پلیس زن در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''پلیس زن؛'''</big> مأموران زن در نیروی انتظامی.

پلیس زن، امروزه در نیروی انتظامی، همسان [[پلیس]] مرد، وظیفۀ برقراری نظم و امنیت در جامعه و به‌ویژه در امور مربوط به زنان را بر عهده دارد. به کار‌گیری زنان در پلیس ایران با هدف رعایت موازین شرعی و اخلاقی هنگام ایفای وظایف محول به [[نیروی انتظامی]] در مواجهه با زنان، رسمیت یافته است و پلیس می‌کوشد که از این طریق، کرامت و حرمت زنان حتی به‌عنوان مجرم یا متهم، حفظ شود.

==جذب و آموزش پلیس زن در ایران==

در ایران، زنان از طریق [[کنکور سراسری]] وارد [[دانشگاه پلیس]] شده و در مقاطع [[کاردانی]] و [[کارشناسی]] یا با گزینش فارغ‌التحصیلان سایر دانشگاه‌ها در رشته‌های مرتبط با مأموریت پلیس، تحصیل می‌کنند. البته دختران با مدرک [[دیپلم]] هم برای آموزش‌های کوتاه‌ مدت و به‌صورت درجه‌داری می‌توانند در شغل پلیسی جذب شوند. در جذب این دانشجویان علاوه بر رتبۀ عملی به سلامت جسمانی و روانی و ویژگی‌های اخلاقی و اعتقادی نیز توجه می‌شود. دانشجویان دختر در دانشگاه پلیس، در محیطی کاملاً زنانه به کسب دانش و مهارت می‌پردازند.<ref> [https://www.magiran.com/article/2833209 . «تاریخچه پلیس زن در جمهوری اسلامی ایران»، روزنامۀ شرق.] </ref> امروزه حدود 4‌درصد مأموران نیروی انتظامی را بانوان تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/436902/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 . «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>  

بین آموزش پلیس مرد و زن تفاوت‌هایی متناسب با حوزۀ وظایف و خدمت‌رسانی آنها وجود دارد. معمولاً درس‌های تئوری میان پلیس مرد و زن تفاوتی ندارد؛ اما در آموزش‌های عملی تفاوت‌های مشهودی وجود دارد. آموزش استفاده از سلاح‌های سنگین برای پلیس زن در حد معرفی و آشنایی است. همچنین در دانشگاه نیروی انتظامی برای پلیس زن، رستۀ مرزبانی یا رسته‌های نامرتبط با زنان، وجود ندارد و زنان بیشتر در رستۀ انتظامی و رسته‌های اطلاعات و آگاهی حضور دارند. به همین ترتیب، در مأموریت‌ها نیز پلیس زن، زمانی حضور میدانی دارد که مواجهۀ با زنان، ضروری باشد؛ در غیر این مورد، پلیس زن در کلانتری‌ها برای رسیدگی به شکایات زنان و مشاوره‌دادن، در اتاق کار و فضای جدا با رعایت حدود شرعی و قانونی، ایفای وظیفه می‌کند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/436902/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 . «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>

اعطای درجه به پلیس مرد و زن به یک صورت انجام می‌شود. آنها با گذراندن دوران تحصیل، درجۀ ستوان سه برای مدرک کاردانی و درجۀ ستوان دو برای کارشناسی، دریافت می‌کنند. پس از آن هر چهار سال یک‌بار درجه می‌گیرند و تا درجۀ سرهنگی پیش می‌روند.<ref> [https://www.jahannews.com/analysis/448371/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF . «چند درصد پلیس ایران را زنان تشکیل داده‌اند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref>

==سهم پلیس زن در امنیت کشور==

بانوان پلیس همانند مأموران انتظامی مرد، در برقراری [[امنیت]] و ایجاد نظم اجتماعی، نقش‌آفرین هستند. آنها زمینه‌های عملی و روانیِ آرامش اجتماعی را به‌خصوص برای بانوان فراهم می‌آورند.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1445767/%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87 . «سهم زنان از امنیت عمومی جامعه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> حضور زن در این شغل مانند بسیاری از مشاغل، نوعی تقسیم کار میان زن و مرد است که در عرصۀ امنیت اجتماعی، سبب بهبود عملکرد نیروی انتظامی در برقراری امنیت اجتماعی می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/187424/fa . پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص76.]</ref> در این راستا، از سال 1401‌ش نیروی انتظامی در تمامی استان‌های ایران مجهز به پلیس زن شد. آنها در سه حوزۀ افسری، کادری و درجه‌ای فعالیت می‌کنند.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 . «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

