ایران‌پدیا

نظام جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۸۰ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۷: خط ۷:
* نظام واژۀ عربی بوده و در معنای لغوی، به نظم، آراستگی، سامان و واسطه‌ای که باعث استواری و قوام یک چیز می‌شود، اشاره دارد،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85/ دهخدا،  فرهنگ فارسی  دهخدا، ذیل واژۀ نظام، وب‌سایت آبادیس.]</ref> اما در علوم سیاسی، به مجموعه دستگاه‌ها و نهادهایی که در درون حکومت با یکدیگر روابط متقابل دارند، اطلاق می‌شود.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/587797-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA حجاریان، «نظام چیست؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> انطباق و سازگاری، دستیابی به هدف، یکپارچگی و حفظ الگوهای نهفته کار ویژه نظام ذکر شده است.<ref>[https://en.civilica.com/note/7988/ کهنسال، «نظریه آجیل پارسونز»، وب‌سایت سیلویکا.]</ref>  
* نظام واژۀ عربی بوده و در معنای لغوی، به نظم، آراستگی، سامان و واسطه‌ای که باعث استواری و قوام یک چیز می‌شود، اشاره دارد،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85/ دهخدا،  فرهنگ فارسی  دهخدا، ذیل واژۀ نظام، وب‌سایت آبادیس.]</ref> اما در علوم سیاسی، به مجموعه دستگاه‌ها و نهادهایی که در درون حکومت با یکدیگر روابط متقابل دارند، اطلاق می‌شود.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/587797-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA حجاریان، «نظام چیست؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> انطباق و سازگاری، دستیابی به هدف، یکپارچگی و حفظ الگوهای نهفته کار ویژه نظام ذکر شده است.<ref>[https://en.civilica.com/note/7988/ کهنسال، «نظریه آجیل پارسونز»، وب‌سایت سیلویکا.]</ref>  
* جمهوری از ماده جمهور به‌معنای تودۀ مردم است<ref>* انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج3، ص۲۱۸۷؛ قاضى شریعت پناهى، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، 1368ش، ص557.</ref> که در اصطلاح حقوق و علوم سیاسی به نظام سیاسی اطلاق می‌شود که در رأس قوۀ مجریۀ آن، فرد یا افرادی انتخابی، به‌صورت موقت قرار داشته باشند.<ref>جعفرى لنگرودى، ترمینولوژى حقوق، 1367ش، ص199؛ پیش‌نویس بحث:نظام جمهوری اسلامی ایران.</ref> دموکراسی تنها مصداق جمهوری نیست، بلکه به نظام‌های غیرسلطنتی و غیرموروثی نیز اطلاق شده است.<ref>آشورى، دانشنامه سیاسى، 1370ش، ص111.</ref> انتخابی‌بودن رییس حکومت، محدود و موقت‌بودن مدت زمامداری، غیرموروثی‌بودن و مسئول‌بودن رئیس حکومت، ارکان جمهوری ذکر شده است.<ref>ارسطا، نگاهی به مبانی تحلیل نظام جمهوری اسلامی ایران،  1389ش، ص481</ref>
* جمهوری از ماده جمهور به‌معنای تودۀ مردم است<ref>* انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج3، ص۲۱۸۷؛ قاضى شریعت پناهى، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، 1368ش، ص557.</ref> که در اصطلاح حقوق و علوم سیاسی به نظام سیاسی اطلاق می‌شود که در رأس قوۀ مجریۀ آن، فرد یا افرادی انتخابی، به‌صورت موقت قرار داشته باشند.<ref>جعفرى لنگرودى، ترمینولوژى حقوق، 1367ش، ص199؛ پیش‌نویس بحث:نظام جمهوری اسلامی ایران.</ref> دموکراسی تنها مصداق جمهوری نیست، بلکه به نظام‌های غیرسلطنتی و غیرموروثی نیز اطلاق شده است.<ref>آشورى، دانشنامه سیاسى، 1370ش، ص111.</ref> انتخابی‌بودن رییس حکومت، محدود و موقت‌بودن مدت زمامداری، غیرموروثی‌بودن و مسئول‌بودن رئیس حکومت، ارکان جمهوری ذکر شده است.<ref>ارسطا، نگاهی به مبانی تحلیل نظام جمهوری اسلامی ایران،  1389ش، ص481</ref>
* نظام جمهوری اسلامی ایران از دو منطق متمایز پیروی می‌کند: از یک‌سو، منطق دولت-ملت که آن را متأثر از قواعد حاکم بر روابط بین‌الملل و الزامات یک دولت ملی در قبال مردم دارای تابعیت ایرانی می‌سازد؛ از سوی دیگر، منطق دین و اسلام سیاسی که مشروعیت و تداوم نظام را تأمین می‌کند.<ref>فاضلی‌نیا، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، 1386ش، ص122.</ref><ref group="دیدگااه">بهترین تعریف از نظام جمهوری سلامی ایران در ماده یک قانون اساسی شده ست. بهتر است که به آن استناد شود</ref>
* نظام جمهوری اسلامی ایران از دو منطق متمایز پیروی می‌کند: از یک‌سو، منطق دولت-ملت که آن را متأثر از قواعد حاکم بر روابط بین‌الملل و الزامات یک دولت ملی در قبال مردم دارای تابعیت ایرانی می‌سازد؛ از سوی دیگر، منطق دین و اسلام سیاسی که مشروعیت و تداوم نظام را تأمین می‌کند.<ref>فاضلی‌نیا، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، 1386ش، ص122.</ref>
* قانون اساسی در تعریف جمهوری اسلامی آن را حکومتی معرفی می‌کند که ملت ایران بر اساس‏ اعتقاد دیرینه‌اش به‏ حکومت‏ حق‏ و عدل‏ قرآن‏، در پی‏ انقلاب‏ اسلامی‏ پیروزمند خود به‏ رهبری‏ سید روح‌الله خمینی‏، به‏ آن‏ رأی‏ مثبت‏ داده است.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص42.</ref>


