صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''نظام ارباب رعیتی؛'''</big> حکمرانی مبتنی بر سلطه خوانین و اربابان بر زندگی مردم عادی. نظام ارباب‌رعیتی، نوعی ساختار اجتماعی متداول در گذشتۀ ایران بوده که به‌منظور کنترل قدرت اقتصادی و سیاسی مردم، برخی افراد مانند خوانین و بزرگان یک منطقه ب...» ایجاد کرد
 
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
ایجاد لینک داخلی
 
خط ۱۶: خط ۱۶:


==تأثیر نظام ارباب‌رعیتی در روابط اجتماعی و خانوادگی مردم==
==تأثیر نظام ارباب‌رعیتی در روابط اجتماعی و خانوادگی مردم==
مناسبات ارباب و رعیت، بیشتر بر مبنای مسائل عرفی و گاه شرعی، تعریف می‌شد و اگر خدماتی در جهت آبادانی، ایجاد نظم، حل‌و‌فصل اختلافات و رسیدگی به امور جاری مردم صورت می‌گرفت با هدف تأمین بیشتر و بهتر منافع اربابان بود. <ref>  [https://ensani.ir/fa/article/428406/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D . باقری و کریمی، «مبانی حقوقی و سیاسی نظام ارباب - رعیتی پشتکوه عصر والیان»، 1394ش، ص17.]</ref> در همین چارچوب، ناملایماتی در امور رعیت توسط اربابان صورت می‌گرفت<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/879519/%D9%81%D8%A6%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA . «فئودالیسم چیست»، وب‌سایت خبری عصر ایران.]</ref>  که تصرف املاک و زمین‌های رعیت،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1075878/%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B4%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB% ذیلابی، «تطور اصطلاح رعیت و قشربندی رعایا در تشکیلات اسلامی»، 1393ش، ص87-88.]</ref>  سهیم‌شدن در محصولات رعیت <ref> [https://vajehyab.com/moein/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C . معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ ارباب‌رعیتی.] </ref> و دخالت در امور شخصی و خانوادگی رعیت مانند زورگویی و ازدواج اجباری با دختران رعیت، از جمله آنها است.<ref>  [https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/161813 . مجلسی و اشرفی، «قصه ظلم خان و رنج رعیت»، وب‌سایت روزنامۀ فرهنگی اجتماعی صبح ایران: جام‌جم.] </ref>
مناسبات ارباب و رعیت، بیشتر بر مبنای مسائل عرفی و گاه شرعی، تعریف می‌شد و اگر خدماتی در جهت آبادانی، ایجاد نظم، حل‌و‌فصل اختلافات و رسیدگی به امور جاری مردم صورت می‌گرفت با هدف تأمین بیشتر و بهتر منافع اربابان بود. <ref>  [https://ensani.ir/fa/article/428406/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D . باقری و کریمی، «مبانی حقوقی و سیاسی نظام ارباب - رعیتی پشتکوه عصر والیان»، 1394ش، ص17.]</ref> در همین چارچوب، ناملایماتی در امور رعیت توسط اربابان صورت می‌گرفت<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/879519/%D9%81%D8%A6%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA . «فئودالیسم چیست»، وب‌سایت خبری عصر ایران.]</ref>  که تصرف املاک و زمین‌های رعیت،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1075878/%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B4%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB% ذیلابی، «تطور اصطلاح رعیت و قشربندی رعایا در تشکیلات اسلامی»، 1393ش، ص87-88.]</ref>  سهیم‌شدن در محصولات رعیت <ref> [https://vajehyab.com/moein/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C . معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ ارباب‌رعیتی.] </ref> و دخالت در امور شخصی و خانوادگی رعیت مانند زورگویی و [[ازدواج اجباری]] با دختران رعیت، از جمله آنها است.<ref>  [https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/161813 . مجلسی و اشرفی، «قصه ظلم خان و رنج رعیت»، وب‌سایت روزنامۀ فرهنگی اجتماعی صبح ایران: جام‌جم.] </ref>


==پیامدهای منفی نظام ارباب‌رعیتی==
==پیامدهای منفی نظام ارباب‌رعیتی==
خط ۲۸: خط ۲۸:


