روز بزرگداشت شیخ مفید: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 روز بزرگداشت شیخ مفید یکی از مناسبت‌های درج‌شده در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران است که به‌منظور پاسداشت مقام علمی، فقهی و کلامی محمد بن محمد بن نعمان، معروف به شیخ مفید (۳۳۶–۴۱۳ق)، متکلم و فقیه نامدار امامیه، تعیین شده است. این مناسبت ملی با هدف توجه سالانه به نقش کلیدی این عالم شیعی در پایه‌گذاری روش‌شناسی عقلانی در استنباط احکام، تدوین اصول فقه ساختاریافته و ایجاد موازنه میان عقل و نقل در اندیشۀ اسلامی گرامی داشته می‌شود و بستری برای ارایۀ دستاوردهای جدید در حوزۀ پژوهش در میراث علمی و تقریب مذاهب اسلامی به‌شمار می‌رود.
 ==تاریخچه و بستر نام‌گذاری روز بزرگداشت==
-نام‌گذاری نهم آذرماه به این عنوان، ریشه در تصمیمات مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی دارد. بستر اصلی این رویداد، برگزاری «کنگرۀ جهانی هزاره شیخ مفید» در فروردین ۱۳۷۲ش مصادف با شوال ۱۴۱۳ق در شهر قم بود. این رویداد بین‌المللی که با حضور و پیام مراجع عظام تقلید و دانشمندان برجستۀ جهان اسلام برگزار شد، با قرائت پیام جامع علمی و تبیینی رهبری در تاریخ ۲۸ فروردین ۱۳۷۲ش به‌صورت آغاز به‌کار کرد و طی آن بیش از ۲۵۰ شخصیت علمی از ۲۳ کشور جهان به بررسی افکار شیخ مفید پرداختند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/85689/%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87_%DA%A9%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF__%D8%B1%D9%87 «در حاشیۀ کنگرۀ جهانی هزاره شیخ مفید»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  پس از ابعاد وسیع علمی این کنگره، این روز به پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی در تقویم ملی کشور تثبیت و ماندگار شد تا ابعاد شخصیتی و روش‌شناسیِ علمی او سالانه مورد بازخوانی قرار گیرد.<ref>[https://setare.com/fa/news/26080/%DB%B9-%D8%A2%D8%B0%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF/?utm_source=chatgpt.com «9 آذر؛ روز بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت ستاره.]</ref>
+نهم آذر در تقویم رسمی ایران، بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام روز بزرگداشت شیخ مفید نام‌گذاری شده است. پیشینه این تصمیم به برگزاری «کنگره جهانی هزاره شیخ مفید» در فروردین ۱۳۷۲ (شوال ۱۴۱۳ق) در شهر قم بازمى‌گردد. این رویداد با پیام مراجع تقلید و رهبر جمهوری اسلامی ایران در ۲۸ فروردین آغاز به کار کرد و طی آن، بیش از ۲۵۰ پژوهشگر از ۲۳ کشور به بررسی آرای شیخ مفید پرداختند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/85689/%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87_%DA%A9%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF__%D8%B1%D9%87 «در حاشیۀ کنگرۀ جهانی هزاره شیخ مفید»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در پی برگزاری این کنگره، با پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی، روز نهم آذر با هدف بازخوانی سالانه ابعاد شخصیتی و روش‌شناسی علمی وی در تقویم ملی ایران ثبت شد.<ref>[https://setare.com/fa/news/26080/%DB%B9-%D8%A2%D8%B0%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF/?utm_source=chatgpt.com «9 آذر؛ روز بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت ستاره.]</ref>
-==جایگاه علمی شیخ مفید==
-شیخ مفید از برجسته‌ترین عالمان امامیه در قرن چهارم هجری بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5258653/%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF «به مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  اهمیت او در تاریخ تشیع به جهت ایجاد یک تحول روش‌شناختی است؛ پیش از او، مکتب علمی شیعه بیشتر بر رویکرد حدیثی و نقلی (به پیشگامی شیخ صدوق) استوار بود اما شیخ مفید با بهره‌گیری از مبانی عقلانی، کلام و اصول فقه، راه بحث، استدلال و مناظره را به روی شیعیان گشود. او در بغداد به مرجعیت علمی رسید و با متکلمان برجستۀ اهل سنت به مناظره پرداخت. تربیت شاگردانی همچون سید مرتضی، سید رضی و شیخ طوسی و نیز نگارش حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ اثر علمی، نقش او را به‌عنوان حلقۀ وصل و تثبیت‌کنندۀ مکتب علمی امامیه ابدی ساخت.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/1769-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-/%D8%A8%D8%A7%D8%B «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref> <br>