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==


* اندیشۀ حکومت اسلامی ریشه در تفکر سیاسی سده‌های نخستین اسلام دارد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> به باور مفسران<ref group="دیدگااه">وقتی می گویید مفسیران باید به تفسیر ادرس دهید نه قرآن</ref>، قرآن کریم حکومت را از آن خداوند می‌داند و این حق را به پیامبران واگذار کرده است.<ref>سورۀ انعام، آیۀ ۵۷؛ سورۀ یوسف، آیۀ ۴۰ و ۶۷.</ref> به‌گواهی تاریخ پیامبر اسلام پس از هجرت به مدینه، نخستین دولت اسلامی را با تدوین پیمان‌نامه میان قبایل مهاجر و انصار تشکیل داد.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۲/۳۵۵–۳۷۰.</ref> <ref group="دیدگاه">وقعا طبری تصریح کرده است که پیامبر پس از هجرت به مدینه نخستین حکومت اسلامی را تشکیل داد؟ </ref>
* اندیشۀ حکومت اسلامی ریشه در تفکر سیاسی سده‌های نخستین اسلام دارد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> قرآن کریم حکومت را از آن خداوند می‌داند و این حق را به پیامبران واگذار کرده است.<ref>سورۀ انعام، آیۀ ۵۷؛ سورۀ یوسف، آیۀ ۴۰ و ۶۷.</ref> به‌گواهی تاریخ پیامبر اسلام پس از هجرت به مدینه، نخستین دولت اسلامی را با تدوین پیمان‌نامه میان قبایل مهاجر و انصار تشکیل داد.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۲/۳۵۵–۳۷۰.</ref> <ref group="دیدگاه">وقعا طبری تصریح کرده است که پیامبر پس از هجرت به مدینه نخستین حکومت اسلامی را تشکیل داد؟ </ref>
* امام خمینی<ref group="دیدگاه">سید روح الله خمینی</ref> بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشه تازه‌ای نیست، بلکه از صدر اسلام مطرح بوده، اما غفلت مسلمانان و دست‌های استعمار در سده‌های اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.
* سید روح‌الله خمینی بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشه تازه‌ای نیست، بلکه از صدر اسلام مطرح بوده، اما غفلت مسلمانان و دست‌های استعمار در سده‌های اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.


</ref> وی طرح نظریه ولایت فقیه را به‌عنوان چارچوب نظری تحقق حکومت اسلامی در عصر غیبت ارائه داد که بر اساس آن، فقیه جامع‌الشرایط عهده‌دار رهبری جامعه می‌شود و در تجربه عملی نظام جمهوری اسلامی ایران تحقق یافت<ref group="دیدگاه">توضیح لازم نیست. </ref>.<ref>مام‌خمینی، ولایت فقیه، 1388ش، ص۵۱.</ref>
</ref>  
* اما پیشینۀ طرح نظام جمهوری در ایران به دورۀ پهلوی اول<ref>سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، بی‌تا، ص۲۱.</ref> و تحولات پیش از کودتای ۱۳۳۲ش بازمی‌گردد، اما آن طرح‌ها به‌دلیل فقدان پایگاه اجتماعی و ناسازگاری با بستر مذهبی جامعه ناکام ماندند.<ref>ملک‌افضلی اردکانی، مختصر حقوق اساسی و آشنایی با قانون اساسی، ۱۳۹۱ش، ص۳۱.</ref> با این حال، در جریان انقلاب ۱۳۵۷ش، [[سید روح‌الله خمینی]] نخستین بار در بیستم مهر آن سال در پاریس تعبیر «جمهوری اسلامی» را به کار برد و بارها بر آن تأکید کرد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج3، ص514-515.</ref> وی با توجه به دو رکن «محوریت اسلام» و «توجه به رأی مردم»، شکل نهایی حکومت را به دست خود مردم می‌دانست و از آنان خواست به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد، رأی دهند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج6، ص358، 388، 428 و 433.   
* اما پیشینۀ طرح نظام جمهوری در ایران به دورۀ پهلوی اول<ref>سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، بی‌تا، ص۲۱.</ref> و تحولات پیش از کودتای ۱۳۳۲ش بازمی‌گردد، اما آن طرح‌ها به‌دلیل فقدان پایگاه اجتماعی و ناسازگاری با بستر مذهبی جامعه ناکام ماندند.<ref>ملک‌افضلی اردکانی، مختصر حقوق اساسی و آشنایی با قانون اساسی، ۱۳۹۱ش، ص۳۱.</ref> با این حال، در جریان انقلاب ۱۳۵۷ش، [[سید روح‌الله خمینی]] نخستین بار در بیستم مهر آن سال در پاریس تعبیر «جمهوری اسلامی» را به کار برد و بارها بر آن تأکید کرد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج3، ص514-515.</ref> وی با توجه به دو رکن «محوریت اسلام» و «توجه به رأی مردم»، شکل نهایی حکومت را به دست خود مردم می‌دانست و از آنان خواست به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد، رأی دهند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج6، ص358، 388، 428 و 433.   


خط ۴۰: خط ۴۱:


=== ساختار ===
=== ساختار ===
ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران بر خلاف نظریۀ کلاسیک تفکیک قوا که فاقد عامل هماهنگ‌کنندۀ فراقوه‌ای است،<ref>با همین یک خط نطفه ضد شناختی را کاشتید. یعنی در نظریه تفکیک قوای کلاسیک هیچ فرا قوای وجود ندارد. تفکیک قوا در هر کشور به حسبه است. </ref> هرم قدرت در نقطۀ رأس نظام به ولایت‌فقیه منتهی می‌شود که ضمن استقلال قوای سه‌گانۀ مقننه، مجریه و قضائیه وحدت و هماهنگی میان آنها را تأمین می‌کند. مجلس شورای اسلامی در این ساختار نه به‌عنوان منشأ مشروعیت قوانین (که از آن خداوند و سپس ولی‌فقیه است)<ref group="دیدگاه">خدا، پیامبر و ائمه و ولی فقه در عصر غیبت</ref>، بلکه به‌عنوان ابزاری برای کشف مصلحت، جلب مشارکت عمومی و آموزش سیاسی جامعه عمل می‌کند. رأی مجلس شورای اسلامی هرچند می‌تواند در تصمیم‌سازی مؤثر باشد، اما قانونیت نهایی به امضای ولی‌فقیه می‌رسد. به باور صاحبنظران این رویکرد، ضمن حفظ انسجام ملی، از تمرکز قدرت مطلق و نیز از بحران‌های ناشی از نبود هماهنگی میان قوا جلوگیری کرده و نظامی متعادل و واقع‌بینانه ارائه می‌دهد.<ref>مصباح یزدی، حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، 1394ش، ص276-297.</ref> مقامات و نهادهای مختلف در ساختار نظام جمهوری اسلامی و وظایف آن به‌طور خلاصه در جدول ذیل<ref group="دیدگاه">کدام جدول؟</ref> آمده است:
ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران بر خلاف نظریۀ کلاسیک تفکیک قوا که فاقد عامل هماهنگ‌کنندۀ فراقوه‌ای است،<ref>با همین یک خط نطفه ضد شناختی را کاشتید. یعنی در نظریه تفکیک قوای کلاسیک هیچ فرا قوای وجود ندارد. تفکیک قوا در هر کشور به حسبه است. </ref> هرم قدرت در نقطۀ رأس نظام به ولایت‌فقیه منتهی می‌شود که ضمن استقلال قوای سه‌گانۀ مقننه، مجریه و قضائیه وحدت و هماهنگی میان آنها را تأمین می‌کند. مجلس شورای اسلامی در این ساختار نه به‌عنوان منشأ مشروعیت قوانین (که از آن خداوند پیامبر، ائمه و سپس ولی‌فقیه در عصر غیبت است)، بلکه به‌عنوان ابزاری برای کشف مصلحت، جلب مشارکت عمومی و آموزش سیاسی جامعه عمل می‌کند. رأی مجلس شورای اسلامی هرچند می‌تواند در تصمیم‌سازی مؤثر باشد، اما قانونیت نهایی به امضای ولی‌فقیه می‌رسد. به باور صاحبنظران این رویکرد، ضمن حفظ انسجام ملی، از تمرکز قدرت مطلق و نیز از بحران‌های ناشی از نبود هماهنگی میان قوا جلوگیری کرده و نظامی متعادل و واقع‌بینانه ارائه می‌دهد.<ref>مصباح یزدی، حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، 1394ش، ص276-297.</ref> مقامات و نهادهای مختلف در ساختار نظام جمهوری اسلامی و وظایف آن به‌طور خلاصه در ذیل آمده است:


* '''رهبری:''' [[رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران|رهبر جمهوری اسلامی ایران]] عالی‌ترین مقام رسمی کشور و فرمانده کل قوا، برگزیده خبرگان، با اختیارات تعیین سیاست‌های کلی، نظارت بر قوا، فرماندهی نیروهای مسلح، حل اختلاف قوا، تنفیذ و عزل رئیسجمهور و عفو محکومان.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/133631 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران - فصل هشتم ‎: رهبر یا شورای رهبری - اصل ۱۰۷ الی ۱۱۲»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''رهبری:''' [[رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران|رهبر جمهوری اسلامی ایران]] عالی‌ترین مقام رسمی کشور و فرمانده کل قوا، برگزیده خبرگان، با اختیارات تعیین سیاست‌های کلی، نظارت بر قوا، فرماندهی نیروهای مسلح، حل اختلاف قوا، تنفیذ و عزل رئیسجمهور و عفو محکومان.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/133631 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران - فصل هشتم ‎: رهبر یا شورای رهبری - اصل ۱۰۷ الی ۱۱۲»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
خط ۵۳: خط ۵۴:
* '''سازمان صدا و سیما:''' با رئیس منصوب رهبری، متصدی تأمین آزادی بیان در چارچوب موازین اسلامی و مصالح کشور؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''سازمان صدا و سیما:''' با رئیس منصوب رهبری، متصدی تأمین آزادی بیان در چارچوب موازین اسلامی و مصالح کشور؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''شوراهای محلی:''' اعضای منتخب مستقیم مردم در سطوح روستا، بخش، شهر، شهرستان و استان، مسئول اداره امور محلی با نظارت عالی؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''شوراهای محلی:''' اعضای منتخب مستقیم مردم در سطوح روستا، بخش، شهر، شهرستان و استان، مسئول اداره امور محلی با نظارت عالی؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''شورای عالی امنیت ملی:''' به ریاست رئیس‌جمهور، مسئول تعیین سیاست‌های دفاعی-امنیتی و هماهنگی فعالیت‌های مرتبط با امنیت ملی.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* '''شورای عالی امنیت ملی:''' شورای عالی امنیت ملی به ریاست رئیس‌جمهور و با حضور نمایندگان قوای سه‌گانه و دو نمایندۀ از سوی رهبری، وظیفه تعیین سیاست‌های دفاعی-امنیتی و هماهنگی فعالیت‌های مرتبط با امنیت ملی را بر عهده دارد و مصوبات آن پس از تأیید رهبری قابل اجراست.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>


=== تفاوت با سایر جمهوری‌های اسلامی ===
=== تفاوت با سایر جمهوری‌های اسلامی ===
خط ۶۲: خط ۶۳:


