حمله به راهپیمایی روشنایی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «300px|thumb|left|گلزار شهدای دانایی در غرب کابل <big>'''شهدای روشنایی،'''</big> قربانیان حملۀ انتحاری در میدان دهمزنگ کابل. شهدای روشنایی، نامی است که برای اشاره به قربانیان حملۀ تروریستی بر راهپیمایی اعتراضی در میدان دهمزنگ کابل در تار...» ایجاد کرد |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
شرکت آلمانی فِیشنر، طرح جامع۲۰ سالۀ انرژی افغانستان را تهیه و تأکید کرده بود که خط دوم برق ۵۰۰ کیلو ولتی وارداتی از کشور ترکمنستان به پایتخت افغانستان، از مسیر مناسب و کمخطر بامیان و میدان وَردَک، عبور کند،<ref>[https://8am.media/make-way-power-salang-or-bamiyan/ «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.] </ref> اما در 11 اردیبهشت 1395ش، هئیت دولت افغانستان، به ریاست محمد اشرف غنی، برخلاف طرح پیشنهادی این شرکت، مسیر سالنگ را برای عبور این خط برق، تصویب کرد.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> این تصمیم، با واکنش اعتراضی فعالان مدنی، استادان، دانشجویان، احزاب سیاسی و نمایندگان پارلمان مردم هزاره مواجه شد.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/six-years-after-the-attack-on-the-enlightenment-movement/ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است »، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> آنها این تصمیم را تبعیض علیه ساکنان بامیان و میدان وردک دانستند که بیشتر از مردم هزاره هستند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> کنشگران معترض، چندین بار در شهرهای مختلف افغانستان، راهپیماییهای اعتراضی برگزار کردند که بزرگترین آن در روز 27 اردیبهشت 1395ش بود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> | شرکت آلمانی فِیشنر، طرح جامع۲۰ سالۀ انرژی افغانستان را تهیه و تأکید کرده بود که خط دوم برق ۵۰۰ کیلو ولتی وارداتی از کشور ترکمنستان به پایتخت افغانستان، از مسیر مناسب و کمخطر بامیان و میدان وَردَک، عبور کند،<ref>[https://8am.media/make-way-power-salang-or-bamiyan/ «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.] </ref> اما در 11 اردیبهشت 1395ش، هئیت دولت افغانستان، به ریاست محمد اشرف غنی، برخلاف طرح پیشنهادی این شرکت، مسیر سالنگ را برای عبور این خط برق، تصویب کرد.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> این تصمیم، با واکنش اعتراضی فعالان مدنی، استادان، دانشجویان، احزاب سیاسی و نمایندگان پارلمان مردم هزاره مواجه شد.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/six-years-after-the-attack-on-the-enlightenment-movement/ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است »، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> آنها این تصمیم را تبعیض علیه ساکنان بامیان و میدان وردک دانستند که بیشتر از مردم هزاره هستند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> کنشگران معترض، چندین بار در شهرهای مختلف افغانستان، راهپیماییهای اعتراضی برگزار کردند که بزرگترین آن در روز 27 اردیبهشت 1395ش بود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> | ||
==جزئیات== | ==جزئیات== | ||
بعد از اعتراضهای زیاد و عدم توجه دولت به خواستههای مردم، مبنی بر لغو تصمیم انتقال خط برق از سالنگ، در 2 مرداد 1395ش، راهپیمایی مسالمتآمیز مردمی در غرب کابل شکل گرفت.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> دولت، مسیرها و خیابانهای اصلی بهسمت مرکز شهر را با ایجاد موانع بست و تظاهرکنندگان بعد از اجتماع اولیه در مصلی شهید عبدالعلی مزاری، بهسمت میدان دهمزنگ رفته و در آنجا راهپیمایی کردند. وقتی مراسم اصلی و سخنرانیها به پایان رسید و معترضان خود را برای نصب خیمههای تحصن و اعتراض نامحدود آماده میکردند، صدای مهیب انفجار، همهجا را تاریک کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> در این حملۀ فاجعهبار، بیش از 90 نفر از معترضان کشته و بیش از 400 نفر دیگر زخمی شدند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> گروه داعش، مسئولیت رویداد را به عهده گرفت.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1395/05/02/president-ghani-declared-sunday-as-national-condolence-day-for-the-martyrs-of-the-attack/ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وبسایت خبرنامه.]</ref> | بعد از اعتراضهای زیاد و عدم توجه دولت به خواستههای مردم، مبنی بر لغو تصمیم انتقال خط برق از سالنگ، در 2 مرداد 1395ش، راهپیمایی مسالمتآمیز مردمی در غرب [[کابل]] شکل گرفت.