جزیره زرکوه

جزیره زرکوه

نمای شرقی جزیره زرکوه پیش از سال ۱۸۲۵

پادکست مقاله | 🡇 noicon

جزیره زرکوه؛ جزیرهٔ ایرانی اشغال‌شده توسط امارات متحدهٔ عربی در جنوب خلیج فارس.

جزیرۀ زرکوه در جنوب خلیج فارس قرار دارد و دارای ذخایر نفت و گاز غنی و موقعیت راهبردی در راهگذرهای دریایی است. این جزیره از حدود سال ۱۳۵۲ش، بدون قرارداد بین‌المللی، تحت اشغال امارات متحده عربی قرار دارد. اسناد تاریخی و اصول حقوق بین‌الملل، حاکمیت ایران بر این جزیره را تأیید می‌کنند و در سال‌های اخیر پویش‌های مردمی و پیگیری‌های رسمی برای بازپس‌گیری آن ادامه داشته است.

معرفی

جزیرۀ زرکوه با وسعت ۸ کیلومتر مربع، در بخش جنوبی خلیج فارس و در نزدیکی خطوط دریایی ایران واقع شده است. از دیدگاه ژئوپلیتیکی، این جزیره در آب‌های میان دوحه و ابوظبی واقع شده است. فاصله آن تا ابوظبی حدود ۱۴۰ کیلومتر و تا دوحه حدود ۱۶۰ کیلومتر و فاصلهٔ آن از سرزمین اصلی امارات متحده عربی حدود ۸۰ کیلومتر برآورد شده است. فاصلهٔ آن تا جزیرهٔ ابوموسی نیز ۸۰ کیلومتر و در ۱۵۰ کیلومتری جنوب جزیره کیش واقع شده است. در حال حاضر این جزیره تحت مالکیت امارات متحده عربی قرار دارد.

منابع طبیعی

جزیره زرکوه از ذخایر قابل توجه نفت و گاز برخوردار است. شرکت زادکو وابسته به شرکت ملی نفت ابوظبی در این جزیره تأسیسات نفتی گسترده‌ای احداث کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در آب‌های اطراف این جزیره روزانه حدود ۵۵۰ هزار بشکه نفت استخراج می‌شود.

امکانات

نمایی هوایی از فرودگاه جزیره زرکوه

ورود افراد عادی به این جزیره ممنوع است. پیش از ایجاد تأسیسات نفتی، به‌دلیل عدم وجود منابع طبیعی آب آشامیدنی، این جزیره غیرقابل سکونت بود. در زرکوه فرودگاه کوچکی وجود دارد که برای پشتیبانی از فعالیت‌های نفتی استفاده می‌شود.

قابلیت‌های ژئوپولیتیکی

جزیره زرکوه به‌همراه جزیرۀ آریانا، با دارا بودن منابع غنی نفت و موقعیت استراتژیک در کریدورهای مهم دریایی، نقش حیاتی در امنیت انرژی و ثبات اقتصادی ایران می‌تواند ایفا کند. حاکمیت بر این جزایر، امکان نظارت بر خطوط ترانزیت انرژی، تضمین ثبات بازارهای منطقه‌ای و تقویت توان بازدارندگی ایران را فراهم می‌سازد.

تاریخچه

از دورهٔ باستان تا دورهٔ معاصر همهٔ جزایر موجود در خلیج فارس تحت حاکمیت ایران بودند. جدایی جزیره زرکوه از حاکمیت ایران، نتیجه روندی تدریجی بود که در سده‌های نوزدهم و بیستم میلادی و در بستر مداخلات استعماری شکل گرفت. در این دوره، هم‌زمان با ضعف حکومت پهلوی و نظارت ناکافی بر جزایر دورافتاده، بریتانیا با انعقاد قراردادهای تحت‌الحمایگی با شیوخ محلی و تفسیر یک‌جانبه از موافقت‌نامه‌های مرزی، به‌تدریج کنترل عملی این جزایر را در دست گرفت. پیش از خروج بریتانیا از منطقه در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰م، مرزهای دریایی را میان شیخ‌نشین‌های تازه‌تأسیس تعیین کرد و در سال ۱۳۵۲ش کنترل جزایر را بدون قرارداد بین‌المللی، تحت اشغال کشور تازه‌تأسیس امارات متحده عربی قرار داد.

دولت ایران در آن مقطع، به‌دلیل نبود روابط دیپلماتیک مؤثر و پشتیبانی بین‌المللی کافی، نتوانست ادعای حاکمیت خود را عملی کند. غیبت و عدم کنترل پایدار ایران در عمل، خلأی حقوقی ایجاد کرده که زمینه را برای تحکیم ادعاهای مالکیت از سوی طرف خارجی فراهم ساخته است.