=== تفاوت با نظام لیبرال دموکراسی ===
=== تفاوت با نظام لیبرال دموکراسی ===
نظام جمهوری اسلامی (مردمسالاری دینی) و نظام لیبرال دموکراسی در مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی تفاوت بنیادین دارند. در نظام اسلامی، منابع شناخت شامل عقل، وحی و تجربیات انسانی است، در حالی که در نظام لیبرال دموکراسی، عقل ابزاری فردی و تجربیات بشری تنها منبع شناخت محسوب می‌شوند. از سوی دیگر، نظام اسلامی بر خدا‌محوری، ارزش‌مداری، اعتقاد به معاد و حاکمیت قوانین الهی استوار است، اما نظام لیبرال دموکراسی مبتنی بر سکولاریسم، نسبی‌انگاری معرفتی و قانونگذاری صرفاً بشری می‌باشد. با این وجود، این دو نظام در برخی حوزه‌های عملکردی و ظاهری تشابهاتی دارند. از جمله وجوه تشابه می‌توان به توجه به نقش مردم در عینیت‌بخشی به حکومت، مشارکت مردم در کنترل و نظارت بر حاکمان، اصل برابری و مساوات در برابر قانون، برگزاری انتخابات و سیستم نمایندگی اشاره کرد<ref group="دیدگاه">دقت کنید که لیبرال دموکراسی در مقام عمل و نظر الگوی واحد ندارد. </ref>. هر دو نظام بر ضرورت حضور مردم به عنوان رکن اساسی حکومت تأکید دارند، اگرچه در نظام اسلامی این حضور نقش مقبولیت‌بخش و تحقق خارجی حکومت را ایفا می‌کند، نه منشأ مشروعیت ذاتی. همچنین اصل برابری و مساوات در هر دو نظام به رسمیت شناخته شده است، هرچند در نظام اسلامی معیار برتری تقوای الهی است و در نظام لیبرال، برابری صرفاً در عرصه حقوق مدنی و سیاسی تعریف می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/28000/%d8%aa%d8%b4%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%88-%d8%aa%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d9%85%d8%b1%d8%af%d9%85-%d8%b3%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b1-%d8%af%db%8c%d9%86%db%8c-%d9%88-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d9%84%db%8c%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d9%84-%d8%af%d9%85%d9%88%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%b3%db%8c اکبری، «تشابه و تمایز نظام مردم سالار دینی و نظام لیبرال دموکراسی»،  1383ش، ص86-89.]
نظام جمهوری اسلامی (مردمسالاری دینی) و نظام لیبرال دموکراسی در مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی تفاوت بنیادین دارند. در نظام اسلامی، منابع شناخت شامل عقل، وحی و تجربیات انسانی است، در حالی که در نظام لیبرال دموکراسی، عقل ابزاری فردی و تجربیات بشری تنها منبع شناخت محسوب می‌شوند. از سوی دیگر، نظام اسلامی بر خدا‌محوری، ارزش‌مداری، اعتقاد به معاد و حاکمیت قوانین الهی استوار است، اما نظام لیبرال دموکراسی مبتنی بر سکولاریسم، نسبی‌انگاری معرفتی و قانونگذاری صرفاً بشری است. با این وجود، این دو نظام در برخی حوزه‌های عملکردی و ظاهری تشابهاتی دارند. از جمله وجوه تشابه می‌توان به توجه به نقش مردم در عینیت‌بخشی به حکومت، مشارکت مردم در کنترل و نظارت بر حاکمان، اصل برابری و مساوات در برابر قانون، برگزاری انتخابات و سیستم نمایندگی اشاره کرد. هر دو نظام بر ضرورت حضور مردم به عنوان رکن اساسی حکومت تأکید دارند، اگرچه در نظام اسلامی این حضور نقش مقبولیت‌بخش و تحقق خارجی حکومت را ایفا می‌کند، نه منشأ مشروعیت ذاتی. همچنین اصل برابری و مساوات در هر دو نظام به رسمیت شناخته شده است، هرچند در نظام اسلامی معیار برتری تقوای الهی است و در نظام لیبرال، برابری صرفاً در عرصه حقوق مدنی و سیاسی تعریف می‌شود. نظام دموکراسی بر حضور مردم اهمیت نمی دهد بلکه بر خواست افراد ارج می گذارد. راه تشخیص خواست افراد نیز اکثریت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/28000/%d8%aa%d8%b4%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%88-%d8%aa%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d9%85%d8%b1%d8%af%d9%85-%d8%b3%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b1-%d8%af%db%8c%d9%86%db%8c-%d9%88-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d9%84%db%8c%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d9%84-%d8%af%d9%85%d9%88%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%b3%db%8c اکبری، «تشابه و تمایز نظام مردم سالار دینی و نظام لیبرال دموکراسی»،  1383ش، ص86-89.]
</ref><ref group="دیدگاه">نظام دموکراسی بر حضور مردم اهمیت نمی دهد. بر خواست افراد ارج می گذارد. راه تشخیص خواست افراد هم اکثریت است. </ref>
</ref>


== دین و مذهب رسمی ==
== دین و مذهب رسمی ==
به استناد اصل ۱۲ قانون اساسی، دین نظام جمهوری اسلامی ایران اسلام و مذهب جعفری اثنی عشری بوده و این اصل الی الابد غیرقابل تغییر است. مذاهب دیگر اسلامی از جمله حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی دارای احترام کامل هستند و پیروان آنها در انجام مراسم مذهبی طبق فقه خود آزادند و در احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت)<ref group="دیدگاه">لازم به توضیح نیست. قلم فرسایی نکنید.</ref> و دعاوی مربوط به آن در دادگاه‌ها رسمیت دارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref> به حکم اصل ۱۴، دولت جمهوری اسلامی ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیرمسلمان با اخلاق حسنه و قسط و عدل اسلامی عمل و حقوق انسانی آنان را رعایت کنند، مشروط بر اینکه بر ضد اسلام و جمهوری اسلامی ایران توطئه و اقدام نکنند.<ref>هاشمی‌، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران‌۱۳۷۴ش‌، ج‌۱، ص‌۱۶۱-۱۶۶.</ref>
به استناد اصل ۱۲ قانون اساسی، دین نظام جمهوری اسلامی ایران اسلام و مذهب جعفری اثنی عشری بوده و این اصل الی الابد غیرقابل تغییر است. مذاهب دیگر اسلامی از جمله حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی دارای احترام کامل هستند و پیروان آنها در انجام مراسم مذهبی طبق فقه خود آزادند و در احوال شخصیه و دعاوی مربوط به آن در دادگاه‌ها رسمیت دارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref> به حکم اصل ۱۴، دولت جمهوری اسلامی ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیرمسلمان با اخلاق حسنه و قسط و عدل اسلامی عمل و حقوق انسانی آنان را رعایت کنند، مشروط بر اینکه بر ضد اسلام و جمهوری اسلامی ایران توطئه و اقدام نکنند.<ref>هاشمی‌، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران‌۱۳۷۴ش‌، ج‌۱، ص‌۱۶۱-۱۶۶.</ref>
== حقوق و آزادی‌ها در نظام جمهوری اسلامی ایران ==
== حقوق و آزادی‌ها در نظام جمهوری اسلامی ایران ==
در نظام جمهوری اسلامی ایران، اصل بر مساوات افراد و برابری آنان در برابر قانون است که با رعایت موازین شرع، شامل مردان و زنان می‌شود. حقوق و آزادی‌های مردم به دو دسته فردی و گروهی تقسیم می‌شود.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص44 و 50.</ref> حقوق و آزادی‌های فردی شامل حق مالکیت (مشروط به کسب مشروع)<ref group="دیدگاه">این عبارت بین پرانتز چه ضرورتی دارد؟</ref> و آزادی‌های مربوط به زندگی خصوصی از جمله آزادی انتخاب شغل، محل سکونت، عقاید و آرا است که در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده و مورد حمایت قرار دارد.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص57.</ref> حقوق و آزادی‌های گروهی نیز که به واسطه حضور در عرصه عمومی به افراد و گروه‌ها تعلق می‌گیرد، شامل آزادی اندیشه و بیان عقاید به شرط عدم خلل به مبانی اسلام و حقوق عمومی، آزادی اجتماعات و گردهمایی‌های اعتراضی به شرط عدم خلل به مبانی اسلام و آزادی تشکیل احزاب، انجمن‌ها و اصناف برای گروه‌های مختلف و اقلیت‌های دینی مشروط به عدم نقض اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی، است.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص51.</ref>
در نظام جمهوری اسلامی ایران، اصل بر مساوات افراد و برابری آنان در برابر قانون است که با رعایت موازین شرع، شامل مردان و زنان می‌شود. حقوق و آزادی‌های مردم به دو دسته فردی و گروهی تقسیم می‌شود.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص44 و 50.</ref> حقوق و آزادی‌های فردی شامل حق مالکیت و آزادی‌های مربوط به زندگی خصوصی از جمله آزادی انتخاب شغل، محل سکونت، عقاید و آرا است که در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده و مورد حمایت قرار دارد.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص57.</ref> حقوق و آزادی‌های گروهی نیز که به واسطه حضور در عرصه عمومی به افراد و گروه‌ها تعلق می‌گیرد، شامل آزادی اندیشه و بیان عقاید به شرط عدم خلل به مبانی اسلام و حقوق عمومی، آزادی اجتماعات و گردهمایی‌های اعتراضی به شرط عدم خلل به مبانی اسلام و آزادی تشکیل احزاب، انجمن‌ها و اصناف برای گروه‌های مختلف و اقلیت‌های دینی مشروط به عدم نقض اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی، است.<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص51.</ref>


== سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران ==
== سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران ==
بر اساس فصل دهم قانون اساسی (اصول ۱۵۲ تا ۱۵۵)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر پایۀ نفی هرگونه سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری، حفظ استقلال همه‌جانبه، روابط صلح‌آمیز با دولت‌های غیرمحارب و خودداری از دخالت در امور داخلی ملت‌های دیگر استوار است. همچنین عالی‌ترین مقام تصمیم‌گیر در این حوزه، رهبر جمهور اسلامی ایران است که سیاست‌های کلی نظام را تعیین و بر اجرای آن نظارت دارد. شورای عالی امنیت ملی به ریاست رئیس‌جمهور و با حضور نمایندگان قوای سه‌گانه و دو نماینده از سوی رهبری، وظیفه تعیین سیاست‌های دفاعی-امنیتی و هماهنگی فعالیت‌های مرتبط با امنیت ملی را بر عهده دارد و مصوبات آن پس از تأیید رهبری قابل اجراست. اجرای سیاست خارجی نیز بر عهده وزارت امور خارجه به ریاست وزیر مربوطه است<ref group="دیدگاه">چرا شورای امنیت ملی که بخشی از ساختار دولت است، در لابلای سیاست خارجی آمده است؟</ref>.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-231/935232-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF ایوبی، «سیاست خارجی کشور چگونه اداره می‌شود؟»، وب‌سایت روزنامۀ شرق؛]مدنی، قانون اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص340-345.</ref> مبنای این سیاست خارجی، ناشی از اصول مندرج در قانون اساسی از جمله سعادت انسان در کل جامعه بشری،<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص101.</ref> «تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان»،<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص44.</ref> «دفاع از حقوق همه مسلمانان جهان» و «حمایت از مبارزات حق‌طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه جهان» است<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص101.</ref>و  حمایت از مردم فلسطین نیز از نظر پژوهشگران بر اساس همین اصل است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/91970/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?rcids=83046 «دفاع از فلسطین سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
بر اساس فصل دهم قانون اساسی (اصول ۱۵۲ تا ۱۵۵)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر پایۀ نفی هرگونه سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری، حفظ استقلال همه‌جانبه، روابط صلح‌آمیز با دولت‌های غیرمحارب و خودداری از دخالت در امور داخلی ملت‌های دیگر استوار است. همچنین عالی‌ترین مقام تصمیم‌گیر در این حوزه، رهبر جمهور اسلامی ایران است که سیاست‌های کلی نظام را تعیین و بر اجرای آن نظارت دارد. اجرای سیاست خارجی نیز بر عهدۀ وزارت امور خارجه به ریاست وزیر مربوطه است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-231/935232-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF ایوبی، «سیاست خارجی کشور چگونه اداره می‌شود؟»، وب‌سایت روزنامۀ شرق؛]مدنی، قانون اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص340-345.</ref> مبنای این سیاست خارجی، ناشی از اصول مندرج در قانون اساسی از جمله سعادت انسان در کل جامعه بشری،<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص101.</ref> «تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان»،<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص44.</ref> «دفاع از حقوق همه مسلمانان جهان» و «حمایت از مبارزات حق‌طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه جهان» است<ref>هدایت‌نیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص101.</ref>و  حمایت از مردم فلسطین نیز از نظر پژوهشگران بر اساس همین اصل است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/91970/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?rcids=83046 «دفاع از فلسطین سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