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> دولت، مسیرها و خیابانهای اصلی بهسمت مرکز شهر را با ایجاد موانع بست و تظاهرکنندگان بعد از اجتماع اولیه در مصلی شهید عبدالعلی مزاری، بهسمت میدان دهمزنگ رفته و در آنجا راهپیمایی کردند. وقتی مراسم اصلی و سخنرانیها به پایان رسید و معترضان خود را برای نصب خیمههای تحصن و اعتراض نامحدود آماده میکردند، صدای مهیب انفجار، همهجا را تاریک کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> در این حملۀ فاجعهبار، بیش از 90 نفر از معترضان کشته و بیش از 400 نفر دیگر زخمی شدند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> گروه داعش، مسئولیت رویداد را به عهده گرفت.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1395/05/02/president-ghani-declared-sunday-as-national-condolence-day-for-the-martyrs-of-the-attack/ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وبسایت خبرنامه.]</ref> | ||
==ویژگی== | ==ویژگی== | ||
اکثر شهدای روشنایی، جوانهای تحصیل کرده و از شیعیان هزاره بودند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> | اکثر شهدای روشنایی، جوانهای تحصیل کرده و از شیعیان هزاره بودند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
نام شهدای روشنایی، در میان مردم به نماد ماندگار عدالتخواهی و برابری بدل شد که بازتابدهندۀ خواستهای همگانی برای تأمین عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی است.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/bamyan-enlightenmentmovement-protests-discrimination/ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> | نام شهدای روشنایی، در میان مردم به نماد ماندگار عدالتخواهی و برابری بدل شد که بازتابدهندۀ خواستهای همگانی برای تأمین عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی است.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/bamyan-enlightenmentmovement-protests-discrimination/ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> | ||
===2. شعر=== | ===2. شعر=== | ||
شاعران زیادی در افغانستان، ایران و اروپا، ضمن اعتراض به این حادثه، احساسات خود را در قالب شعر بیان کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/01/1164610/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «فریاد روشنایی»؛ سرودههای فارسیزبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> برای مثال، ابوطالب مظفری، از شعرای مشهور افغانستان نوشت:<ref>[http://zabihullahnikzad.blogfa.com/post/27 «تسلیت برهمه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالت]</ref> | شاعران زیادی در افغانستان، [[ایران]] و اروپا، ضمن اعتراض به این حادثه، احساسات خود را در قالب شعر بیان کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/01/1164610/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «فریاد روشنایی»؛ سرودههای فارسیزبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> برای مثال، ابوطالب مظفری، از شعرای مشهور افغانستان نوشت:<ref>[http://zabihullahnikzad.blogfa.com/post/27 «تسلیت برهمه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالت]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۱۷
شهدای روشنایی، قربانیان حملۀ انتحاری در میدان دهمزنگ کابل.
شهدای روشنایی، نامی است که برای اشاره به قربانیان حملۀ تروریستی بر راهپیمایی اعتراضی در میدان دهمزنگ کابل در تاریخ 2 خرداد 1395ش، به کار میرود. این نام، در میان بخشی از مردم افغانستان، به نماد عدالتطلبی، مبارزه با تبعیض سازمانیافته و مقاومت در برابر این تبعیض بدل شده است.
تاریخچه
شرکت آلمانی فِیشنر، طرح جامع۲۰ سالۀ انرژی افغانستان را تهیه و تأکید کرده بود که خط دوم برق ۵۰۰ کیلو ولتی وارداتی از کشور ترکمنستان به پایتخت افغانستان، از مسیر مناسب و کمخطر بامیان و میدان وَردَک، عبور کند،[۱] اما در 11 اردیبهشت 1395ش، هئیت دولت افغانستان، به ریاست محمد اشرف غنی، برخلاف طرح پیشنهادی این شرکت، مسیر سالنگ را برای عبور این خط برق، تصویب کرد.[۲] این تصمیم، با واکنش اعتراضی فعالان مدنی، استادان، دانشجویان، احزاب سیاسی و نمایندگان پارلمان مردم هزاره مواجه شد.[۳] آنها این تصمیم را تبعیض علیه ساکنان بامیان و میدان وردک دانستند که بیشتر از مردم هزاره هستند.[۴] کنشگران معترض، چندین بار در شهرهای مختلف افغانستان، راهپیماییهای اعتراضی برگزار کردند که بزرگترین آن در روز 27 اردیبهشت 1395ش بود.[۵]
جزئیات
بعد از اعتراضهای زیاد و عدم توجه دولت به خواستههای مردم، مبنی بر لغو تصمیم انتقال خط برق از سالنگ، در 2 مرداد 1395ش، راهپیمایی مسالمتآمیز مردمی در غرب کابل شکل گرفت.[۶] دولت، مسیرها و خیابانهای اصلی بهسمت مرکز شهر را با ایجاد موانع بست و تظاهرکنندگان بعد از اجتماع اولیه در مصلی شهید عبدالعلی مزاری، بهسمت میدان دهمزنگ رفته و در آنجا راهپیمایی کردند. وقتی مراسم اصلی و سخنرانیها به پایان رسید و معترضان خود را برای نصب خیمههای تحصن و اعتراض نامحدود آماده میکردند، صدای مهیب انفجار، همهجا را تاریک کرد.[۷] در این حملۀ فاجعهبار، بیش از 90 نفر از معترضان کشته و بیش از 400 نفر دیگر زخمی شدند.[۸] گروه داعش، مسئولیت رویداد را به عهده گرفت.[۹]
