آموزش کودک به کودک: تفاوت میان نسخه‌ها

'''آموزش کودک به کودک'''، رویکردی آموزشی است که از دهه ۱۹۷۰ میلادی با محوریت آموزش بهداشت آغاز شد و امروزه در بسیاری از کشورها از جمله ایران برای یادگیری دروس و مهارت‌های زندگی به کار می‌رود. این روش بر این فرض استوار است که کودکان توانایی و انگیزه آموزش به یکدیگر را دارند و یادگیری در سنین پایین اثربخش‌تر است و مزایایی چون افزایش اعتمادبه‌نفس، مسئولیت‌پذیری و بهبود نمرات را به همراه دارد. با این حال، در سنین نوجوانی ممکن است به فشار همسالان و گرایش به رفتارهای پرخطر مانند مصرف مواد یا خشونت، منجر شود.

== مفهوم آموزش کودک به کودک ==

آموزش [[کودک]] به کودک،<ref>Child to child</ref> از جمله الگوهای موفق در زمینهٔ آموزش به کودکان است که علاوه بر یادگیری کودکان، به تحقق اهداف آموزشی مطرح در تعلیم و [[تربیت]] کودکان نیز کمک می‌کند.<ref>نجار لشگری، «بررسی تأثیر آموزش کودک به کودک بر آگاهی‌های بهداشتی دختران پایهٔ سوم ابتدایی»، 1392ش، ص132-140.</ref> این شیوهٔ آموزشی، امروزه، در بسیاری از کشورهای دنیا رایج شده و افراد بیشتر در آموزش بهداشت و پیشگیری از این رویکرد استفاده می‌کنند.<ref>Murray the prevention of dental disease, second edition, 1989.</ref>

آموزش کودک به کودک که یکی از انواع رویکرد کلی آموزش همسالان<ref>Peer education</ref> است، از دههٔ ۱۹۷۰م، فراگیر شد. در سال ۱۹۷۸م، اولین گردهمایی در راستای معرفی و برنامه‌ریزی آموزش کودک به کودک، در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در لندن برگزار شد. نتیجهٔ این گردهمایی، راه‌اندازی رویکرد کودک به کودک در ۱۹۷۹م، در لندن بود که تا ۱۹۹۶م، در ۶۸ کشور دنیا از جمله [[ایران]]، این برنامه‌ها اجرایی شدند.<ref>Child to child trust, review of activities, London institute of education, 1996.</ref>

امروزه، از این شیوهٔ آموزشی، در یادگیری دروس از جمله ریاضی، انگلیسی، جغرافیا، علوم اجتماعی و سلامت و بهداشت استفاده می‌شود. کارشناسان، بهترین مکان استفاده از این روش را در [[مدرسه]] می‌دانند.<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education, 2008.</ref>

در آموزش کودک به کودک هدف، یادگیری است و به این رویکرد نباید به‌صورت کمک تواناتر به ناتوان‌تر، نگریست؛ بلکه در این روش، کودکان به‌ویژه در محیط مدرسه، در نقش [[نقش تربیتی معلم|معلم]] و دانش‌آموز کار کرده و اصل آن‌که یاد می‌دهد یاد هم می‌گیرد، را به کار می‌گیرند.<ref>خضری، «تدریس همسال: راهبرد آموزش به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه در نظام آموزش فراگیر»، 1391ش.</ref>

 

[[پرونده:آموزش کودک به کودک۱.jpg|جایگزین=دانش‌آموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس|بندانگشتی|اهوراحسین پور دانش‌آموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس]]

بر اساس آنچه که در تحقیقات به اثبات رسیده، کودکان، زمانی‌که به‌صورت فعال، در جریان یادگیری قرار می‌گیرند، بهتر و مؤثرتر مطالب را آموخته و این جریان اطلاعات و آموزش، بین افراد همسن به‌صورت راحت‌تری انتقال می‌یابد.<ref>Karimzadeheshirazi Heydarnia, Child to Child’s help: A New approach to health education. Armaghanedanesh, 2000; 5 (17-18): 28-35; Noori Sistani, Promoting Knowledge, Attitude and Practices (KAP) of the mothers in their Girls Pubertal Health Based on Peer Education Approach, 2010, 11 (6), P33-39.</ref>

 

این نوع از آموزش، دارای اثراتی مثبت بر دانش، مهارت و نگرش دانش‌آموزان داشته<ref>WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005 http://www.unicef.org.</ref> و آنها را [[مسئولیت‌پذیری|مسئولیت‌پذیر]] می‌کند تا در راستای همکاری و حل مشکلات در زندگی نیز آمادگی لازم را کسب کنند. کارشناسان، همچنین، بر این باورند که اطلاعات حساس، بین افراد هم سن و سال به‌صورت راحت‌تری مطرح می‌شود.<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.</ref>

 

# مشارکت افقی: مشارکتی است که میان کودکان و گروه‌های همسال ایجاد شده و نقشی مؤثر در پیشبرد اهداف مورد نظر آموزشی دارد.

# مشارکت عمودی: مشارکتی که بین کودکان و بزرگسالان یا معلمان ایجاد می‌شود. در این نوع از مشارکت، بزرگسالان، بر جهت‌گیری صحیح روند کار گروهی و دست‌یابی به هدف مورد نظر، نظارت دارند.<ref>[https://vista.ir/m/a/p7c05 رضاپور لاکانی، «از آموزش همسالان تا ارتقای سلامت دانش آموزان»، وب‌سایت ویستا.]</ref>

 

رویکرد آموزش کودک به کودک، دارای مزایایی به شرح زیر است:

== خطرات آموزش کودک به کودک ==

از منظر کارشناسان، آموزش کودک به کودک، به‌ویژه در سنین نوجوانی می‌تواند خطراتی را نیز به دنبال داشته باشد. فشار همسالان، یک عامل پیش‌بینی‌کنندهٔ قوی در رفتارهای فردی و اجتماعی نوجوانان است.<ref>Trunet, A method in search of a theory: peer education and health promotion, 1999, 14 (2), P235-247.</ref> به‌همین دلیل، گاهی ممکن است رویکرد آموزش [[کودک]] به کودک، به فشار از سمت همسالان تبدیل شده و کودک به انجام رفتار پرخطر متمایل شود. باید در نظر داشت که در گروه افراد هم سن و سال، گاهی ممکن است کودک به‌منظور نزدیک شدن به رفتار گروه، دست به اقدامات خاصی بزند؛ مانند اولین تجربهٔ مصرف الکل، داروهای اعتیادآور یا [[اعتیاد به مواد مخدر|مواد مخدر]]، رفتارهای پرخطر جنسی یا رفتارهای خشونت‌آمیز.<ref>موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.</ref>