نفقه: تفاوت میان نسخه‌ها

نفقه به معنای تأمین هزینه‌های زندگی افراد واجب‌النفقه مانند همسر و فرزندان است و در اسلام بر عهدهٔ مرد گذاشته شده، شامل خوراک، پوشاک، مسکن و درمان می‌شود؛ زن حتی اگر ثروتمند باشد وظیفه‌ای در تأمین هزینه‌ها ندارد و نفقه‌اش وابسته به تمکین اوست، همچنین نفقه والدین و فرزندان فقیر در صورت نیاز واجب می‌شود. ملاک تعیین نفقه نزد فقها یا شأن زن است یا توان مالی مرد و در حقوق کامن‌لا نفقه حقی متقابل بوده و حتی پس از طلاق نیز می‌تواند ادامه یابد.

نفقه به‌معنای کم کردن مال است.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج10، ص358.</ref> این واژه به‌معنای هزینه و خرج روزمره نیز بیان می‌شود. زمانی که از نفقه دادن صحبت می‌کنیم مراد عهده‌دار شدن معاش دیگری و پرداخت هزینه‌های او است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=نفقه&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ نفقه.]</ref> نفقه به‌معنی هزینه زن و فرزند هم آمده است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، 1382ش، ذیل واژهٔ نفقه.</ref>

خداوند در قرآن مجید نفقه زن و فرزندان را بر عهدهٔ شوهر قرار داده و بر او واجب کرده است تا به اندازهٔ توان در تأمین زندگی آنان بکوشد.<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ 233؛ سورهٔ طلاق، آیهٔ 6؛ سورهٔ نساء، آیهٔ 34.</ref> طبق روایات پیشوایان مذهب شیعه، علاوه بر زن و فرزند نفقه به والدین هم تعلق می‌گیرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/1/248 ابن‌بابویه، الخصال، 1362ش، ج1، ص248.]</ref> همچنین نفقه شامل فرزندان و نوه‌ها (نتیجه‌ها و هرچه پایین‌تر روند)، پدربزرگ و مادربزرگ به بالا هم می‌شود، خواه اینان بزرگ یا کوچک و مسلمان یا کافر باشند.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/319/التفصيل خمینی، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2،ص319.]</ref>

با خواندن صیغهٔ نکاح، تمام حقوق و تکالیف بین زن و شوهر برقرار خواهد شد و هر دو مکلف به انجام آن هستند.<ref>قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، ماده 1102.</ref> از جمله این حقوق نفقه است که شامل همهٔ نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به‌واسطهٔ نقصان یا مرض.<ref>قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، ماده 1107.</ref>

اگر زن دارای ثروت کلانی هم باشد، هیچ الزامی ندارد که از اموال شخصی خویش مایحتاج خود یا خانواده‌اش را تأمین کند و این امر بر عهدهٔ مرد است؛<ref>محقق داماد، تحلیل فقهی حقوق خانواده، 1365ش، ص۲۸۳.</ref> اما شروطی برای وجوب پرداخت نفقه زن نیز بیان شده است:

نفقهٔ خویشاوندان در موارد زیر واجب می‌شود:

دربارهٔ میزان نفقه دو نظریه مطرح است؛ ملاک مشهور نزد فقها وضعیت و شأن زن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/315 خمینی ، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2، ص315.]</ref> اما شیخ طوسی معتقد است که ملاک وضعیت مرد است، اگر مرد قادر باشد، باید برای زن نفقه را توسعه دهد و اگر توانایی مالی نداشته باشد، به اندازهٔ وسع به تأمین نیاز زن موظف است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/112/مقدار_نفقه طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص112.]</ref>

هرکس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع کند، به حبس تعزیری درجه شش محکوم می‌شود. تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت گذشت وی از شکایت، در هر زمان تعقیب جزائی یا اجرای مجازات موقوف می‌شود.<ref>قانون حمایت خانواده، 1391ش، ماده53.</ref>

