imported>مجید مفید بجنوردی
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
ایجاد لینک داخلی
 
خط ۴: خط ۴:


== مفهوم شناسی ==
== مفهوم شناسی ==
واژه ناموس، به‌معنای شرف، عصمت، عفت و آبرو به کار رفته است و به زوجه و زن های متعلق به یک مرد، مثل مادر، خواهر و دختر او ناموس گفته می شود. به فرد غیوری که از عِرض خویش دفاع می کند، ناموس پرست می‌گویند.  قتل ناموسی به‌معنای کشتن یک زن یا دختر توسط مردی از وابستگان او است که می‌پندارد به خاطر اعمال آن زن، آبروی او و خانواده اش زیر سؤال رفته است.  عملی که مایه  بی آبرویی و فضیحت تلقی می شود، عملی است که مصداق روابط عاشقانه غیرمجاز، خیانت به همسر، زنا، از دست رفتن بكارت و رفتارهای مشابه بوده و زن، مرتکب آن عمل شده یا احتمال ارتکاب آن می رود. گاهي انتشار يك شايعه در سطح عموم نیز مي تواند بدناميِ خانواده و قبيله را به دنبال داشته باشد.  «قتل ناموسی» با انگیزۀ بازگرداندن شرف از دست رفتۀ فرد یا خانواده انجام می گیرد؛ اعم از اینکه عامل تحریک قاتل، امر نامشروعی مانند زنای زن یا امری مجاز، مانند خودداری زن از ازدواج اجباری باشد و اینکه آن عمل تحقق یافته یا صرفاً یک اتهام یا تخیل از سوی قاتل یا اطرافیان او باشد. قربانیان قتل ناموسی غالباً زنان و دختران بی گناه هستند نه مردانی که به آنان تجاوز کرده اند؛ بنابراین در اکثر قتل های ناموسی، زنان و دختران بی گناه، به جای مردان گنهکار کشته می شوند؛ با این تلقّی و تفسیر غلط و قوم گرایانه که زن و عمل او مایه بی آبرویی بوده است.  
واژه ناموس، به‌معنای شرف، عصمت، عفت و آبرو به کار رفته است و به زوجه و زن های متعلق به یک مرد، مثل مادر، خواهر و دختر او ناموس گفته می شود. به فرد غیوری که از عِرض خویش دفاع می کند، ناموس پرست می‌گویند.  قتل ناموسی به‌معنای کشتن یک زن یا دختر توسط مردی از وابستگان او است که می‌پندارد به خاطر اعمال آن [[زن]]، آبروی او و خانواده اش زیر سؤال رفته است.  عملی که مایه  بی آبرویی و فضیحت تلقی می شود، عملی است که مصداق روابط عاشقانه غیرمجاز، خیانت به همسر، زنا، از دست رفتن بكارت و رفتارهای مشابه بوده و زن، مرتکب آن عمل شده یا احتمال ارتکاب آن می رود. گاهي انتشار يك شايعه در سطح عموم نیز مي تواند بدناميِ خانواده و قبيله را به دنبال داشته باشد.  «قتل ناموسی» با انگیزۀ بازگرداندن شرف از دست رفتۀ فرد یا خانواده انجام می گیرد؛ اعم از اینکه عامل تحریک قاتل، امر نامشروعی مانند زنای زن یا امری مجاز، مانند خودداری زن از ازدواج اجباری باشد و اینکه آن عمل تحقق یافته یا صرفاً یک اتهام یا تخیل از سوی قاتل یا اطرافیان او باشد. قربانیان قتل ناموسی غالباً زنان و دختران بی گناه هستند نه مردانی که به آنان تجاوز کرده اند؛ بنابراین در اکثر قتل های ناموسی، زنان و دختران بی گناه، به جای مردان گنهکار کشته می شوند؛ با این تلقّی و تفسیر غلط و قوم گرایانه که زن و عمل او مایه بی آبرویی بوده است.  


== تاریخچه قتل ناموسی ==
== تاریخچه قتل ناموسی ==
قتل هاي ناموسی که غالباً نوعی انحراف از شکل مثبت و ضروریِ غیرت ورزی در مردان است، بازمانده قدیمی ترین تمدن هاي بشري مانند کلدانی ها و آشوري ها است؛ دورانی که قتل زن، دختر یا خواهر به خاطر حفظ ناموس رواج داشته است. دخترکشی و زنده به گورکردن دختران در سنین نوزادی میان اعراب جاهلی که به منظور حفظ شرف قبیله در آینده صورت می گرفت نیز از مصادیق این پدیده است که شدیداً مورد مخالفت دین اسلام واقع شد. قتل ناموسی، زمانی در جوامع گذشته رواج یافت که مردان نگاه تملک جویانه ای نسبت به زنان پیدا کرده و به مثابه یکی از اموال مردان، مورد محافظت و حمایت آنان قرار گرفتند. با گذشت زمان، این حمایت و محافظت به نماد آبرو و شرف مردان تبدیل شده و هر کسی که در دفاع از حریم زنان غفلتی می کرد، مورد سرزنش دیگران قرار می گرفت.  
قتل هاي ناموسی که غالباً نوعی انحراف از شکل مثبت و ضروریِ غیرت ورزی در مردان است، بازمانده قدیمی ترین تمدن هاي بشري مانند کلدانی ها و آشوري ها است؛ دورانی که قتل زن، دختر یا خواهر به خاطر حفظ ناموس رواج داشته است. دخترکشی و زنده به گورکردن دختران در سنین نوزادی میان اعراب جاهلی که به منظور حفظ شرف قبیله در آینده صورت می گرفت نیز از مصادیق این پدیده است که شدیداً مورد مخالفت دین اسلام واقع شد. قتل ناموسی، زمانی در جوامع گذشته رواج یافت که مردان نگاه تملک جویانه ای نسبت به زنان پیدا کرده و به مثابه یکی از اموال مردان، مورد محافظت و حمایت آنان قرار گرفتند. با گذشت زمان، این حمایت و محافظت به نماد [[آبرو]] و شرف مردان تبدیل شده و هر کسی که در دفاع از حریم زنان غفلتی می کرد، مورد سرزنش دیگران قرار می گرفت.  


در جوامع دارای فرهنگ جمع گرا و شرف محور، واکنش های خشن مقابل کسانی که سبب لکه دار شدن شرف یا ناموس می شدند، عادی بود و اعضای این جوامع، خدشه دار شدن شرف خود را دردناک تر از مرگ دیگران یا از دست دادن مال می دانستند. در این جوامع، قربانیان قتل ناموسی دچار انگ بی اعتباری شده و سبب نگرانی ایل و طایفه از آسیب ها و تهمت های وقوع جرم و بزهکاری زنان می شد و در صورت عدم طلاق یا قتل آنان، خویشاوندان آنان را طرد می کردند. این وضعیت در جوامع سنتی با شدت بیشتری حاکم بوده است؛ اما گذر جوامع از شکل سنتی به مدرن و میزان جرم تلقی شدن قتل ناموسی، به کاهش مسأله های ناموسی انجامیده و تا حدی هنجارهای اجتماعی را در مواجهه با مسأله های اخلاقی و ناموسی منعطف ساخته است.  
در جوامع دارای فرهنگ جمع گرا و شرف محور، واکنش های خشن مقابل کسانی که سبب لکه دار شدن شرف یا ناموس می شدند، عادی بود و اعضای این جوامع، خدشه دار شدن شرف خود را دردناک تر از مرگ دیگران یا از دست دادن مال می دانستند. در این جوامع، قربانیان قتل ناموسی دچار انگ بی اعتباری شده و سبب نگرانی ایل و طایفه از آسیب ها و تهمت های وقوع جرم و بزهکاری زنان می شد و در صورت عدم طلاق یا قتل آنان، خویشاوندان آنان را طرد می کردند. این وضعیت در جوامع سنتی با شدت بیشتری حاکم بوده است؛ اما گذر جوامع از شکل سنتی به مدرن و میزان جرم تلقی شدن قتل ناموسی، به کاهش مسأله های ناموسی انجامیده و تا حدی هنجارهای اجتماعی را در مواجهه با مسأله های اخلاقی و ناموسی منعطف ساخته است.