-بخش دیگری از جایگاه علمی شیخ مفید به آثار تاریخ‌نگاری او، به‌ویژه کتاب شاخص الارشاد اختصاص دارد که با هدف تبیین زندگانی و فضایل ائمه دوازده‌گانه و تحت تأثیر اندیشه‌های کلامی او تألیف شده است؛ سبک تاریخ‌نگاری او به‌دلیل پایبندی به معیارهای منحصربه‌فرد علمی نظیر امانت‌داری و انصاف در نقل حوادث، داوری عقلانی در رد یا پذیرش گزارش‌ها، نقد روش‌مند احادیث و در نظر گرفتن حدود تقیه، تفاوت آشکاری با سایر مورخان هم‌عصر خود دارد.<ref>[http://radiosaba.ir/NewsDetails/?m=130157&n=1295800 «ماجرای بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت رادیو صبا.]</ref>
-==ابعاد اجتماعی و آثار فرهنگی==
-بزرگداشت سالانۀ شیخ مفید، فراتر از یک یادبود نمادین، آثار فرهنگی و اجتماعی مهمی در جامعه علمی دارد. اهمیت اصلی این روز، معرفی شیخ مفید به‌عنوان پایه‌گذار قالب علمی و منطقی فقه و اصول شیعه است. او فقه شیعه را از محدودیتِ نقلِ صرفِ روایات (مکتب قمیین) و همچنین از انحراف و تمایل به‌سمت روش‌های ظنی مانند قیاس (مکتب ابن‌جنید) نجات داد و با تالیف کتب ارزشمندی چون المقنعه و التذکره، روشی استوار و قانون‌مند برای استنباط احکام بر پایۀ عقل، کتاب و سنت بنا کرد که تا امروز مسیر اصلی حوزه‌های علمیه است.<br>
-علاوه بر آن، این مناسبت یادآور روش ابتکاری او در آشتی دادن «عقل و نقل» در کلام اسلامی است. شیخ مفید مرز میان عقل و وحی را مشخص کرد؛ او نشان داد که عقل با وجود حجیت، در فهم جزئیات صفات الهی به راهنمایی وحی نیاز داشته و از سوی دیگر، هر حدیثی که به صراحت با حکم عقل مخالف باشد، فاقد اعتبار است.<br>
+==جایگاه شیخ مفید==
+شیخ مفید از برجسته‌ترین عالمان امامیه در قرن چهارم هجری است<ref>[https://www.irna.ir/news/5258653/%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF «به مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> که با گذار از رویکرد صرفاً حدیثی به روش‌های استدلالی، عقلانی و اصولی، نقش بنیادینی در نظام‌مندی مکتب فقهی و کلامی شیعه ایفا کرد.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/1769-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-/%D8%A8%D8%A7%D8%B «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref> وی با تبیین مرزهای عقل و نقل،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2662 «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> تألیف حدود ۲۰۰ اثر علمی، ازجمله کتب شاخص الإرشاد در تاریخ‌نگاری تحلیلی و المقنعه در فقه<ref>[http://radiosaba.ir/NewsDetails/?m=130157&n=1295800 «ماجرای بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت رادیو صبا.]</ref> و تربیت شاگردانی برجسته چون سید رضی، سید مرتضی و شیخ طوسی، چارچوب قانون‌مند استنباط احکام را پایه‌گذاری نمود.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/1769-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-/%D8%A8%D8%A7%D8%B «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref> حضور مؤثر او در بغداد و مناظرات علمی با متکلمان اهل سنت، علی‌رغم فشارهای سیاسی و تبعیدهای مقطعی در دوران عباسی، علاوه بر تثبیت و دفاع عقلانی از مبانی تشیع، به‌عنوان الگویی تاریخی در تقریب مذاهب و همزیستی مسالمت‌آمیز اسلامی مورد توجه است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2662 «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
-از بعد تاریخی و اجتماعی، بررسی حیات او در بستر پرآشوب بغداد و عصر عباسی، نشان‌دهندۀ جهاد علمی او در میان سخت‌ترین محنت‌ها و تبعیدها است؛ تا جایی‌که شواهد تاریخی حکایت از یک غیبت و گرفتاری دو ساله برای او در میان سال‌های ۴۰۵ تا ۴۰۷ق دارد. بازخوانی سیرۀ او در این روز بزرگداشت، امروزه نقشی استراتژیک در خنثی‌کردن تبلیغات تفرقه‌افکن و دروغ‌پردازی‌ها علیه معارف شیعه داشته و زمینه‌ساز آموختن مسالمت، مهربانی، تقریب مذاهب و تحکیم وحدت میان مسلمین جهان است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2662 «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
 ==برنامه‌ها و اقدامات اجرایی==
 به‌مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید، همه‌ساله برنامه‌ها و فعالیت‌های علمی و پژوهشی متعددی در سطح کشور برگزار می‌شود. مهم‌ترین اقدامات اجرایی و برنامه‌های مرتبط با این مناسبت عبارت‌اند از: