آغوز: تفاوت میان نسخهها
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''آغوز؛'''}} اولین شیر مادر که در روزهای اولیه تولد نوزاد ترشح میشود. | {{درشت|'''آغوز؛'''}} اولین شیر مادر که در روزهای اولیه تولد نوزاد ترشح میشود. | ||
آغوز شیر اولیهای است که در سینه مادر در طول بارداری تولید میشود. این شیر هنگام تولد نوزاد و با مکیدن سینه مادر توسط نوزاد برای اولینبار ترشح میشود. نام دیگر آغوز، | آغوز شیر اولیهای است که در سینه مادر در طول بارداری تولید میشود. این شیر هنگام تولد نوزاد و با مکیدن سینه مادر توسط نوزاد برای اولینبار ترشح میشود. نام دیگر آغوز، کلستروم یا ماک است. ساخت آغوز از ماه سوم یا چهارم بارداری آغاز میشود. از مهمترین ویژگیهای آغوز، ترکیبات غنی و خاصیت آنتیبادی آن بوده که ایمنی بدن نوزاد را بهویژه در برابر زردی و پیشرفت یرقان، افزایش میدهد. | ||
== ترکیبات آغوز == | == ترکیبات آغوز == | ||
[[شیر مادر]] تا قبل از دوسالگی | [[شیر مادر]] تا قبل از دوسالگی نوزاد، متناسب با رشد و سن نوزاد دارای ترکیبات متنوعی است.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> آغوز یا شیر اولیه، مایع غلیظ و شفافی است که رنگ آن تقریباً زرد است.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> رنگ زرد آغوز بهدلیل ویتامین A موجود در آن است.<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> ترکیبات اصلی آن شامل حجم بیشتری پروتئین، ویتامینهای محلول در چربی و برخی مواد معدنی مانند سدیم بوده و حجم کمتری از کربوهیدرات، چربی و ویتامینهای محلول در [[آب]]، در آن وجود دارد. وجود میزان کمتر چربی و کربوهیدرات در شیر اولیه سبب هضم آسان آن شده است. آغوز، سرشار از آنتیبادیها و ایمونوگلوبینهایی است که نقش حیاتی در ایمنیبخشی بدن نوزاد ایفا میکنند.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]؛ [https://madarsho.com/question/question-آغوز-چیست؟ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.]</ref> | ||
== خواص آغوز == | == خواص آغوز == | ||
شیر آغوز دارای حجم محدودی است که در هر نوبت شیردهی بیش از یک یا دو قاشق مرباخوری ترشح نمیشود.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> این مقدار آغوز با وجود حجم کم؛<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> | شیر آغوز دارای حجم محدودی است که در هر نوبت شیردهی بیش از یک یا دو قاشق مرباخوری ترشح نمیشود.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> این مقدار آغوز با وجود حجم کم؛<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> مقوی بوده<ref>[https://madarsho.com/question/question-آغوز-چیست؟ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.]</ref> و نیاز نوزاد را تأمین میکند.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> برخی کارشناسان از آغوز یا کلستروم بهعنوان شیر پرقدرت یاد کردهاند. وجود آنتیبادی و ایمونوگلوبین در آغوز، سبب ایمنی نوزاد در برابر باکتری و ویروسها میشود.<ref>[https://madarsho.com/question/question-آغوز-چیست؟ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.]</ref> همچنین وجود پروتئین و ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در آغوز، مهمترین عامل ایجاد ایمنیبخشی، مقاومت<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو]</ref> و حفاظت نوزاد در برابر عفونتها است.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> از دیگر خواص آغوز، اثر ملینی این شیر است که به نوزاد کمک میکند، مدفوع قیرگون اولیه (مکونیوم) را راحتتر دفع کند.<ref>[https://madarsho.com/question/question-آغوز-چیست؟ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.]</ref> | ||
== مدت زمان شیر آغوز مادر == | == مدت زمان شیر آغوز مادر == | ||
