پیش‌نویس:حق اعتراض: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۶: / خط ۱۶: @@
 == زمینه‌ها، خاستگاه یا مبانی نظری ==
-=== مبانی حقوقی و فلسفه کرامت انسان === حق اعتراض مسالمت‌آمیز ریشه در ماهیت طبیعی و وجودی انسان دارد؛ که به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر و لازمه زندگی جمعی شناخته می‌شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۲</ref> این حق بر پایه اصل کرامت انسانی استوار است؛ و به مثابه ابزاری برای تضمین سایر حقوق اساسی و مطالبه‌گری در نظام‌های حقوقی مدرن قلمداد می‌گردد.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۴</ref> از منظر قراردادهای اجتماعی؛ حق اعتراض تضمین‌کننده اهدافی است؛ که در این قراردادها برای تأمین خیر عمومی پیش‌بینی شده است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> بر اساس نظریات حقوقی؛ انسان‌ها به صرف موجودیت خود دارای حقوقی هستند؛ که هیچ مرجع قانون‌گذاری توان وضع قوانین برخلاف آن را ندارد.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۲</ref>
+=== مبانی حقوقی و فلسفه کرامت انسان ===
+ حق اعتراض مسالمت‌آمیز ریشه در ماهیت طبیعی و وجودی انسان دارد؛ که به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر و لازمه زندگی جمعی شناخته می‌شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۲</ref> این حق بر پایه اصل کرامت انسانی استوار است؛ و به مثابه ابزاری برای تضمین سایر حقوق اساسی و مطالبه‌گری در نظام‌های حقوقی مدرن قلمداد می‌گردد.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۴</ref> از منظر قراردادهای اجتماعی؛ حق اعتراض تضمین‌کننده اهدافی است؛ که در این قراردادها برای تأمین خیر عمومی پیش‌بینی شده است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> بر اساس نظریات حقوقی؛ انسان‌ها به صرف موجودیت خود دارای حقوقی هستند؛ که هیچ مرجع قانون‌گذاری توان وضع قوانین برخلاف آن را ندارد.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۲</ref>
 === ریشه‌های جامعه‌شناختی بر پایه نظریه محرومیت نسبی === یکی از مهم‌ترین بسترهای نظری برای تبیین چرایی شکل‌گیری اعتراضات؛ نظریه محرومیت نسبی تد رابرت گار است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> بر اساس این نظریه؛ محرومیت به معنای فاصله میان انتظارات ارزشی افراد و توانایی‌های عملی جامعه برای پاسخ‌گویی به آن انتظارات است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> احساس نابرابری و نبودِ بستر مناسب برای دست‌یابی به موقعیت‌ها؛ زمینه‌ساز خشم و نارضایتی جمعی می‌شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> این شکاف میان واقعیت‌های موجود و خواسته‌های ذهنی مردم؛ محرک اصلی کنش‌های اعتراضی برای تغییر وضع موجود است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز و مسئولیت تسهیل اجرای آن توسط دولت در پرتو اسناد بین المللی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref>
 === خاستگاه‌های فقهی و کلامی در اندیشه اسلامی === در نظام اندیشه اسلامی؛ اعتراض بر مبانی مستحکمی چون امر به معروف و نهی از منکر استوار است؛ که نظارت همگانی بر قدرت را نهادینه می‌کند.<ref>ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۴۰؛ زکی، «تبیین ماهیت اعتراضات مدنی از دیدگاه فقه و حقوق ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۶۴۸</ref> اصل «نصح ائمه مسلمین» یا همان نصیحت و خیرخواهی برای زمامداران؛ یکی دیگر از زیرساخت‌های کلامی است؛ که بر پایه آن، شهروندان موظف به نقد کارگزاران برای اصلاح امور هستند.<ref>ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۴۰؛ بهروزی‌زاد، «یدر حکومت اسالم یعتراضات مدنا»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۱</ref> همچنین اصل نفی سبیل و قاعده عدالت به عنوان چارچوب‌های کلان؛ مشروعیت اعتراض در برابر تصمیمات ناعادلانه را تبیین می‌کنند.<ref>زکی، «تبیین ماهیت اعتراضات مدنی از دیدگاه فقه و حقوق ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۶۴۸</ref> در سیره معصومان نیز نمونه‌های متعددی از پذیرش نقد و تشویق به بیان نظرات مخالف در برابر حاکمیت مشاهده می‌شود.<ref>بهروزی‌زاد، «یدر حکومت اسالم یعتراضات مدنا»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۳</ref>
 === مبانی هستی‌شناسی در مضامین قرآن کریم === قرآن کریم در گزارش‌های متعددی به تقابل میان مصلحان و ساختارهای قدرت پرداخته؛ که چارچوب حق اعتراض سیاسی را ترسیم می‌کند.<ref>ربیع‌زاده، «چارچوب و مؤلفه های حق اعتراض سیاسی در مضامین قرآن کریم»، ۱۴۰۴ش، ص۷۸۴</ref> برای نمونه؛ ماجرای اعتراض بزرگان بنی‌اسرائیل به پیامبرشان درباره انتخاب طالوت به عنوان فرمانروا؛ نشان‌دهنده به رسمیت شناختن حق پرسشگری و اعتراض حتی در برابر حاکمیت منصوب الهی است.<ref>ربیع‌زاده، «چارچوب و مؤلفه های حق اعتراض سیاسی در مضامین قرآن کریم»، ۱۴۰۴ش، ص۸۰۱</ref> خداوند در این آیات بدون سرزنش معترضان؛ با ارائه پاسخ‌های مستدل و تبیین شاخص‌های شایستگی، الگوی مواجهه اقناعی با اعتراض را ارائه داده است.<ref>ربیع‌زاده، «چارچوب و مؤلفه های حق اعتراض سیاسی در مضامین قرآن کریم»، ۱۴۰۴ش، ص۸۰۲</ref> همچنین آیه ۱۴۸ سوره نساء با مجاز شمردن فریاد مظلوم علیه ستمگر؛ مبنایی وحیانی برای اعتراض آشکار علیه بی‌عدالتی فراهم آورده است.<ref>آقابابایی، «حق اجتماع مسالمت آمیز در عرصه عمومی در سنجه شرع و حقوق ایران»، ۱۴۰۲ش، ص۹۵؛ حجت‌دوست، «مشروعیت یا عدم مشروعیت اعتراضات مردمی از منظر فقه شیعه»، ۱۴۰۲ش، ص۶</ref>
 == ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌ها ==
 === مؤلفه‌های شکلی و فرآیندی: نظام‌های اعلامی و مجوزی === در حقوق بین‌الملل و رویه‌های داخلی کشورها؛ دو رویکرد اصلی برای مدیریت تجمعات اعتراضی وجود دارد.<ref>آقابابایی، «حق اجتماع مسالمت آمیز در عرصه عمومی در سنجه شرع و حقوق ایران»، ۱۴۰۲ش، ص۹۷</ref>