آیت‌الکرسی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''آیت‌الکرسی،''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.  

آیت‌الکرسی بر بیان آموزه‌های توحیدی همچون اسامی و صفات الهی استوار شده است. به حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی می‌پردازد. این آیه به دلیل وجود جمله «وَسِعَ کُرسِیُّهُ السَّمواتِ و الارضَ» در آن به‌ «آيةالكرسى‌» شهرت دارد. کُرسی از دیدگاه مفسران، تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا است. تعبیر سید آیات قرآن و معرفی به عنوان برترین آیه بر اهمیت این آیه اشاره داشته و احادیث بر خواندن آن در حالات مختف سفارش کرده‌اند. باور مردم بر ویژگی حفاظت‌بخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سر‌در خانه‌ها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری در کاشی‌کاری‌های اماکن مذهبی و تولید انواع تابلوها بر اهمیت این آیه تأکید دارند. برخی آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را هم جزو آیت‌الکرسی شمرده‌اند.

آیت‌الکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نام‌گذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/%D8%A2%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%DB%B2%DB%B5%DB%B5_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87 جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> برخی مفسران به دلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیت‌الکرسی می‌دانند، اما منابع کهن این بسط را تأیید نمی‌کنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد دقیق کلمات (۵۰ کلمه) و حروف (۱۷۰ حرف) این آیه، و روایتی از امام علی که آغاز و انجام آن را به روشنی مشخص می‌کند، نشان می‌دهد که آیت‌الکرسی تنها محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/%D8%A2%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%DB%B2%DB%B5%DB%B5_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87 جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref>

'''ترجمه''': خداست که معبودى جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابى سبک او را فرو مى‌گیرد و نه خوابى گران؛ آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روى آنان و آنچه در پشت سرشان است مى‌داند. و به چیزى از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمى‌یابند. کرسى او آسمان ها و زمین را در بر گرفته، و نگهدارى آنها بر او دشوار نیست، و اوست والاى بزرگ.<ref>[https://lib.eshia.ir/13494/1/42 فولادوند، ترجمه قرآن، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۲.]</ref>

'''اهمیت''': هدف اصلی آیت‌الکرسی را معرفی معبود واقعی و شایستهٔ پرستش به مردم دانسته‌اند. باور به آموزه‌های این آیه در آنها اعتقاد یکتاپرستی را تقویت کرده و از [[شرک]] و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴ ـ ۵.</ref> در روایتی از امام صادق آمده که ابوذر از پیامبر دربارهٔ برترین آیهٔ نازل‌شده پرسید و پیامبر آیت‌الکرسی را معرفی کرد. طبق بعضی روایات نیز [[اسم اعظم|اسم اعظم الهی]] در همین آیه نهفته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/%D8%A2%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%DB%B2%DB%B5%DB%B5_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87 جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> احادیث فراوانی در فضیلت این آیه در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref>  

'''آثار''': این آیه نماد حفظ و قیومیت الهی بوده و تلاوت آن موجب در امان ماندن از خطرات دانسته می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> در احادیث منتسب به امامان شیعه، خواندن آن عامل رفع بلایای دنیوی (مانند فقر)، کاهش سختی‌های اخروی (نظیر عذاب قبر)<ref>[https://lib.eshia.ir/12013/1/136 عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.]</ref> و مؤثر در شفای بیماری‌ها (مانند درد چشم) معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/2/616 شيخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.]</ref>  

'''کاربرد:''' قرائت این آیه علاوه بر تلاوت روزمره، در اعمال و نمازهای مستحبی، از جمله «[[نماز شب اول قبر|نماز لیلةالدفن]]» (نماز شب اول قبر) سفارش شده است.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref>  

# عدم دشواری و رنج در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸ ـ ۹۹ و ۱۰۴ ـ ۱۰۵.</ref>

واژهٔ کرسی در لغت به معنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C شرتونی، أقرب الموارد، بی‌تا، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> در تفاسیر قرآنی، مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفته‌اند (که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است):  

 

زمین در میان آسمان‌های هفت‌گانه، آسمان‌ها در احاطهٔ کرسی، و کرسی در درون عرش قرار می‌گیرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref> بر این اساس، کرسی معادل «فلک ثوابت» (آخرین فلک سیاره‌ای و جایگاه ستارگان ثابت) و عرش معادل «فلک اطلس» (بیرونی‌ترین فلک و محرک نخستینِ سایر افلاک) انگاشته می‌شد.<ref>[https://www.ostad-mosavi.com/articles/56-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%81%D9%84%D8%A7%DA%A9/?action=print موسوی، «تحقیق پیرامون افلاک»، وب‌سایت استاد موسوی.]</ref> در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref>

بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشم زخم، آیت‌الکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف می‌نویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجت‌روایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده می شود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%A7%D8%B9%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%DB%8C%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، سایت حرز رضوی.]</ref> آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در مانند قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، چنان‌که بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز ار اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیة‌الکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> ایرانیان در ساخت خانه‌ها آیت‌الکرسی را بر سردر ورودی آن نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 صادقی، «آیات قرآن، زینت‌بخش سر‌در خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>

بزرگترین تابلوی هنری آیت‌الکرسی‌ جهان در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا گردید. طراحی آن هشت ماه و اجرای آن بیش از شش ماه طول کشیده و همه مراحل به‌صورت دستی انجام شده است. زمینه تابلو از جیر، حروف از برنز صیقل‌خورده و قاب آن از چوب منقوش به گل‌های زیبا است.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>

* «ساخت بزرگترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.

* ساریخانی، مجید و حسن هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیة‌الکرسی در آثار هنری ایرانیان»، در فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.

* شيخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.

* صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینت‌بخش سر‌در خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.

*فولادوند، محمدمهدى‌، ترجمه قرآن، تهران، دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامى‌، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.

*مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.

*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.

*موسوی، سید علی، «تحقیق پیرامون افلاک»، وب‌سایت استاد موسوی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.