بر اساس همین اصول، از میان بیش از ۱۹۰ کشور جهان، اکثریت آنها روابط متقابل و معمولی با نظام جمهوری اسلامی ایران دارند، اما تعداد از کشورها از جمله ایالات متحدۀ آمریکا و برخی متحدان غربی آن،<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»،  وب‌سایت پرسمان.]</ref> صهیونیسم بین‌المللی و رسانه‌های وابسته به آنها<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4491 «دشمنان نظام»، وب‌سایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> به‌طور جدی با نظام جمهوری اسلامی مخالفت می‌ورزند. بر اساس تحلیل‌های موجود، علت اصلی این دشمنی نه موضوعاتی مانند پروندۀ هسته‌ای یا مسائل حقوق بشر، بلکه خود مدل «جمهوری اسلامی» به‌عنوان الگویی نوین از حکومت مردم‌سالاری دینی است که توانسته در دوران مدرن بازتولید شود و موج‌های بیداری در جهان اسلام ایجاد کند. از دیدگاه رهبران جمهوری اسلامی، جریان استکبار با اسلام، استقلال‌طلبی، عدالت‌خواهی و پیشرفت ایران مخالف است. از نظر آنها نظام جمهوری اسلامی با به چالش‌کشیدن فرهنگ غربی و تأثیرگذاری بر جنبش‌های آزادی‌بخش، به تهدیدی راهبردی برای نظام سلطه تبدیل شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»،  وب‌سایت پرسمان.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]] معتقد بود که مهم‌ترین اصل در حوزۀ سیاست خارجی حمایت از هویت نظام اسلامی و پافشاری بر اصول و ارزش‌های دینی و تمدنی است و هرگونه عقب‌نشینی از اصول، به‌معنای خدشه به عزت ملی تلقی می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376849/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C حاتمی‌راد، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از نگاه مقام معظم رهبری»، 1385ش، ص180.]
بر اساس همین اصول، از میان بیش از ۱۹۰ کشور جهان، اکثریت آنها روابط متقابل و معمولی با نظام جمهوری اسلامی ایران دارند، اما تعداد از کشورها از جمله ایالات متحدۀ آمریکا و برخی متحدان غربی آن،<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»،  وب‌سایت پرسمان.]</ref> صهیونیسم بین‌المللی و رسانه‌های وابسته به آنها<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4491 «دشمنان نظام»، وب‌سایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> به‌طور جدی با نظام جمهوری اسلامی مخالفت می‌ورزند. بر اساس تحلیل‌های موجود، علت اصلی این دشمنی نه موضوعاتی مانند پروندۀ هسته‌ای یا مسائل حقوق بشر، بلکه خود مدل «جمهوری اسلامی» به‌عنوان الگویی نوین از حکومت مردم‌سالاری دینی است که توانسته در دوران مدرن بازتولید شود و موج‌های بیداری در جهان اسلام ایجاد کند. از دیدگاه رهبران جمهوری اسلامی، جریان استکبار با اسلام، استقلال‌طلبی، عدالت‌خواهی و پیشرفت ایران مخالف است. از نظر آنها نظام جمهوری اسلامی با به چالش‌کشیدن فرهنگ غربی و تأثیرگذاری بر جنبش‌های آزادی‌بخش، به تهدیدی راهبردی برای نظام سلطه تبدیل شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»،  وب‌سایت پرسمان.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]] معتقد بود که مهم‌ترین اصل در حوزۀ سیاست خارجی حمایت از هویت نظام اسلامی و پافشاری بر اصول و ارزش‌های دینی و تمدنی است و هرگونه عقب‌نشینی از اصول، به‌معنای خدشه به عزت ملی تلقی می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376849/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C حاتمی‌راد، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از نگاه مقام معظم رهبری»، 1385ش، ص180.]
خط ۷۹: خط ۸۰:
== دستاوردها و چالش‌های نظام جمهوری اسلامی ایران ==
== دستاوردها و چالش‌های نظام جمهوری اسلامی ایران ==


=== دستاوردها<ref group="دیدگاه">درج همه دستاوردها ممکن نیست. پس باید گزینش کرد. در مقام گزینش باید مهمترین ها را آورد. نویسنده می تواند با قاطعیت بیان کند که مهم‌رین ها همین ها است؟ چرا از دستاوردهای موشکی و ماهواره ای اسمی برده نشده؟ در عرصه بین الملل هیچ دستاوردی نیست؟ تأمین استقلال ایران دستاورد نیست؟ استادگی در برابر قدرتهای بزرگ دستاورد نیست؟</ref> ===
=== دستاوردها ===
به باور برخی تحلیلگران، نظام جمهوری اسلامی ایران در چهار دهۀ اخیر دستاوردهای قابل توجهی در حوزه‌های گوناگون داشته است. برای مثال قانون اساسی مبتنی بر مشارکت عمومی تدوین شده و نهادهای سیاسی برخاسته از آرای عمومی استقرار یافته‌ است. در حوزۀ سلامت، میانگین امید به زندگی از ۵۵ به بیش از ۷۶ سال افزایش یافته، بیماری فلج اطفال ریشه‌کن شده، شمار پزشکان متخصص از ۷ هزار به ۷۲ هزار نفر رسیده و ایران به قطب درمانی منطقه تبدیل شده است. در حوزۀ آموزش عالی و فناوری، پوشش تحصیلی از حدود ۱۷۵ هزار به بیش از ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر افزایش یافته، ایران در فناوری هسته‌ای در جمع ۵ کشور برتر جهان قرار گرفته و در علوم نانو و زیست‌فناوری رتبه‌های اول منطقه را کسب کرده است. از نظر زیرساخت‌ها و رفاه، طول راه‌های کشور از ۴۶ هزار به ۲۸۰ هزار کیلومتر افزایش یافته، ۱۰۰درصد روستاهای بالای ۱۰ خانوار به برق دسترسی دارند، ۹۰درصد مردم از گاز طبیعی بهره‌مند شده‌اند و ۹۵درصد جمعیت به شبکه بهداشت دسترسی دارند. در حوزۀ صنعت و اقتصاد، تولید فولاد ۵۰ برابر، صادرات غیرنفتی ۵۷ برابر و محصولات پتروشیمی ۳۳ برابر رشد داشته و سهم صنعت در تولید ناخالص ملی از ۱۶ به ۴۰درصد رسیده است. در بخش کشاورزی، تولیدات ۷/۶ برابر شده و خودکفایی ۹۰درصدی در مواد غذایی حاصل شده است. در حوزۀ ورزش، شمار فدراسیون‌ها از ۲۰ به ۵۱ و کرسی‌های بین‌المللی از ۳ به بیش از ۱۷۰ افزایش یافته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/82478/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «نگاهی به مهم ترین دستاوردهای انقلاب در بیانات رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
به باور برخی تحلیلگران، نظام جمهوری اسلامی ایران در چهار دهۀ اخیر دستاوردهای قابل توجهی در حوزه‌های گوناگون داشته که در ذیل به برخی از آنها اشاره شده است:
 
