری خود را با ترجیع‌بند معروف محتشم کاشانی یعنی «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» آغاز کرده و به سمت قبرستان‌های شهر می‌روند. برخی از مردم، علم‌هایی را با پارچه‌های رنگین تزئین کرده و در برخی از نواحی، آویزه‌ای فلزی، بر فراز علم، توسط یک نفر از سادات نصب می‌کردند.<ref>آذری، «محرم در روستای پیشبر قائنات خراسان جنوبی»، ۱۳۸۸ش، ص۹۲-۹۳.</ref> سیرجانی‌ها نیز در امام‌زاده‌ها و سقاخانه‌ها به برگزاری مراسم روضه‌خوانی مشغول می‌شوند. آن‌ها، همچنین، سینی‌های بزرگی را از شمع روشن، پُر می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص274.</ref> در ابیانه، روز تاسوعا را به برگزاری مراسم‌هایی به‌نام «جاق جاقازنی» و «شاداگردانی»، رسم «پارسا» (مختص عروسی قاسم) و نیز نخل‌گردانی و دسته‌گردانی می‌گذرانند.<ref>نظری داشلی‌برون، مردم‌شناسی روستای ابیانه، ۱۳۸۴ش، ص۵۷۷-۵۷۸.</ref> مردم، در توفارقان تبریز، مراسم «شمع قویماق» (شمع گذاشتن)» دارند و شمع روشن می‌کنند.<ref>وکیلیان، «نذر و نیاز در عاشورای حسینی»، 1383ش، ص۱۰۴.</ref>

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 تاسوعا، عنوان نهمین روز از ماه محرم است که شیعیان و دوست‌داران امام حسین، با آیین‌ها و آداب و رسوم ویژه‌ای، آن را گرامی داشته و به‌یاد مصائب امام حسین و خاندان او در ماه محرم سال 61 ق، سوگواری می‌کنند. در ایران، روز تاسوعا و شب قبل از آن را به‌نام حضرت عباس نام‌گذاری کرده و به یاد او، عزاداری می‌کنند.<ref>ابراهیمی، «نگاهی به نذورات مردم در دورۀ قاجار»، ۱۳۸۳-۱۳۸۴ش، ص۱۹۳.</ref>
 ==شرح وقایع روز تاسوعا==
-در روزهای آغازین ماه محرم سال 61ق، امام حسین، خانواده و یاران اندک او، در سرزمین کربلا توسط نیروهای اعزامی از شهر کوفه به فرماندهی عمر بن سعد، محاصره شدند و حتی راه دسترسی آن‌ها به آب رودخانه فرات نیز بسته شد تا امام حسین، حکمرانی یزید بن معاویه را بر جامعه مسلمان بپذیرد و با او بیعت کند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ج5، 1408ق، ص347.</ref><br>
+در روزهای آغازین ماه محرم سال 61ق، امام حسین، [[خانواده]] و یاران اندک او، در سرزمین کربلا توسط نیروهای اعزامی از شهر کوفه به فرماندهی عمر بن سعد، محاصره شدند و حتی راه دسترسی آن‌ها به آب رودخانه فرات نیز بسته شد تا امام حسین، حکمرانی یزید بن معاویه را بر جامعه مسلمان بپذیرد و با او بیعت کند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ج5، 1408ق، ص347.</ref><br>
 در روز نُهم محرم، شمر با نامه‌ای از طرف عبیدالله بن زیاد، به کربلا آمد که در آن، از عمر بن سعد خواسته بود یا در برخورد با امام حسین جدیت به خرج دهد یا فرماندهی لشکر را به شمر واگذارد. عمر سعد آماده جنگ شد، اما با هجوم لشکریان در عصر تاسوعا، امام حسین با فرستادن برادرش عباس بن علی، از لشکر کوفه مهلت طلبید تا شب را با نماز و تلاوت قرآن به صبح برسانند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A7 «روز تاسوعا» در ویکی‌شیعه.]</ref><br>
@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 مراسم تاسوعا، در شهرها و روستاهای مختلف ایران، به صورت‌های متفاوت اجرا می‌شود. در بیرجند، مردم در شب تاسوعا در مسجدی به‌نام «مسجد تاسوعا» حاضر شده و نوحه‌سرایی می‌کنند، سپس، تا نیمه‌شب به‌سمت حسینیه‌های دیگر می‌روند.<ref>بهنیا، بیرجند، نگین کویر، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۲.</ref>  پس از آن، در روز تاسوعا، هنگام غروب، بیش‌تر مردم در حسینیه‌ای به‌نام «ته ده» به اجرای مراسم «حَسَنیَه» می‌پردازند. در این مراسم، بزرگان شهر گرد هم جمع‌شده و زنجیروار، دست چپ خود را به کمر فردی که سمت چپ قرار دارد و دست راست خود را بر گردن نفر سمت راستی قرار می‌دهند و با ضرب‌آهنگی هماهنگ، نام «حسن» و «حسین» را تکرار می‌کنند.<ref>بهنیا، بیرجند، نگین کویر، ۱۳۸۰ش، ص273.</ref><br>