برخی پزشکان معتقدند آغوز در ۷ روز اول تولد نوزاد ترشح میشود.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> برخی دیگر معتقدند مدت زمان ترشح این شیر اولیه از زمان تولد نوزاد تا روز ۴ یا ۵ است.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> | برخی پزشکان معتقدند آغوز در ۷ روز اول تولد نوزاد ترشح میشود.<ref>[https://webdapg.hums.ac.ir/?pageid=442&newsview=18327 «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.]</ref> برخی دیگر معتقدند مدت زمان ترشح این شیر اولیه از زمان تولد نوزاد تا روز ۴ یا ۵ است.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> گروهی دیگر نیز مدت ترشح این شیر را ۳ تا ۷ روز دانستهاند.<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> | ||
== جدول ارزش غذایی آغوز == | == جدول ارزش غذایی آغوز == | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
تغذیه کودک در ساعات اولیه تولد با آغوز بهاندازهای دارای اهمیت است که سازمان بهداشت جهانی آن را بهعنوان توفیق نوزاد در تغذیه با شیر مادر اعلام کرده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> آغوز منبع غنی از مواد مختلف مانند پپتیدهای ضد میکروب (لاکتوفرین و لاکتوپراکسیداز) و فاکتورهای رشد است. این ترکیبات نقش مهمی در تغذیه کامل، رشد کافی و تکامل نوزاد دارند.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> همچنین آغوز با افزایش سطح ایمنی بدن و سیستم گوارش نوزاد مانند یک واکسن عمل کرده و بدن نوزاد را مقابل میکروبها و عوامل بیماریزا مقاوم میکند.<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> همچنین مصرف این شیر اولیه بهخصوص برای نوزادان زودرس (LBW) بسیار حیاتی است.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> | تغذیه کودک در ساعات اولیه تولد با آغوز بهاندازهای دارای اهمیت است که سازمان بهداشت جهانی آن را بهعنوان توفیق نوزاد در تغذیه با شیر مادر اعلام کرده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> آغوز منبع غنی از مواد مختلف مانند پپتیدهای ضد میکروب (لاکتوفرین و لاکتوپراکسیداز) و فاکتورهای رشد است. این ترکیبات نقش مهمی در تغذیه کامل، رشد کافی و تکامل نوزاد دارند.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> همچنین آغوز با افزایش سطح ایمنی بدن و سیستم گوارش نوزاد مانند یک واکسن عمل کرده و بدن نوزاد را مقابل میکروبها و عوامل بیماریزا مقاوم میکند.<ref>[https://drnahidjafari.com/آیا-به-نوزادم-آغوز-بدهم؟/ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.]</ref> همچنین مصرف این شیر اولیه بهخصوص برای نوزادان زودرس (LBW) بسیار حیاتی است.<ref>[https://tavanino.com/Mother-s-colostrum-milk-has-benefits «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.]</ref> | ||
مهمترین فواید آغوز عبارتند از: | |||
# تقویت سیستم ایمنی بدن نوزاد؛ | # تقویت سیستم ایمنی بدن نوزاد؛ | ||
# پیشگیری از زردی نوزاد با خارجکردن بیلیروبین (گلبولهای قرمز خراب شده و عامل زردی) موجود در خون و پیشگیری از یرقان؛<ref>[https://niniplus.com/post/2959-benefits-of-colostrum-for-the-baby «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس.]</ref> | # پیشگیری از زردی نوزاد با خارجکردن بیلیروبین (گلبولهای قرمز خراب شده و عامل زردی) موجود در خون و پیشگیری از یرقان؛<ref>[https://niniplus.com/post/2959-benefits-of-colostrum-for-the-baby «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس.]</ref> | ||
نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۲۴
آغوز؛ اولین شیر مادر که در روزهای اولیه تولد نوزاد ترشح میشود.
آغوز شیر اولیهای است که در سینه مادر در طول بارداری تولید میشود. این شیر هنگام تولد نوزاد و با مکیدن سینه مادر توسط نوزاد برای اولینبار ترشح میشود. نام دیگر آغوز، کلستروم یا ماک است. ساخت آغوز از ماه سوم یا چهارم بارداری آغاز میشود. از مهمترین ویژگیهای آغوز، ترکیبات غنی و خاصیت آنتیبادی آن بوده که ایمنی بدن نوزاد را بهویژه در برابر زردی و پیشرفت یرقان، افزایش میدهد.
