صفحهای تازه حاوی «<big>'''رأیگیری؛'''</big> روشی برای تصمیمگیری جمعی. رأیگیری، سازوکار اجتماعی برای تصمیمگیری جمعی و اثرگذار بر سبک زندگی مردم است که امروزه عرصۀ رقابت جدی نیروهای سیاسی و اجتماعی برای جابهجایی مسالمتآمیز قدرت محسوب میشود. در حکومتهای مر...» ایجاد کرد |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
رأی در لغت بهمعنای فکر، نظر، اعتقاد و تدبیر آمده<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1382، ج4، ص3576.</ref> و در اصطلاح عملی است کـه توسط آن رأیدهنده در تعیین نمایندگان خود شرکت میکند یا دربارۀ یک موضوع و متن مـشخص نـظر خود را ابراز میکند. رأیگیری، نظام و روشی است که در آن رایدهندگان دست به انتخاب میان گزینههای مختلف میزنند. رأیگیری بهصورت غالب در شکل یک انتخابات برگزار میشود یا از طریق همهپرسی و دربارۀ یک سیاست کلان صورت میپذیرد.<ref>تقیزاده دوغیکلا، «تأملی بر حق رأی در حقوق ایران با نگاهی به حقوق فرانسه»، 1382ش، ص29.</ref> رأیگیری در نظامهای مردمسالار بهعنوان رکن اساسی هر نظام حکومتی و رقابت سیاسی بوده که دارای مجموعهای از قواعد حقوقی، تکنیکها و چهارچوبها است که به موجب آن ارادۀ جمعی مردم یک سرزمین برای اجرا در یک واحد سیاسی به عدهای محدود از افراد بهعنوان وکیل مردم یا رئیسجمهور انتقال پیدا میکند.<ref>اطاعت، جواد و نصرتی، «جغرافیاینظامهایانتخاباتیونظامانتخاباتیایران»، 1402ش، ص12-16؛ قاضی شریعتپناهی، بایستههای حقوق اساسی، 1388ش، ص۳۲۰.</ref> | رأی در لغت بهمعنای فکر، نظر، اعتقاد و تدبیر آمده<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1382، ج4، ص3576.</ref> و در اصطلاح عملی است کـه توسط آن رأیدهنده در تعیین نمایندگان خود شرکت میکند یا دربارۀ یک موضوع و متن مـشخص نـظر خود را ابراز میکند. رأیگیری، نظام و روشی است که در آن رایدهندگان دست به انتخاب میان گزینههای مختلف میزنند. رأیگیری بهصورت غالب در شکل یک انتخابات برگزار میشود یا از طریق همهپرسی و دربارۀ یک سیاست کلان صورت میپذیرد.<ref>تقیزاده دوغیکلا، «تأملی بر حق رأی در حقوق ایران با نگاهی به حقوق فرانسه»، 1382ش، ص29.</ref> رأیگیری در نظامهای مردمسالار بهعنوان رکن اساسی هر نظام حکومتی و رقابت سیاسی بوده که دارای مجموعهای از قواعد حقوقی، تکنیکها و چهارچوبها است که به موجب آن ارادۀ جمعی مردم یک سرزمین برای اجرا در یک واحد سیاسی به عدهای محدود از افراد بهعنوان وکیل مردم یا رئیسجمهور انتقال پیدا میکند.<ref>اطاعت، جواد و نصرتی، «جغرافیاینظامهایانتخاباتیونظامانتخاباتیایران»، 1402ش، ص12-16؛ قاضی شریعتپناهی، بایستههای حقوق اساسی، 1388ش، ص۳۲۰.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
پژوهشگران پیشینۀ رأیگیری را به 500 سال پیش از میلاد در آتن نسبت دادهاند. یونانیان نخستین جوامعی بودند که بر اساس رأیگیری ومشارکت همگانی، حکومت و حاکمان خود را انتخاب و مسئولیتهای حکومتی را به شکل دورهای بین منتخبان واگذار میکردند. البته زنان، بردگان و مهاجران از حق رأیگیری محروم بودند.<ref>قاضی شریعتپناهی، بایستههای حقوق اساسی، 1388ش، ص115-116.</ref> در ایران نیز رأیگیری بهعنوان مشورت و روشی برای تصمیمگیری جمعی سابقۀ طولانی دارد، اما سابقۀ رأیگیری بهمعنای شرکت در انتخابات و کارزار سیاسی، به دوران انقلاب مشروطیت در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ش باز میگردد که دورۀ نخست مجلس شورای ملی انتخاب شد. با پیروزی انقلاب | پژوهشگران پیشینۀ رأیگیری را به 500 سال پیش از میلاد در آتن نسبت دادهاند. یونانیان نخستین جوامعی بودند که بر اساس رأیگیری ومشارکت همگانی، حکومت و حاکمان خود را انتخاب و مسئولیتهای حکومتی را به شکل دورهای بین منتخبان واگذار میکردند. البته زنان، بردگان و مهاجران از حق رأیگیری محروم بودند.