ویژگی
اکثر شهدای روشنایی، جوانهای تحصیل کرده و از شیعیان هزاره بودند.[۱۰]
واکنشها
نهادها و افراد بینالمللی این حمله را محکوم کردند و یوناما، نمایندگی سازمان ملل درافغانستان، آن را حملهای علیه افراد یک مذهب و قوم خاص دانست.[۱۱] محمد اشرف غنی، رئیسجمهور وقت افغانستان، این حمله را محکوم و یکشنبه ۳ مرداد را ماتم ملی اعلام کرد. همچنین، او دستور داد تا میدان «دهمزنگ» به «میدان شهداء» نامگذاری شود.[۱۲] معترضان و بازماندگان شهدای روشنایی، دولت افغانستان را مقصر اصلی در این حمله دانسته و خواستار تحقیق نهادهای بینالمللی دربارۀ این حادثۀ خونین شدند.[۱۳]
یادمانها
بیشتر شهدای روشنایی، روی تپهای در غرب کابل، در پای کوه قُورِیغ، دفن و این تپه بهنام گلزار شهدای جنبش روشنایی نامگذاری شد.[۱۴] همچنین قطعات بدن افراد گمنام در مصلی شهید مزاری به خاک سپرده و یادمان سنگی برای آن ساخته شد.[۱۵]
بازتابها
1. نماد عدالتخواهی
نام شهدای روشنایی، در میان مردم به نماد ماندگار عدالتخواهی و برابری بدل شد که بازتابدهندۀ خواستهای همگانی برای تأمین عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی است.[۱۶]
2. شعر
شاعران زیادی در افغانستان، ایران و اروپا، ضمن اعتراض به این حادثه، احساسات خود را در قالب شعر بیان کردند.[۱۷] برای مثال، ابوطالب مظفری، از شعرای مشهور افغانستان نوشت:[۱۸]
| خون سفید و سرخ و حبش هست در زمین | خون میدهیم و باز عطش هست در زمین | |
| ضحاک پیر غازه طلب میکند ز ما | هر روز خون تازه طلب میکند ز ما | |
| هی میکشند و بار دگر تازهایم ما | در مرگ از قدیم خوش آوازهایم ما | |
| خون گلوی کیست برین سنگفرش داغ | اینک سزای آنکه طلب میکند چراغ | |
| سر میبرند وای مگو شانهات کجاست | گیرم چراغ داد تو را خانهات کجاست | |
| شهر تو کو، پناه تو کو، لشکر تو کو | قوم هزار پاره من! کشور تو کو | |
| خواهر بگو هوای کدام شما چُم است | از خانه کدام شما روشنی گُم است | |
| بخت بد کدام شما سرب و سنگ بود | نانآور کدام شما دهمزنگ بود | |
| این تکه گوشت پاره دل نوبر تو نیست؟ | این لختهها شبیه سر شوهر تو نیست؟ | |
| این پاره آستین به نظر آشنا نبود؟ | خواهر ببین! دو دست خود مرتضی نبود؟ |
موسیقی
عارف جعفری، شاعر و هنرمند آوازخوان افغانستانی، آهنگ «خون سفید» را بهیاد شهدای روشنایی ساخت که مورد استقبال قرار گرفت.[۱۹]
کتاب
سرودههای شاعران فارسیزبان دربارۀ شهدای روشنایی، در دو مجموعۀ شعر، در قالب کتاب، چاپ شده است:
- مجموعۀ اول با عنوان «هر روز خون تازه طلب میکند ز ما»، با تلاش علی یعقوبی و توسط انتشارات امیری در کابل؛
- مجموعۀ دوم با عنوان «فریاد روشنایی»، با تلاش محمدحسین فیاض و بشیر رحیمی ، توسط انتشارات تاک.[۲۰]
پانویس
- ↑ «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است »، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.
- ↑ «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.
- ↑ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه.
- ↑ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ «فریاد روشنایی»؛ سرودههای فارسیزبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «تسلیت برهمه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالت
- ↑ «خون سفید» اجرایی از عارف جعفری به یاد شهدای کابل»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «فریاد روشنایی؛ سرودههای فارسیزبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وبسایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1395ش.
- «جنبش روشنایی»، وبسایت ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 21 آذر 1401ش.
- «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
- «فریاد روشنایی؛ سرودههای فارسیزبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 1 شهریور 1395ش.
- «پشت پردهی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، بهروایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1396ش.
- «تسلیت بر همه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالب، تاریخ درج مطلب: 7 مرداد 1395ش.
- «خون سفید، اجرایی از عارف جعفری بهیاد شهدای کابل»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 5 مرداد 1395ش.
- «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
- لعلی، اسماعیل، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دستهجمعی است»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
- «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 2 حمل 1394ش.