اسناد حاکمیت ایران بر جزیره

مستندات و استدلال‌های ناظر بر حاکمیت ایران بر جزیرهٔ زرکوه در سه محور اصلی قابل دسته‌بندی است:

• اسناد تاریخی: ارجاع به اسناد کهن مانند کتیبهٔ بیستون که جزیره را بخشی از ایالت پارس معرفی می‌کند و سوابق دوران افشاریه که نشان‌دهندهٔ ادارهٔ جزیره توسط حاکمان ایرانی نظیر لطیف‌خان دشتستانی است.
• اسناد نقشه‌نگاری: نقشه‌های رسمی بریتانیایی در سده‌ نوزدهم و اوایل سده بیستم میلادی، از جمله نقشه‌های وزارت جنگ بریتانیا، اسناد لرد کرزن و نقشه‌های دریانوردی انگلیسی، این جزیره را در محدودهٔ مرزها و با رنگ شناسهٔ قلمرو ایران ترسیم کرده‌اند.
• مبانی حقوق بین‌الملل دریاها: استدلال حقوقی مبنی بر فاصلهٔ جزیره از سواحل امارات متحده عربی که فراتر از محدودهٔ ۲۴ مایلی حریم آب‌های داخلی و دریای سرزمینی قرار دارد و از آن برای رد مبنای حقوقی ادعاهای ارضی امارات استفاده می‌شود.

اقدامات انجام شده از سوی ایران برای بازپس‌گیری جزیره

در اسفند ۱۳۹۵ش عضو وقت کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، اظهار داشت که مالکیت ایران بر جزایر آریانا و زرکوه بر اساس اسناد حقوقی کاملاً روشن است و وزارت امور خارجه نیز پیگیری‌های لازم را در این خصوص انجام می‌دهد و دادخواست قضایی بین‌المللی برای بازپس‌گیری مالکیت این جزایر از امارات متحده عربی ارائه داده است.

کارزارهای مردمی

پویش‌های متعددی در سال‌های اخیر حول موضوع بازپس‌گیری جزایر ایرانی آریانا و زرکوه از امارات متحده عربی شکل گرفته است؛ ازجمله:

1. کارزار درخواست بازپس‌گیری دو جزیرۀ ایرانی خلیج‌فارس که خطاب به سید ابراهیم رئیسی (رئیس‌جمهور وقت) و حسین امیرعبداللهیان (وزیر امور خارجه وقت) از ۱۷ آبان ۱۴۰۰ش تا ۱۷ دی ۱۴۰۰ش فعالیت داشت.
2. کارزار پویش بازگرداندن جزایر زرکوه و آریانا که خطاب به وزیر امور خارجه و رئیس مجلس شورای اسلامی، از ۲۲ شهریور ۱۴۰۳ش تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ به جمع‌آوری امضا پرداخت.
3. کارزار پویش آزادسازی جزایر ایرانی آریانا و زرکوه که خطاب به روسای قوای سه‌گانه، از ۱۹ مهر ۱۴۰۴ش تا ۱ فروردین ۱۴۰۶ش فعال است.

اقدامات امارات برای تثبیت حاکمیت خود

در سال‌های اخیر، امارات متحده عربی با راهبردهایی همچون شهرک‌سازی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری و اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در جزیره زرکوه، کوشیده است تا موقعیت خود را تثبیت کند.

منابع

• «آریانا و زرکوه: جزایر «ایرانی» که در اِشغال «امارات» هستند»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• « «آریانا» و «زرکوه»؛ جزیره‌های ایرانی که در اشغال امارت است»، صراط‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• « «آریانا» و «زرکوه» را پس بگیریم»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش.
• «آیا با دو جزیره ایرانی (آریانا) و زرکوه که در اشغال امارات هستند آشنا هستید؟»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد | وقت اقامه دعوی بین‌المللی دربارهٔ بخشی از خاک ایران نرسیده است؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۳ش.
• «جزیره آریانا، جزیره زرکوه و آرایی کجاست؟ + نقشه»، تجارت‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
• «دادخواست قضایی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۳۹۵ش.
• فاخری، مرتضی، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، ۱۴۰۴ش.
• «کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مهر ۱۴۰۴ش.
• «ماجرای تصاحب ۲ جزیره آریانا و زرکوه توسط امارات در زمان شاه چه بود؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.