==فروپاشی نظام ارباب‌رعیتی==  
==فروپاشی نظام ارباب‌رعیتی==  
از دهۀ 1340ش با ا فزایش درآمدهای نفتی، زمام‏داران ایران کوشیدند که ایران را به کشوری صنعتی تبدیل کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>  برپایی کارخانه‌ها و مراکز صنعتی در اطراف شهرهای بزرگ، سبب شد که روستاییان زندگی خود را محصور در کشاورزی و درآمدزایی برای ارباب نبینند و راهی شهرها شدند. از سوی‏ دیگر در پی اصلاحات ارضی، زمین کافی به همۀ‏ دهقانان نرسید و باز بسیاری از خانوارهای روستایی به شهرها مهاجرت کردند. <ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref> مجموعه این عوامل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، پایه‌های نظام ارباب و رعیتی را سست کرد<ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>  تا این‌که انقلاب اسلامی در ایران به پیروزی رسید. با پیروزی انقلاب اسلامی، نظام ارباب و رعیتی، جایگاهی در قوانین جمهوری اسلامی ایران نداشت و ریشۀ نظام ارباب‌رعیتی خشکید.<ref>  [https://farsnews.ir/bushehr/news/13980109000365/-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7- . «پیروزی نظام اسلامی نظام ارباب و رعیتی را از بین برد»، خبرگزاری فارس.]</ref>
از دهۀ 1340ش با ا فزایش درآمدهای نفتی، زمام‏داران ایران کوشیدند که ایران را به کشوری صنعتی تبدیل کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>  برپایی کارخانه‌ها و مراکز صنعتی در اطراف شهرهای بزرگ، سبب شد که روستاییان زندگی خود را محصور در کشاورزی و درآمدزایی برای ارباب نبینند و راهی شهرها شدند. از سوی‏ دیگر در پی اصلاحات ارضی، زمین کافی به همۀ‏ دهقانان نرسید و باز بسیاری از خانوارهای روستایی به شهرها مهاجرت کردند. <ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref> مجموعه این عوامل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، پایه‌های نظام ارباب و رعیتی را سست کرد<ref>[https://psri.ir/?id=o8ycxo2k25 . تجدد، «پی‏آمدهای‏ مثبت و منفی اجرای‏ قانون اصلاحات ارضی‏ در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>  تا این‌که [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] در ایران به پیروزی رسید. با پیروزی انقلاب اسلامی، نظام ارباب و رعیتی، جایگاهی در قوانین جمهوری اسلامی ایران نداشت و ریشۀ نظام ارباب‌رعیتی خشکید.<ref>  [https://farsnews.ir/bushehr/news/13980109000365/-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7- . «پیروزی نظام اسلامی نظام ارباب و رعیتی را از بین برد»، خبرگزاری فارس.]</ref>


==تصویرسازی نظام ارباب‌رعیتی در آثار نمایشی==
==تصویرسازی نظام ارباب‌رعیتی در آثار نمایشی==
خط ۳۶: خط ۳۶:
# مجموعۀ تلویزیونی «کلبه‌‌ای در مه» رفتار خان‌زاده‌ای جوان و مستبد را روایت می‌کند که از هیچ ظلمی بر رعیت فروگذار نمی‌کرد.   
# مجموعۀ تلویزیونی «کلبه‌‌ای در مه» رفتار خان‌زاده‌ای جوان و مستبد را روایت می‌کند که از هیچ ظلمی بر رعیت فروگذار نمی‌کرد.   
# مجموعۀ تلویزیونی «گذر از رنج‌های زندگی»، داستان دختری را روایت می‌کند که مادر وی فوت کرده و مجبور به عقد با پسر خان می‌شود. این فیلم به روایتی از نفوذ خان‌ها در ابعاد مختلف زندگی رعایا اختصاص دارد.   
# مجموعۀ تلویزیونی «گذر از رنج‌های زندگی»، داستان دختری را روایت می‌کند که مادر وی فوت کرده و مجبور به عقد با پسر خان می‌شود. این فیلم به روایتی از نفوذ خان‌ها در ابعاد مختلف زندگی رعایا اختصاص دارد.   
# مجموعه‌های تلویزیونی دیگری مانند «خانه‌ای در تاریکی» و «سال‌های برف و بنفشه» «به کارگردانی سعید سلطانی»، «پریدخت» به کارگردانی سامان مقدم، «کیف انگلیسی» و «کلاه پهلوی» به کارگردانی سید ضیاءالدین دری از جمله آثار نمایشی است که محتوای اصلی همۀ آنها، ظلم ارباب به رعیت و مداخلۀ وی در تمامی امور رعیت است.<ref>[https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/161813 . مجلسی و اشرفی، «قصه ظلم خان و رنج رعیت»، وب‌سایت روزنامۀ فرهنگی اجتماعی صبح ایران: جام‌جم.]</ref>
# مجموعه‌های تلویزیونی دیگری مانند «خانه‌ای در تاریکی» و «سال‌های برف و بنفشه» «به کارگردانی سعید سلطانی»، «پریدخت» به کارگردانی سامان مقدم، «کیف انگلیسی» و «[[کلاه پهلوی]]» به کارگردانی سید ضیاءالدین دری از جمله آثار نمایشی است که محتوای اصلی همۀ آنها، ظلم ارباب به رعیت و مداخلۀ وی در تمامی امور رعیت است.<ref>[https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/161813 . مجلسی و اشرفی، «قصه ظلم خان و رنج رعیت»، وب‌سایت روزنامۀ فرهنگی اجتماعی صبح ایران: جام‌جم.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==