| خط ۵: | خط ۵: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
* نظام واژۀ عربی بوده و در معنای لغوی، به نظم، آراستگی، سامان و واسطهای که باعث استواری | * نظام واژۀ عربی بوده و در معنای لغوی، به نظم، آراستگی، سامان و واسطهای که باعث استواری یک چیز میشود، اشاره دارد،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85/ دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژۀ نظام، وبسایت آبادیس.]</ref> اما در علوم سیاسی، به مجموعه دستگاهها و نهادهایی که در درون حکومت با یکدیگر روابط متقابل دارند، اطلاق میشود.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/587797-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA حجاریان، «نظام چیست؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> انطباق و سازگاری، دستیابی به هدف، یکپارچگی و حفظ الگوهای نهفته، کار ویژۀ نظام ذکر شده است.<ref>[https://en.civilica.com/note/7988/ کهنسال، «نظریه آجیل پارسونز»، وبسایت سیلویکا.]</ref> | ||
* جمهوری از | * جمهوری از مادۀ جمهور بهمعنای تودۀ مردم است<ref>* انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج3، ص۲۱۸۷؛ قاضى شریعت پناهى، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، 1368ش، ص557.</ref> که در اصطلاح حقوق و علوم سیاسی به نظام سیاسی اطلاق میشود که در رأس قوۀ مجریۀ آن، فرد یا افرادی انتخابی، بهصورت موقت قرار داشته باشند.<ref>جعفرى لنگرودى، ترمینولوژى حقوق، 1367ش، ص199؛ پیشنویس بحث:نظام جمهوری اسلامی ایران.</ref> دموکراسی تنها مصداق جمهوری نیست، بلکه به نظامهای غیرسلطنتی و غیرموروثی نیز اطلاق شده است.<ref>آشورى، دانشنامه سیاسى، 1370ش، ص111.</ref> انتخابیبودن رییس حکومت، محدود و موقتبودن مدت زمامداری، غیرموروثیبودن و مسئولبودن رئیس حکومت، ارکان جمهوری ذکر شده است.<ref>ارسطا، نگاهی به مبانی تحلیل نظام جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص481</ref> | ||
* نظام جمهوری اسلامی ایران از دو منطق متمایز پیروی میکند: از یکسو، منطق دولت-ملت که آن را متأثر از قواعد حاکم بر روابط بینالملل و الزامات یک دولت ملی در قبال مردم دارای تابعیت ایرانی میسازد؛ از سوی دیگر، منطق دین و اسلام سیاسی که مشروعیت و تداوم نظام را تأمین میکند.<ref>فاضلینیا، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، 1386ش، ص122.</ref> | * نظام جمهوری اسلامی ایران از دو منطق متمایز پیروی میکند: از یکسو، منطق دولت-ملت که آن را متأثر از قواعد حاکم بر روابط بینالملل و الزامات یک دولت ملی در قبال مردم دارای تابعیت ایرانی میسازد؛ از سوی دیگر، منطق دین و اسلام سیاسی که مشروعیت و تداوم نظام را تأمین میکند.<ref>فاضلینیا، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، 1386ش، ص122.</ref> | ||
* قانون اساسی در تعریف جمهوری اسلامی آن را حکومتی معرفی میکند که ملت ایران بر اساس اعتقاد دیرینهاش به حکومت حق و عدل قرآن، در پی انقلاب اسلامی پیروزمند خود به رهبری سید روحالله خمینی، به آن رأی مثبت | * قانون اساسی در تعریف جمهوری اسلامی آن را حکومتی معرفی میکند که ملت ایران بر اساس اعتقاد دیرینهاش به حکومت حق و عدل قرآن، در پی انقلاب اسلامی پیروزمند خود به رهبری سید روحالله خمینی، به آن رأی مثبت دادهاند.<ref>هدایتنیا، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران با مقدمه و ضمائم با آخرين اصلاحات، 1381ش، ص42.</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
* اندیشۀ حکومت اسلامی ریشه در تفکر سیاسی سدههای نخستین اسلام دارد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> قرآن کریم حکومت را از آن خداوند میداند و این حق را به پیامبران واگذار کرده است.<ref>سورۀ انعام، آیۀ ۵۷؛ سورۀ یوسف، آیۀ ۴۰ و ۶۷.</ref> بهگواهی تاریخ پیامبر اسلام پس از هجرت به مدینه، نخستین دولت اسلامی را با تدوین پیماننامه | * اندیشۀ حکومت اسلامی ریشه در تفکر سیاسی سدههای نخستین اسلام دارد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> قرآن کریم حکومت را از آن خداوند میداند و این حق را به پیامبران واگذار کرده است.<ref>سورۀ انعام، آیۀ ۵۷؛ سورۀ یوسف، آیۀ ۴۰ و ۶۷.</ref> بهگواهی تاریخ پیامبر اسلام پس از هجرت به مدینه، نخستین دولت اسلامی را با تدوین پیماننامه تشکیل داد که در آن، همزیستی مسالمتآمیز گروههای قومی، مذهبی و نژادی با برابری در حقوق و تکالیف، به جای برتریهای قبیلهای جاهلی، مبنا قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/109858/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%22%D8%B5%22%D8%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «پیامبر (ص)، ارتباطات در مدینه النبی و آموزه های نخستین حاکمیت اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
* سید روحالله خمینی بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشه تازهای نیست، بلکه از صدر اسلام مطرح بوده، اما غفلت مسلمانان و دستهای استعمار در سدههای اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455. | * سید روحالله خمینی بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشه تازهای نیست، بلکه از صدر اسلام مطرح بوده، اما غفلت مسلمانان و دستهای استعمار در سدههای اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455. | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۱۱۷: | ||
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۲ش. | * انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۲ش. | ||
* امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش. | * امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش. | ||
* «پیامبر (ص)، ارتباطات در مدینه النبی و آموزه های نخستین حاکمیت اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1397ش. | |||
* جعفرى لنگرودى، محمدجعفر؛ ترمینولوژى حقوق، چاپ دوم، تهران: گنج دانش، 1367ش. | * جعفرى لنگرودى، محمدجعفر؛ ترمینولوژى حقوق، چاپ دوم، تهران: گنج دانش، 1367ش. | ||
* جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، تهران, سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایندگی ولی فقیه، اداره آموزشهای عقيدتی سياسی، ۱۳۷۸ش. | * جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، تهران, سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایندگی ولی فقیه، اداره آموزشهای عقيدتی سياسی، ۱۳۷۸ش. | ||