==وظایف پلیس زن==

[[زن در جمهوری اسلامی ایران]] دارای کرامت و حرمت است. به‌همین دلیل هنگام مواجهۀ پلیس با آنان، از نیروی پلیس زن استفاده می‌شود.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1445767/%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87 . «سهم زنان از امنیت عمومی جامعه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> آنها با لحن زنانه و با خلق‌وخوی آرامی که دارند با آرام کردن معترضین و مجرمین به صحبت‌کردن با آنها می‌پردازند تا التهاب‌های اجتماعی را کاهش دهند.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 . «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> وظایف زنان پلیس عبارت‌اند از:

#کمک به برقراری نظم و امنیت عمومی در جامعه؛

#بازرسی بدنی بانوان مجرم؛

#آزمون راهنمایی و رانندگی مخصوص بانوان؛

#انگشت‌نگاری زنان؛

#بازرسی اماکن خاص زنانه؛

#کنترل اجتماعات در نماز‌جمعه‌ها و ورزشگاه‌ها؛

#آموزش امنیتی انتظامی در مدارس دخترانه؛

#پیشگیری و پیگیری برخی ناهنجاری‌های اجتماعی پدید آمده توسط بانوان؛<ref> [https://www.sid.ir/paper/187424/fa . پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص77.]</ref>

#بازرسی [[گذرنامه]]؛

#بازرسی در فرودگاه‌ها و مبادی ورود و خروجی کشور؛ <ref> [https://www.jahannews.com/analysis/436902/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 . «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>

#ادارۀ امور زندان‌های زنان؛

#صدور گذرنامه برای زنان؛<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/207827 . «نقش پلیس زن در کشور»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

#پیشگیری از خشونت‌های خانگی و اجتماعی علیه زنان؛<ref> [https://www.sid.ir/paper/953413/fa . زاهدی و همکاران، «نقش پلیس زن در پیشگیری از خشونت علیه زنان»، 1400ش، ص31.]</ref>

#پاسداری از کیان خانواده و تأمین زمینه‌های حضور بهتر و سالم‌تر زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی؛

#به‌کارگیری توانایی‌ها، درایت‌ها و ظرافت‌اندیشی‌های زنان در کشف و مقابله با جرائم.<ref> [https://www.sid.ir/paper/187424/fa . پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص77.]</ref>

==پلیس زن در یگان ویژه==

یگان ویژه نیروی انتظامی، نقش مهمی در مقابله با شورش‌های خیابانی و بحران‌های اجتماعی دارد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/507550/fa . محمدی، «ضرورت به‌ کار‌گیری پلیس زن در یگان ویژه»، 1395ش، ص200.]</ref> در آشوب‌ها و اغتشاشاتی که زنان نیز حضور داشته باشند، پلیس زن نیز در قالب یگان ویژه، حضور میدانی دارد و ضمن گفتگو با زنان، آنها را متفرق می‌کند و زنانی که سردستۀ گروه‌های اغتشاشگر باشند، توسط پلیس زن شناسایی و دستگیر می‌شوند. <ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 . «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> آنها همچنین با زنان هنجارشکن در حوزۀ حجاب و پوشش یا [[مواد مخدر]]، مداخله مؤثر دارند.<ref> [https://www.khabaronline.ir/news/1942087/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8 . «فیلم برخورد خبرساز ماموران زن گشت ارشاد با دو دختر جوان»، وب‌سایت خبرآنلاین.]</ref>

==استقبال دختران جوان از پلیس‌شدن==

در چند سال اخیر تمایل دختران جوان برای پلیس‌شدن، بیشتر شده است. جدید بودن رشتۀ پلیسی، بازار کار، شرایط شغلی و تضمین استخدام، از دلایل استقبال دختران جوان از رشته و شغل پلیسی است. تقریباً ۹۴ درصد از پذیرفته‌شدگان این رشته کسانی هستند که در دانشگاه‌های دیگر قبول شده‌اند؛ یعنی از روی ناچاری به این‌ شغل روی نیاورده‌اند. سایر پذیرفته‌شدگان نیز انتخاب رشتۀ پلیسی اولویت اول آنها بوده و از همان ابتدا به این رشته می‌آیند.<ref> [https://www.jahannews.com/analysis/448371/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF . «چند درصد پلیس ایران را زنان تشکیل داده‌اند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref>