ترکیبات آغوز
شیر مادر تا قبل از دوسالگی نوزاد، متناسب با رشد و سن نوزاد دارای ترکیبات متنوعی است.[۱] آغوز یا شیر اولیه، مایع غلیظ و شفافی است که رنگ آن تقریباً زرد است.[۲] رنگ زرد آغوز بهدلیل ویتامین A موجود در آن است.[۳] ترکیبات اصلی آن شامل حجم بیشتری پروتئین، ویتامینهای محلول در چربی و برخی مواد معدنی مانند سدیم بوده و حجم کمتری از کربوهیدرات، چربی و ویتامینهای محلول در آب، در آن وجود دارد. وجود میزان کمتر چربی و کربوهیدرات در شیر اولیه سبب هضم آسان آن شده است. آغوز، سرشار از آنتیبادیها و ایمونوگلوبینهایی است که نقش حیاتی در ایمنیبخشی بدن نوزاد ایفا میکنند.[۴]
خواص آغوز
شیر آغوز دارای حجم محدودی است که در هر نوبت شیردهی بیش از یک یا دو قاشق مرباخوری ترشح نمیشود.[۵] این مقدار آغوز با وجود حجم کم؛[۶] مقوی بوده[۷] و نیاز نوزاد را تأمین میکند.[۸] برخی کارشناسان از آغوز یا کلستروم بهعنوان شیر پرقدرت یاد کردهاند. وجود آنتیبادی و ایمونوگلوبین در آغوز، سبب ایمنی نوزاد در برابر باکتری و ویروسها میشود.[۹] همچنین وجود پروتئین و ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در آغوز، مهمترین عامل ایجاد ایمنیبخشی، مقاومت[۱۰] و حفاظت نوزاد در برابر عفونتها است.[۱۱] از دیگر خواص آغوز، اثر ملینی این شیر است که به نوزاد کمک میکند، مدفوع قیرگون اولیه (مکونیوم) را راحتتر دفع کند.[۱۲]
مدت زمان شیر آغوز مادر
برخی پزشکان معتقدند آغوز در ۷ روز اول تولد نوزاد ترشح میشود.[۱۳] برخی دیگر معتقدند مدت زمان ترشح این شیر اولیه از زمان تولد نوزاد تا روز ۴ یا ۵ است.[۱۴] گروهی دیگر نیز مدت ترشح این شیر را ۳ تا ۷ روز دانستهاند.[۱۵]
جدول ارزش غذایی آغوز
| ردیف | ماده مغذی | مقدار در ۱۰۰ میلیلیتر |
|---|---|---|
| ۱ | انرژی | ۶/۵۳ کالری |
| ۲ | کربوهیدرات (لاکتوز اولیه) | ۶/۵ گرم |
| ۳ | چربی | ۲/۲ گرم |
| ۴ | پروتئین | ۵/۲ گرم |
| ۵ | فاکتورهای ایمنی (لاکتوفرین، IgA, IgG, IgM) | ۳۷/۷۱۹ میلیگرم[۱۶] |
اهمیت مصرف شیر آغوز
تغذیه کودک در ساعات اولیه تولد با آغوز بهاندازهای دارای اهمیت است که سازمان بهداشت جهانی آن را بهعنوان توفیق نوزاد در تغذیه با شیر مادر اعلام کرده است.[۱۷] آغوز منبع غنی از مواد مختلف مانند پپتیدهای ضد میکروب (لاکتوفرین و لاکتوپراکسیداز) و فاکتورهای رشد است. این ترکیبات نقش مهمی در تغذیه کامل، رشد کافی و تکامل نوزاد دارند.[۱۸] همچنین آغوز با افزایش سطح ایمنی بدن و سیستم گوارش نوزاد مانند یک واکسن عمل کرده و بدن نوزاد را مقابل میکروبها و عوامل بیماریزا مقاوم میکند.[۱۹] همچنین مصرف این شیر اولیه بهخصوص برای نوزادان زودرس (LBW) بسیار حیاتی است.[۲۰]
مهمترین فواید آغوز عبارتند از:
- تقویت سیستم ایمنی بدن نوزاد؛
- پیشگیری از زردی نوزاد با خارجکردن بیلیروبین (گلبولهای قرمز خراب شده و عامل زردی) موجود در خون و پیشگیری از یرقان؛[۲۱]
- تأمین ویتامین A، آهن و تأمین انرژی بدن نوزاد؛[۲۲]
- تقویت سیستم گوارشی، بهدلیل هضم سریع آن سبب تقویت مخاط سیستم گوارشی میشود؛