<ref>قاضی شریعتپناهی، بایستههای حقوق اساسی، 1388ش، ص115-116.</ref> در ایران نیز رأیگیری بهعنوان مشورت و روشی برای تصمیمگیری جمعی سابقۀ طولانی دارد، اما سابقۀ رأیگیری بهمعنای شرکت در انتخابات و کارزار سیاسی، به دوران انقلاب مشروطیت در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ش باز میگردد که دورۀ نخست مجلس شورای ملی انتخاب شد. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، انتخابات به عرصۀ رقابت جدی نیروهای سیاسی و اجتماعی برای جابهجایی مسالمتآمیز و مشروع قدرت و تعیین مسئولان ردۀ بالای کشور تبدیل شد. <ref>[https://www.atrakdaily.ir/fa/Main/Detail/5255 «انتخابات در ایران از قاجار تا جمهوری اسلامی»، وبسایت روزنامۀ اترک.] </ref> | ||
==حق رأی== | ==حق رأی== | ||
حق رأی در جهانبینی اسلامی دارای خاستگاه فلسفی بوده و ریشه در اعتقادات تشیع دارد. این حق از تبیین دقیق نسبت حقوق و تکالیف اجتماعی سرچشمه میگیرد و بر پایۀ ملازمه میان حق و تکلیف استوار است. رأیدادن و شرکت در انتخابات از جنبۀ اختیار مردم در تعیین سرنوشت خود، حق آنها است، اما از جنبۀ تشکیل، حفظ و استمرار حاکمیت الهی، تکلیف آنها قلمداد میشود.<ref>محمدی و سلیمانی درچه، «ابعاد حقوقی اعمال حق رأی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، 1392ش، ص137.</ref> در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که بر مبنای فقه امامیه تدوین شده است، قانونگذار با اشاره به ابعاد مختلف حق تعیین سرنوشت، آزادیهای بنیادین را برای همه مردم ایران به رسمیت شناخته و حق مشارکت سیاسی از طریق رأیگیری را بهعنوان بارزترین تجلی حق تعیین سرنوشت مورد توجه قرار داده است. این در حالی است که بر اساس دیدگاه غربی، انسان مالک همه چیز شناخته شده و رأی نیز مانند مال فرض میشود که فرد میتواند هرگونه که مایل است از آن استفاده کند. در نظام اسلامی اما نحوۀ رأیگیری معین شده و هر کسی تکلیف واجب شرعی دارد که در انتخابات شرکت و فرد اصلح را شناسایی کرده و به او رأی دهد؛ بر اساس آموزههای دینی، هر عمل انسان باید در چارچوب شریعت انجام شود. رأیدادن نوعی کنش است و باید مطابق آنچه در شریعت برای کنشهای انسان مشخص شده، انجام گیرد. <ref>محمدی و سلیمانی درچه، «ابعاد حقوقی اعمال حق رأی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، 1392ش، ص130-133.</ref> | حق رأی در جهانبینی اسلامی دارای خاستگاه فلسفی بوده و ریشه در اعتقادات تشیع دارد. این حق از تبیین دقیق نسبت حقوق و تکالیف اجتماعی سرچشمه میگیرد و بر پایۀ ملازمه میان حق و تکلیف استوار است. رأیدادن و شرکت در انتخابات از جنبۀ اختیار مردم در تعیین سرنوشت خود، حق آنها است، اما از جنبۀ تشکیل، حفظ و استمرار حاکمیت الهی، تکلیف آنها قلمداد میشود.<ref>محمدی و سلیمانی درچه، «ابعاد حقوقی اعمال حق رأی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، 1392ش، ص137.</ref> در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که بر مبنای فقه امامیه تدوین شده است، قانونگذار با اشاره به ابعاد مختلف حق تعیین سرنوشت، آزادیهای بنیادین را برای همه مردم ایران به رسمیت شناخته و حق مشارکت سیاسی از طریق رأیگیری را بهعنوان بارزترین تجلی حق تعیین سرنوشت مورد توجه قرار داده است. این در حالی است که بر اساس دیدگاه غربی، انسان مالک همه چیز شناخته شده و رأی نیز مانند مال فرض میشود که فرد میتواند هرگونه که مایل است از آن استفاده کند. در نظام اسلامی اما نحوۀ رأیگیری معین شده و هر کسی تکلیف واجب شرعی دارد که در انتخابات شرکت و فرد اصلح را شناسایی کرده و به او رأی دهد؛ بر اساس آموزههای دینی، هر عمل انسان باید در چارچوب [[شریعت]] انجام شود. رأیدادن نوعی کنش است و باید مطابق آنچه در شریعت برای کنشهای انسان مشخص شده، انجام گیرد. <ref>محمدی و سلیمانی درچه، «ابعاد حقوقی اعمال حق رأی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، 1392ش، ص130-133.</ref> | ||
==اهمیت و جایگاه== | ==اهمیت و جایگاه== | ||
در دنیای امروز پدیدۀ رأیگیری و مراجعه به آرای عمومی و ترجیح رأی اکثریت در تصمیمگیریهای جمعی به یک ارزش جهانی تبدیل شده است. در بیشتر کشورها، قانون اساسی، انتخاب نوع حکومت، عالیترین مقام مسئول در کشور و نمایندگان مجلس، تصمیمگیری در مجالس و شوراها بر اساس نظام رأیگیری و ترجیح رأی اکثر است. رأیگیری حتی در بسیاری از جمعهای کوچک و خانوادگی نیز رایج بوده و اعضای یک جمع در امور اختلافی که به همه اعضا مربوط باشد، به رأیگیری متوسل میشوند. در نظام جمهوری اسلامی ایران رأی فراتر از مقصود نظامهای سکولار، تعریف شده است؛ تحقق و اقامۀ دین بدون مشارکت مردم فراهم نمیشود و یکی از مهمترین مصادیق اقامۀ دین مشارکت مردم در انتخابات است. در نظام مردمسالاری دینی نوع حکومت، قانون | در دنیای امروز پدیدۀ رأیگیری و مراجعه به آرای عمومی و ترجیح رأی اکثریت در تصمیمگیریهای جمعی به یک ارزش جهانی تبدیل شده است. در بیشتر کشورها، قانون اساسی، انتخاب نوع حکومت، عالیترین مقام مسئول در کشور و نمایندگان مجلس، تصمیمگیری در مجالس و شوراها بر اساس نظام رأیگیری و ترجیح رأی اکثر است. رأیگیری حتی در بسیاری از جمعهای کوچک و خانوادگی نیز رایج بوده و اعضای یک جمع در امور اختلافی که به همه اعضا مربوط باشد، به رأیگیری متوسل میشوند. در نظام جمهوری اسلامی ایران رأی فراتر از مقصود نظامهای سکولار، تعریف شده است؛ تحقق و اقامۀ دین بدون مشارکت مردم فراهم نمیشود و یکی از مهمترین مصادیق اقامۀ دین مشارکت مردم در انتخابات است. در نظام مردمسالاری دینی نوع حکومت، [[قانون اساسی]]، ولی فقیه، رئیس جمهوری و نمایندگان مجالس شورای اسلامی و خبرگان رهبری، بر اساس رأیگیری تعیین میشود. همچنین دیدگاه اسلام و قرآن دربارۀ مراجعه به آرای عمومی و ترجیح رأی اکثریت و حوزۀ اعتبار آن، دغدغۀ ذهنی بسیاری از اندیشمندان مسلمان است و پژوهشهای مختلفی در این زمینه انجام و دیدگاههای متفاوتی نیز در این زمینه ارائه شده است.<ref>امامی، «اعتبار عقلى رأى اكثريت بر مبناى حق تعيين سرنوشت»، 1391ش، ص105. </ref> به نظر اندیشمندان اسلامی، رأیگیری در مردمسالاری دینی بهمعنای آن است که مردم در همۀ امور زندگی، صاحب رأی، تدبیر و تصمیم هستند؛ درست نقطۀ مقابل آن چیزی که قبل از انقلاب در ایران رایج بود که به آن طاغوت و استبداد مطلق گفته میشود. <ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=38975 «بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
==ویژگیهای رأیگیری در نظام اسلامی== | ==ویژگیهای رأیگیری در نظام اسلامی== | ||
از مهمترین ویژگیهای رأیگیری در نظام اسلامی میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | از مهمترین ویژگیهای رأیگیری در نظام اسلامی میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