-در تهران، مردم در روز تاسوعا، به تکیه‌ها می‌رفتند.<ref>نجمی، ایران قدیم و تهران قدیم، ۱۳۶۲ش، ص۳۰۷.</ref>  مردم سنندج، در این روز، علم‌ها و کتل‌ها را بر دست گرفته و از خانه‌های بزرگان شهر به سمت خیابان‌های اصلی حرکت می‌کردند. زنان سنندجی، فرزندانی را که نذر حضرت عباس کرده بودند، با بازوبندی سفید، نشان می‌کردند.<ref>ایازی، آیینۀ سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۰۳-۳۰۶.</ref>  در روستاهای بروجرد نیز، مردم سنت علم‌بندی خود را در این روز، اجرا می‌کردند. برای اجرای این سنت، چوبی به بلندی 3-4 متر را انتخاب کرده و آن را با پارچه سبزرنگی می‌پوشاندند. سپس، پنجه‌ای فلزی که نماد دست بریده‌ی حضرت عباس است، در بالای علم قرار می‌دادند. این علم‌ها، جلوی دسته‌های عزاداری حرکت داده می‌شد.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۷۵-۲۷۶.</ref>  شب تاسوعا در آران و بیدگل به «شب عباسعلی» معروف است. مردم در این شب، سنت سنج‌زنی و سنگ‌زنی دارند که توسط مردان و در دو ردیف انجام می‌شود.<ref>شاطری، «محرم در کاشان»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref>  در منطقه اردهال کاشان، مردم در مساجد جمع شده و طوق و علم برداشته و از کوچه‌های شهر عبور می‌کنند. هر کسی که در این شب، نذری داشته باشد، بین دسته‌های عزاداری توزیع می‌کند.<ref> دوستی، «معرفی علایم، نشانه‌ها و وسایل عزاداری محرم در فرهنگ عامه»، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۰.</ref><br>
+در [[تهران]]، مردم در روز تاسوعا، به تکیه‌ها می‌رفتند.<ref>نجمی، ایران قدیم و تهران قدیم، ۱۳۶۲ش، ص۳۰۷.</ref>  مردم سنندج، در این روز، علم‌ها و کتل‌ها را بر دست گرفته و از خانه‌های بزرگان شهر به سمت خیابان‌های اصلی حرکت می‌کردند. زنان سنندجی، فرزندانی را که نذر حضرت عباس کرده بودند، با بازوبندی سفید، نشان می‌کردند.<ref>ایازی، آیینۀ سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۰۳-۳۰۶.</ref>  در روستاهای بروجرد نیز، مردم سنت علم‌بندی خود را در این روز، اجرا می‌کردند. برای اجرای این سنت، چوبی به بلندی 3-4 متر را انتخاب کرده و آن را با پارچه سبزرنگی می‌پوشاندند. سپس، پنجه‌ای فلزی که نماد دست بریده‌ی حضرت عباس است، در بالای علم قرار می‌دادند. این علم‌ها، جلوی دسته‌های عزاداری حرکت داده می‌شد.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۷۵-۲۷۶.</ref>  شب تاسوعا در آران و بیدگل به «شب عباسعلی» معروف است. مردم در این شب، سنت سنج‌زنی و سنگ‌زنی دارند که توسط مردان و در دو ردیف انجام می‌شود.<ref>شاطری، «محرم در کاشان»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref>  در منطقه اردهال کاشان، مردم در مساجد جمع شده و طوق و علم برداشته و از کوچه‌های شهر عبور می‌کنند. هر کسی که در این شب، نذری داشته باشد، بین دسته‌های عزاداری توزیع می‌کند.<ref> دوستی، «معرفی علایم، نشانه‌ها و وسایل عزاداری محرم در فرهنگ عامه»، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۰.</ref><br>
 مردم خراسان، در عصر تاسوعا، عزاداری خود را با ترجیع‌بند معروف محتشم کاشانی یعنی «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» آغاز کرده و به سمت قبرستان‌های شهر می‌روند. برخی از مردم، علم‌هایی را با پارچه‌های رنگین تزئین کرده و در برخی از نواحی، آویزه‌ای فلزی، بر فراز علم، توسط یک نفر از سادات نصب می‌کردند.<ref>آذری، «محرم در روستای پیشبر قائنات خراسان جنوبی»، ۱۳۸۸ش، ص۹۲-۹۳.</ref>  سیرجانی‌ها نیز در امام‌زاده‌ها و سقاخانه‌ها به برگزاری مراسم روضه‌خوانی مشغول می‌شوند. آن‌ها، همچنین، سینی‌های بزرگی را از شمع روشن، پُر می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص274.</ref>  در ابیانه، روز تاسوعا را به برگزاری مراسم‌هایی به‌نام «جاق جاقازنی» و «شاداگردانی»، رسم «پارسا» (مختص عروسی قاسم) و نیز نخل‌گردانی و دسته‌گردانی می‌گذرانند.<ref>نظری داشلی‌برون، مردم‌شناسی روستای ابیانه، ۱۳۸۴ش، ص۵۷۷-۵۷۸.</ref>  مردم، در توفارقان تبریز، مراسم «شمع قویماق» (شمع گذاشتن)» دارند و شمع روشن می‌کنند.<ref>وکیلیان، «نذر و نیاز در عاشورای حسینی»، 1383ش، ص۱۰۴.</ref><br>