* در حوزۀ سیاست خارجی استقلال همه‌جانبۀ کشور را احیا  و در برابر فشارها و هجوم ابرقدرت‌ها، بدون کوچک‌ترین عقب‌نشینی، ایستادگی کرده است.<ref>[https://gu.ac.ir/moshaver-zanan/ContextPage?id=23270 «نگاهی به مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران»، وب‌سایت دانشگاه گلستان.]</ref>
* در حوزه هوافضا، ایران ضمن قرار گرفتن در زمره پنج کشور نوظهور فضایی جهان، توانسته است موجود زنده را به فضا پرتاب کرده و ماهواره‌های مخابراتی و تصویربرداری از جمله ماهواره‌های امید، رصد، نوید و فجر، را طراحی، ساخت و در مدار قرار دهد.
* در حوزه دفاعی و موشکی نیز نظام جمهوری اسلامی ایران به باور بسیاری از تحلیلگران، توانسته است بازدارندگی مؤثری ایجاد کند که دشمنان را از هرگونه تجاوز بازداشته است. موشک‌های بالستیک با برد بیش از هزار کیلومتر و دقت اصابت بالا از جمله موشک‌های عماد، قیام و شهاب ۳ در داخل کشور طراحی و تولید شده‌اند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/406023/%DB%B4%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C «۴۰ سال پیشرفت/ نگاهی به پیشرفت‌های جمهوری اسلامی؛ از اقتدار دفاعی تا رشد صنعت فضایی»، خبرگزاری میزان.]</ref>
* از نظر زیرساخت‌های حقوقی، قانون اساسی مبتنی بر مشارکت عمومی تدوین شده و نهادهای سیاسی برخاسته از آرای عمومی استقرار یافته‌ است.  
* در حوزۀ سلامت، میانگین امید به زندگی از ۵۵ به بیش از ۷۶ سال افزایش یافته، بیماری فلج اطفال ریشه‌کن شده، شمار پزشکان متخصص از ۷ هزار به ۷۲ هزار نفر رسیده و ایران به قطب درمانی منطقه تبدیل شده است.  
* در حوزۀ آموزش عالی و فناوری، پوشش تحصیلی از حدود ۱۷۵ هزار به بیش از ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر افزایش یافته، ایران در فناوری هسته‌ای در جمع ۵ کشور برتر جهان قرار گرفته و در علوم نانو و زیست‌فناوری رتبه‌های اول منطقه را کسب کرده است.  
* از نظر زیرساخت‌ها و رفاه، طول راه‌های کشور از ۴۶ هزار به ۲۸۰ هزار کیلومتر افزایش یافته، ۱۰۰درصد روستاهای بالای ۱۰ خانوار به برق دسترسی دارند، ۹۰درصد مردم از گاز طبیعی بهره‌مند شده‌اند و ۹۵درصد جمعیت به شبکه بهداشت دسترسی دارند.  
* در حوزۀ صنعت و اقتصاد، تولید فولاد ۵۰ برابر، صادرات غیرنفتی ۵۷ برابر و محصولات پتروشیمی ۳۳ برابر رشد داشته و سهم صنعت در تولید ناخالص ملی از ۱۶ به ۴۰درصد رسیده است.  
* در بخش کشاورزی، تولیدات ۷/۶ برابر شده و خودکفایی ۹۰درصدی در مواد غذایی حاصل شده است.  
* در حوزۀ ورزش، شمار فدراسیون‌ها از ۲۰ به ۵۱ و کرسی‌های بین‌المللی از ۳ به بیش از ۱۷۰ افزایش یافته است.<ref>[https://gu.ac.ir/moshaver-zanan/ContextPage?id=23270 «نگاهی به مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران»، وب‌سایت دانشگاه گلستان؛] [https://hawzah.net/fa/goharenab/View/82478/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «نگاهی به مهم ترین دستاوردهای انقلاب در بیانات رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  


=== چالش‌ها و نارضایتی‌ها<ref group="دیدگاه">قبلا هم گفته بودم که این چالش دولت ها است. باید بین نظام و دولت ها تفکیک کرد.</ref> ===
در مقابل، برخی پژوهشگران و نهادهای تحلیلی بر مشکلات و نارضایتی‌های قابل توجهی اشاره دارند. به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، درصد فقرا از ۳۰درصد در  ۱۴۰۰ش به ۳۶درصد در سال ۱۴۰۳ش افزایش یافته و حدود ۵/۸ میلیون نفر به جمعیت فقیران اضافه شده است. به گفته تحلیلگران، حداقل دستمزد کارگران همواره از نرخ تورم مزمن (بیش از ۳۰درصد در دهه اخیر) عقب مانده و پدیده «شاغلین فقیر» ظهور کرده است. همچنین جمعیت حاشیه‌نشینان از ۱۰ میلیون نفر در سال ۱۳۹۵ش به ۱۴ میلیون نفر در سال ۱۴۰۰ش رسیده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/938927/%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF «۹۲ درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی می‌کنند/ مردم ایران فقیرتر شده‌اند»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس برخی نظرسنجی‌ها، ۸۵<ref group="دیدگاه">این نظر سنجی ها چقدر قابل اعتماد است؟</ref><ref>[https://www.asriran.com/fa/news/704354/%D9%A8%D9%A5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «٨٥ درصد مردم ناراضی هستند/ برای مردم، نظام و دولت تفاوتی ندارند»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> تا ۹۲درصد<ref group="دیدگاه">چقدر قابل اعتماد است؟</ref><ref>[https://fararu.com/fa/news/938927/%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF «۹۲ درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی می‌کنند/ مردم ایران فقیرتر شده‌اند»، خبرگزاری فرارو.]</ref> مردم به نحوی اظهار نارضایتی کرده‌اند و مهم‌ترین مشکلات عنوان‌شده، مسائل اقتصادی (فقر، بیکاری، گرانی، نابرابری و تبعیض)<ref group="دیدگاه">در ویکی مطلب بین پرانتز نمیاید</ref> بوده است. تحلیلگران علل ساختاری این مشکلات را شامل تحریم‌های بین‌المللی، ناکارآمدی سیاست خارجی<ref group="دیدگاه">هدف پشت این حرف این است که باید ایران با آمریکا مذاکره می کرد و به خواسته های آمریکا تن میداد.</ref> در استفاده از ظرفیت‌های اقتصاد جهانی<ref group="دیدگاه">یعنی باید به خواسته های بانک جهانی و صندوق بین المللی پول و امثال آن گردن می نهاد و ف ای ت اف و امثال آن را قبول میکرد</ref>، و کژکارکردی نظام حکمرانی<ref group="دیدگاه">مقصود کدام نظام حکمرانی است؟ کلیت نظام یا دولت؟ کدام دولت؟</ref> سیاسی و اقتصادی دانسته‌اند. برخی نیز بر لزوم گفت‌وگوی دولت با معترضان و بازنگری در سیاست‌های داخلی و خارجی برای کاهش نارضایتی‌ها تأکید کرده‌اند<ref group="دیدگاه">این منبع تفکر لیبرال دارد و منبع معتبری در این قسمت به حساب نمی آید</ref>.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/704354/%D9%A8%D9%A5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «٨٥ درصد مردم ناراضی هستند/ برای مردم، نظام و دولت تفاوتی ندارند»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
== روز جمهوری اسلامی ==
== روز جمهوری اسلامی ==
۱۲ فروردین به‌دلیل برگزاری همه‌پرسی تعیین‌کنندۀ نوع حکومت پس از پیروزی انقلاب اسلامی و رأی قاطع مردم ایران به نظام جمهوری اسلامی، به‌عنوان «روز جمهوری اسلامی ایران» نام‌گذاری شده است. دربارۀ این روز، آثار مکتوب و تصویری متعددی تولید شده است؛ از جمله کتاب‌های «انتخاب صالحان» اثر سید علی خامنه‌ای، «با چشم باز: ۱۲ فروردین» اثر سعید زاهدی و نیز فیلم‌هایی به‌نام‌های: «معنای 12 فروردین به روایت آیت‌الله خامنه‌ای»، «12 فروردین ماه روز جمهوری اسلامی ایران»، «رأی‌گیری رفراندوم 12 فروردین»، «روز رأی‌دادن امام در روز 12 فروردین 58» و «12 فروردین؛ نماد آزادیخواه».<ref>[https://www.jahannews.com/news/758741/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DB%B1%DB%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9%DB%8C «علت نامگذاری روز ۱۲ فروردین به عنوان روز جمهوری اسلامی چیست؟/ هدف مردم از شعار‌ جمهوری اسلامی چه بود؟/ نظر امام خمینی(ره) درباره رفراندوم ۱۲ فروردین + معرفی کتاب، ویدئو و آثار گرافیکی»، وب‌سایت جهان‌ نیوز.]</ref>
۱۲ فروردین به‌دلیل برگزاری همه‌پرسی تعیین‌کنندۀ نوع حکومت پس از پیروزی انقلاب اسلامی و رأی قاطع مردم ایران به نظام جمهوری اسلامی، به‌عنوان «روز جمهوری اسلامی ایران» نام‌گذاری شده است. دربارۀ این روز، آثار مکتوب و تصویری متعددی تولید شده است؛ از جمله کتاب‌های «انتخاب صالحان» اثر سید علی خامنه‌ای، «با چشم باز: ۱۲ فروردین» اثر سعید زاهدی و نیز فیلم‌هایی به‌نام‌های: «معنای 12 فروردین به روایت آیت‌الله خامنه‌ای»، «12 فروردین ماه روز جمهوری اسلامی ایران»، «رأی‌گیری رفراندوم 12 فروردین»، «روز رأی‌دادن امام در روز 12 فروردین 58» و «12 فروردین؛ نماد آزادیخواه».<ref>[https://www.jahannews.com/news/758741/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DB%B1%DB%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9%DB%8C «علت نامگذاری روز ۱۲ فروردین به عنوان روز جمهوری اسلامی چیست؟/ هدف مردم از شعار‌ جمهوری اسلامی چه بود؟/ نظر امام خمینی(ره) درباره رفراندوم ۱۲ فروردین + معرفی کتاب، ویدئو و آثار گرافیکی»، وب‌سایت جهان‌ نیوز.]</ref>
خط ۱۷۱: خط ۱۸۱:
* «نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران» وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید:  13 شهریور 1405ش.
* «نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران» وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید:  13 شهریور 1405ش.
14 شهریور 1405ش.
14 شهریور 1405ش.
* «نگاهی به مهم ترین دستاوردهای انقلاب در بیانات رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 10 بهمن 1401ش.
* «نگاهی به مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب در بیانات رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 10 بهمن 1401ش.
*«نگاهی به مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران»، وب‌سایت دانشگاه گلستان، تاریخ درج مطلب: 24 بهمن 1400ش.
* نوری، جواد و مرتضوی‌نژاد، یاسمن، «نقش حقوقی مردم در حاکمیت جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شمارۀ 1، 1404ش.
* نوری، جواد و مرتضوی‌نژاد، یاسمن، «نقش حقوقی مردم در حاکمیت جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شمارۀ 1، 1404ش.
* هدایت‌نیا، فرج‌الله، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، قم، نشر جمال، 1381ش.
* هدایت‌نیا، فرج‌الله، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، قم، نشر جمال، 1381ش.
* «۴۰ سال پیشرفت/ نگاهی به پیشرفت‌های جمهوری اسلامی؛ از اقتدار دفاعی تا رشد صنعت فضایی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 11 فرودین 1397ش.
* «۹۲ درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی می‌کنند/ مردم ایران فقیرتر شده‌اند»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش.
* «۹۲ درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی می‌کنند/ مردم ایران فقیرتر شده‌اند»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش.
* «٨٥ درصد مردم ناراضی هستند/ برای مردم، نظام و دولت تفاوتی ندارند»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 27 آذر 1398ش.
* «٨٥ درصد مردم ناراضی هستند/ برای مردم، نظام و دولت تفاوتی ندارند»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 27 آذر 1398ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/نظام_جمهوری_اسلامی_ایران»