بنا بر قانون خانواده ۱۹۳۸م حقوق کامن‌لا (Common law)<ref>نظام‌های حقوقی کامن‌لا از انگلستان قرون وسطی سرچشمه گرفته است و امروزه به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد و در کشورها یا مناطقی که میراث قانونی خود را به انگلستان به‌عنوان مستعمرات سابق امپراتوری بریتانیا می‌رسانند، شامل می‌شود. امروزه کشورهای ایالات متحده آمریکا، مالزی، سنگاپور، بنگلادش، پاکستان، سری‌لانکا، هند، کامرون، کانادا، ایرلند، نیوزلند، آفریقای جنوبی، زیمبابوه، هنگ کنگ و استرالیا از این نظام حقوقی استفاده می‌کنند.</ref> اگر یکی از زوجین فوت کند، زوج دیگر مستحق نفقه خواهد بود که البته محدود به دوران مخصوصی به نام دوران عده نیست. در کمیت و کیفیت نفقه در حقوق کامن‌لا، به‌ویژه در آمریکا، عواملی از قبیل سن زوجین، طول مدت ازدواج و مهارت‌های شغلی زوجین مؤثر است.

در کامن‌لا حتی زن موظف به پرداخت نفقه است. در این مجموعهٔ حقوقی زن و شوهر از حق یکسانی در زمینه دریافت نفقه برخوردارند؛ اما اغلب خانم‌ها نفقه را پس از انحلال نکاح دریافت می‌کنند. در برخی موارد دادگاه خانوادهٔ شوهر را ۵ تا ۱۱ سال پس از انحلال نکاح، ملزم به پرداخت نفقه به همسر نیازمند کرده است؛ با تکیه بر این استدلال که زن با خانه‌داری و مراقبت از فرزندان شانس کمتری برای برخورداری از تحصیلات عالی و مقام اجتماعی نسبت به مرد در طول دوران ازدواج داشته است.<ref>گواهی و هژبری، «بررسی تطبیقی نفقه در حقوق ایران، انگلیس و آمریکا»، 1393ش، ص39-40.</ref>

{{پانویس}}

ویکی ز

سنت: نویسنده به پنج روایت استناد کرده که یک نمونه آن روایت امام صادق در پاسخ سؤال مربوط به حق زن بر شوهرش است که فرمود: مرد باید شکم زن را سیر نموده و بدن او را بپوشاند و چنانچه زن مرتکب جهالتی شد وی را ببخشاید.

== انواع نفقه ==

* نفقه [[زوجه]]

* نفقه فرزندان

== افراد واجب النفقه ==

از نظر اسلام دو دسته افراد واجب‌النفقه هستند.

== مبنای تکلیف مرد به دادن نفقه ==

در فقه امامیه سه مبنا برای نفقه مطرح شده است که عبارت‌اند از:

== اثبات تمکین از طرف زوجه ==

* نفقه زن در زمان عده بر عهده شوهر است.

* نفقه زن در صورت [[طلاق]] ساقط می‌شود.

نفقه زن در مقام مقایسه با نفقه خویشاوندان نسبی دارای مزایایی به شرح زیر است:

# نفقه زن مقدم بر نفقه اقارب است.

# زن می‌تواند نفقه زمان گذشته خود را مطالبه کند و برای وصول آن در دادگاه اقامه دعوی نماید.

# نفقه زن مشروط به فقر یا تمکن مرد نیست.

== ضمانت اجرای نفقه ==

ب) دعوای حقوقی: [[زن]] می‌تواند در صورت استنکاف [[شوهر]] از پرداخت نفقه به محکمه رجوع کند. در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.<ref>لطفی، حقوق خانواده، 1393ش، ج1، ص 260</ref>

# ارتداد: یکی دیگر از موارد سقوط نفقه زوجه ارتداد است و علما اتفاق دارند در صورتی که زوجه مسلمان مرتد شود نفقه‌اش ساقط می‌گردد.

# فوت مرد: هرگاه زنی که شوهرش فوت کرده از شوهر خود حامله نباشد، فقها بالاتفاق معتقدند که نفقه در ایام عده بر ذمه زوج نیست. ولی در صورت حمل، بین فقها دو قول وجود دارد: الف) در ایام حمل نفقه زوجه از سهمیه جنین پرداخت می‌گردد. ب) به زوجه‌ای که حامله است و شوهرش وفات یافته، نفقه تعلق نمی‌گیرد.

{{پانویس}}

{{زن}}

ویکی ج