- جایگزینکردن باکتریهای مفید در سیستم گوارشی نوزاد؛[۲۳]
- تأمین نیازهای تغذیهای نوزاد برای مقابله با میکروارگانیسمها و مواد شیمیایی؛[۲۴]
- کاهش مرگومیر نوزادان.[۲۵]
پیامدهای مصرف نکردن آغوز
امروزه برخی مادران به اشتباه، شیر اولیه یا کلستروم را دوشیده و دور میریزند. کارشناسان معتقدند عدم مصرف آغوز، نوزاد را با خطرات جدی مواجه میکند.[۲۶] آغوز در مقایسه با شیر رسیده که در ادامه فرایند شیردهی و پس از آغوز تولید میشود، دارای ویتامین A و E بیشتری است. این ویتامینها نقش اساسی در محافظت از چشمهای نوزاد وکاهش احتمال عفونت در آنها دارند.[۲۷]
آغوز بهدلیل خاصیت ملینی که دارد، دفع مدفوع در نوزاد را سرعت میبخشد تا گلبولهای قرمز خراب شده که عامل اصلی زردی در نوزاد هستند، توسط سیستم گوارشی نوزاد دفع شوند. عدم مصرف کلستروم، توسط نوزاد سبب کاهش دفع یا یبوست در نوزاد شده و روند دفع این مواد را به تأخیر میاندازد.[۲۸] همچنین عدم مصرف شیر اولیه، توسط نوزاد مانع از ورود ایمنوگلوبولینها در رودهٔ نوزاد شده و میزان حفاظت روده و سیستم گوارشی کودک را کاهش میدهد. این امر سبب رشد میکروبهای وارد شده به رودهٔ نوزاد میشود.[۲۹]
راههای افزایش حجم آغوز
کارشناسان معتقدند ازجمله عواملی که سبب افزایش حجم آغوز میشود، میزان مکیدن سینه مادر توسط کودک است. در برخی نوزادان نارس و نوزادانی که ناتوانی در مکیدن سینه مادر دارند در میزان تولید شیر اولیه خلل ایجاد میشود. اشتیاق، صبر و تکنیکهای صحیح شیردهی به نوزاد توسط مادر در رفع این مشکل تأثیر بهسزایی دارد. همچنین مصرف برخی گیاهان دارویی مانند رازیانه، جوانهگندم، زیره سبز، مغزهای خام مانند پسته، بادام، گردو و فندق نقش مؤثری در افزایش میزان شیر مادر خصوصاً شیر اولیه یا آغوز دارد.[۳۰]
پانویس
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.؛ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
- ↑ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس.
- ↑ «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو.
- ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص15.
- ↑ «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفرین.
- ↑ «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
- ↑ «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری.
منابع
- «آغوز چیست»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- «آیا به نوزادم آغوز بدهم؟»، وبسایت دکتر ناهید جعفری، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- زاهد پاشا، یداله و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل، ۱۳۹۱ش.
- «شیر آغوز مادر تا چند روز است و چه فوایدی دارد؟»، وبسایت توانینو، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- «فواید آغوز یا کلستروم شیر مادر برای نوزاد چیست؟»، وبسایت نینی پلاس، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- «مزایای زیستمحیطی و فواید تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی هرمزگان، تاریخ درج مطلب: ۶ مرداد ۱۳۹۹ش.