==رضایت اجتماعی از پلیس زن==

بسیاری از پلیس‌های زن با نقش‌آفرینی مؤثر اجتماعی، موجب جلب رضایت عمومی در جامعه شده‌اند. آنها در انجام وظایف، قاطعانه عمل می‌کنند و در این راه، سختی‌های بسیاری را به جان می‌خرند. به‌ویژه در مواجهه با دختران فراری، پلیس زن با دختر فراری صحبت می‌کند تا آنها را متقاعد کند که با میانجی‌گری پلیس به آغوش خانواده برگردند.<ref> [https://www.irna.ir/news/83474578/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D9%82%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B1-%D8%B2%D9%86-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C . «حکایت‌ شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref>   عملکرد مناسب پلیس زن در مقابله با اعمالی که امنیت و حیثیت بانوان را در جامعه به خطر می‌اندازد، سبب افزایش میزان اعتماد شهروندان <ref> [https://www.sid.ir/paper/187424/fa . پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص77.]</ref> به نیروی انتظامی و رضایت‌مندی عمومی آنها به حکومت می‌شود.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/207827 . «نقش پلیس زن در کشور»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

==نقش همسری و مادریِ پلیس زن==

پلیس زن، یک نیاز شغلی در جامعه برای برقراری نظم و امنیت اجتماعی است؛ اما در برخی موارد سختی‌های شغل پلیسی سبب ایجاد تداخل میان نقش مادری و همسری با نقش پلیسیِ زن می‌شود.<ref> [https://www.irna.ir/news/83474578/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D9%82%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B1-%D8%B2%D9%86-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C . «حکایت‌ شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref> شیفتی بودن این شغل، یکی از محدودیت‌های شغل پلیسی برای زنان است که در بسیاری از موارد با نقش‌های چند‌گانۀ زنان در محیط خانواده در تضاد بوده و سبب ایجاد اختلال و کاهش عملکرد آنها در نقش‌آفرینی در محیط خانه و [[خانواده]] در جایگاه همسری، مادری، [[فرزندآوری]] و [[نگهداری از فرزند]] و رسیدگی به امور منزل می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/1137295/fa . شایگان و همکاران، «چالش‌های فردی و خانوادگی به کارگیری پلیس زن»، 1402ش، ص3-5.]</ref> از طرفی حضور آنها در برخی مأموریت‌های حساس مانند صحنه‌های قتل و مواد مخدر علاوه بر تحمیل استرس و اضطراب کاری توسط فرد، سبب ایجاد نگرانی برای خانواده‌های آنها می‌شود.<ref> [https://www.irna.ir/news/83474578/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D9%82%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B1-%D8%B2%D9%86-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C . «حکایت‌ شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref>

==چالش‌ها==

ارتباط مستقیم پلیس زن با ناهنجاری‌های اجتماعی و حضور در برخی مأموریت‌ها مانند کشف [[مواد مخدر]]، [[قاچاق]] کالا، بررسی صحنۀ قتل و جسد مقتول و بررسی آمار [[خودکشی زنان]] از جمله وظایف این گروه است که در بسیاری از موارد با روحیات حساس بانوان سازگار نیست. تداوم این امر آسیب‌های متعدد روحی و روانی، خستگی، [[استرس]] و فرسودگی شغلی را برای آنها به‌دنبال دارد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/1137295/fa . شایگان و همکاران، «چالش‌های فردی و خانوادگی به کارگیری پلیس زن»، 1402ش، ص3-5.]</ref> همچنین در برخی موارد آنها هنگام مواجهه با مجرمین مورد حمله و ضرب و شتم مجرمان قرار می‌گیرند.<ref> [https://www.khabaronline.ir/news/1942087/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8 . «فیلم برخورد خبرساز ماموران زن گشت ارشاد با دو دختر جوان»، وب‌سایت خبرآنلاین.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

*پسنده، مریم و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، نشریۀ انتظاک اجتماعی، شمارۀ 1، 1388ش.

*«پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: 13 مرداد 1394ش.

*«تاریخچه پلیس زن در جمهوری اسلامی ایران»، روزنامۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1392ش.

*«چند درصد پلیس ایران را زنان تشکیل داده‌اند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1403ش.

*«حکایت‌ شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا، تاریخ درج مطلب: 25 شهریور 1398ش.

*«روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 آذر 1401ش.

*زاهدی، عبدالوحید و همکاران، «نقش پلیس زن در پیشگیری از خشونت علیه زنان»، نشریۀ مطالعات فرهنگی پلیس، شمارۀ 4، 1400ش.

*«سهم زنان از امنیت عمومی جامعه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 آذر 1401ش.

*شایگان، فریبا و همکاران، «چالش‌های فردی و خانوادگی به کارگیری پلیس زن»، نشریۀ نظارت و بازرسی، شمارۀ 66، 1402ش.

*«فیلم برخورد خبرساز ماموران زن گشت ارشاد با دو دختر جوان»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 مرداد 1403ش.

*محمدی، زهرا، «ضرورت به‌ کار‌گیری پلیس زن در یگان ویژه»، نشریۀ پژوهش‌های انتظامی-اجتماعی زنان و خانواده، شمارۀ 2، 1395ش.

*«نقش پلیس زن در کشور»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 24 شهریور 1400ش.