| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۶: | ||
* '''تأخر فرهنگی:''' در روند تغییر و تحول جوامع، معمولاً سرعت تغییر در بخشهای مادی فرهنگ مانند تکنولوژی، ماشینآلات و ابزار بسیار بیشتر از بخشهای غیرمادی نظیر باورها، قوانین، اخلاق و ارزشها است. ویلیام آگبرن این عدم هماهنگی و شکاف ناشی از عقبماندگی فرهنگِ غیرمادی از فرهنگ مادی را تأخر فرهنگی یا پسافتادگی فرهنگی نامید. | * '''تأخر فرهنگی:''' در روند تغییر و تحول جوامع، معمولاً سرعت تغییر در بخشهای مادی فرهنگ مانند تکنولوژی، ماشینآلات و ابزار بسیار بیشتر از بخشهای غیرمادی نظیر باورها، قوانین، اخلاق و ارزشها است. ویلیام آگبرن این عدم هماهنگی و شکاف ناشی از عقبماندگی فرهنگِ غیرمادی از فرهنگ مادی را تأخر فرهنگی یا پسافتادگی فرهنگی نامید. | ||
* '''شوک فرهنگی:''' برخورد ناگهانی و عمیق یک فرد با فرهنگی کاملاً بیگانه و ناشناخته که در آن عناصر فرهنگ پیشین فرد کارکرد خود را از دست میدهند، به پدیدهای روانی و اجتماعی به نام شوک فرهنگی منجر میشود که با احساس سردرگمی، اضطراب و بیگانگی همراه است. | * '''شوک فرهنگی:''' برخورد ناگهانی و عمیق یک فرد با فرهنگی کاملاً بیگانه و ناشناخته که در آن عناصر فرهنگ پیشین فرد کارکرد خود را از دست میدهند، به پدیدهای روانی و اجتماعی به نام شوک فرهنگی منجر میشود که با احساس سردرگمی، اضطراب و بیگانگی همراه است. | ||
=== مفاهیم در مطالعات فرهنگی معاصر === | |||
با گسترش حوزهٔ مطالعات فرهنگی در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیستویکم، مفاهیم نوینی برای تحلیل مناسبات قدرت، تکنولوژی و تنوعات انسانی در عرصهٔ فرهنگ شکل گرفت که مهمترین آنها عبارتند از: | |||
* '''هژمونی فرهنگی:''' این مفهوم که توسط متفکر ایتالیایی، آنتونیو گرامشی، بسط یافت، نشان میدهد که چگونه طبقهٔ حاکم یا مسلط در یک جامعه، عناصر فرهنگی خود را از طریق نهادهای مدنی مانند مدرسه، کلیسا و رسانه در جامعه ترویج میکند. در نتیجهٔ این فرآیند، جهانبینیِ طبقهٔ مسلط بهجای آنکه تحمیلی به نظر برسد، توسط طبقات فرودست بهعنوان عقل سلیم و وضعیتی طبیعی و بدیهی پذیرفته میشود. هژمونی فرهنگی تبیین میکند که سلطه در جوامع مدرن بیش از نیروی قهرآمیز، بر پایهٔ اقناع و رضایت فرهنگی استوار است. | |||
* '''چندفرهنگگرایی و همانندسازی:''' این دو مفهوم نمایانگر دو استراتژی کلان در مواجهه با تنوع فرهنگی در جوامع مدرن و مهاجرپذیر هستند. همانندسازی یا ادغام فرهنگی، سیاستی است که در آن اقلیتهای قومی و مهاجران تشویق یا مجبور میشوند تا فرهنگ بومی خود را کنار گذاشته و در فرهنگ مسلط جامعه هضم شوند. در مقابل، چندفرهنگگرایی بر پذیرش، احترام و حفظ تفاوتهای فرهنگی تأکید دارد و معتقد است گروههای مختلف میتوانند با حفظ هویت متمایز خود، در یک ساختار سیاسی واحد همزیستی مسالمتآمیز داشته باشند. | |||
* '''فرهنگ سایبری:''' با ظهور اینترنت و فناوریهای اطلاعاتی، لایهٔ جدیدی از حیات بشری تحت عنوان فرهنگ دیجیتال یا سایبری شکل گرفته است. این فرهنگ دربرگیرندهٔ اجتماعات مجازی، هویتهای آنلاین، شبکههای اجتماعی، بازیهای ویدئویی و الگوهای نوین ارتباطی است. فرهنگ سایبری مرزهای سنتی جغرافیا و زمان را کمرنگ کرده و به تولید، بازتولید و مصرف بیواسطه و جهانی عناصر فرهنگی سرعت بخشیده است. | |||
* '''تصاحب فرهنگی:''' این اصطلاح عموماً زمانی بهکار میرود که یک فرهنگ غالب و قدرتمند، عناصر فرهنگ اقلیت یا حاشیهای را مصادره میکند. این عمل معمولاً بدون درک معنای عمیق، تاریخی و معنوی آن عناصر و صرفاً با اهداف زیباییشناختی، سرگرمی یا سودآوری اقتصادی انجام میشود که غالباً با اعتراضِ صاحبان فرهنگ اصلی همراه است. | |||
* '''سیاستگذاری فرهنگی:''' به مجموعهٔ اصول، قوانین، برنامهریزیها و اقدامات اجرایی دولتها و نهادهای حاکمیتی برای مدیریت، هدایت و حمایت از عرصهٔ فرهنگ اطلاق میشود. این سیاستها حوزههای متنوعی نظیر تخصیص یارانههای هنری و نشر، مدیریت میراث فرهنگی، دیپلماسی فرهنگی، آموزش هنر، و همچنین اعمال قوانین ممیزی و نظارت را در بر میگیرند و ارتباط تنگاتنگی با تأمین [[امنیت فرهنگی]] و حفظ هویت ملی دارند. | |||
* '''جبرگرایی فرهنگی:''' نظریهای در انسانشناسی و جامعهشناسی که معتقد است فرهنگ، یگانه عامل تعیینکنندهٔ رفتار، شخصیت، جهانبینی و سرنوشت افراد و جوامع است. در این دیدگاه رادیکال، تأثیر قالبهای فرهنگی بر انسان چنان عمیق و همهجانبه است که نقش وراثت و همچنین ارادهٔ آزاد فردی تا حد زیادی نادیده گرفته میشود. | |||
== گونهشناسی و دستهبندیهای فرهنگ == | == گونهشناسی و دستهبندیهای فرهنگ == | ||
