پیش‌نویس:حق اعتراض: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۷۰: / خط ۷۰: @@
 با گسترش هوش مصنوعی؛ بعد جدیدی از حق اعتراض در حوزه حقوق اداری شکل گرفته است.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۳۸</ref> این مؤلفه شامل حق افراد برای به چالش کشیدن تصمیماتی است؛ که صرفاً بر اساس پردازش‌های الگوریتمی و بدون دخالت مستقیم انسان اتخاذ می‌شوند.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۴</ref> شاخص‌های این حق عبارتند از لزوم شفافیت در منطق تصمیم‌گیری؛ و وجود سازوکاری برای تجدیدنظر انسانی در نتایج حاصل از هوش مصنوعی.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۵</ref> شهروندان باید حق داشته باشند؛ تا تبیین‌هایی درباره چگونگی رسیدن الگوریتم به یک تصمیم خاص دریافت کنند.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۶</ref>
+در ادامه، بخش‌های سوم و چهارم بدنه اصلی مقاله بر اساس منابع موجود در نوت‌بوک و با رعایت استانداردهای فنی مدیاویکی تدوین می‌گردد:
+== رویکردها، مکاتب یا دیدگاه‌های رقیب ==
+=== رویکرد لیبرال - دموکراسی و نظریه عدالت جان رالز ===
+در اندیشه جان رالز؛ اعتراض به عنوان ابزاری برای سنجش نسبت میان «حق» و «خیر» در جامعه تبیین می‌شود.<ref>بهارلو، «مطالعه مقایسه ای رابطه حق و خیر»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵</ref> بر اساس اصل تقدم حق بر خیر؛ اصول عدالت و حقوق اساسی شهروندان نباید تحت تأثیر برداشت‌های خاص گروه‌ها از مفهوم خیر یا منافع جمعی محدود گردد.<ref>بهارلو، «مطالعه مقایسه ای رابطه حق و خیر»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵</ref> رالز اعتراض را زمانی مشروع می‌داند؛ که هدف آن مقابله با نقض فاحش و مداوم اصول عدالت و آزادی‌های اساسی باشد.<ref>بهارلو، «مطالعه مقایسه ای رابطه حق و خیر»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶</ref> از این منظر؛ اعتراض مدنی حرکتی علنی، غیرخشونت‌آمیز و وجدانی است؛ که با هدف ایجاد تغییر در قوانین یا سیاست‌های ناعادلانه دولت صورت می‌گیرد.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۵</ref> در این رویکرد؛ دولت باید در قبال مفاهیم مختلف خیر بی طرف بماند و بستر را برای ابراز نظرات مخالف فراهم کند.<ref>بهارلو، «مطالعه مقایسه ای رابطه حق و خیر»، ۱۴۰۴ش، ص۱۶۰</ref>
+=== رویکرد فقه سیاسی شیعه و نظریه حق - تکلیف ===
+در فقه سیاسی شیعه؛ اعتراض فراتر از یک حق صرف؛ در قالب تکلیفی شرعی تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر صورت‌بندی می‌شود.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۱؛ ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۴۰</ref> در این دیدگاه؛ نظارت همگانی بر عملکرد زمامداران نه تنها مجاز؛ بلکه برای حفظ سلامت نظام اسلامی ضروری قلمداد شده است.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۱</ref> فقها با استناد به سیره ائمه معصومان؛ نقد قدرت را عاملی برای جلوگیری از استبداد و انحراف حاکمیت از مسیر حق می‌دانند.<ref>ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۳۹؛ بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۳</ref> با این حال؛ مشروعیت اعتراض منوط به رعایت قیودی چون مسالمت‌آمیز بودن و برهم نزدن نظم عمومی است.<ref>ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۴۰؛ زکی، «تبیین ماهیت اعتراضات مدنی»، ۱۴۰۱ش، ص۶۴۸</ref>
+==== تمایز میان اعتراض مدنی با بغی و محاربه ====
+در اندیشه فقهی؛ میان اعتراض مدنی با مفاهیمی چون بغی و محاربه مرزبندی دقیقی وجود دارد.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۵</ref> محاربه به معنای کشیدن سلاح به قصد ترساندن مردم و سلب امنیت جامعه است.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۶</ref> بغی نیز به خروج مسلحانه گروهی در برابر امام عادل یا حاکمیت مشروع اطلاق می‌شود؛ که با هدف براندازی صورت می‌گیرد.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۱</ref> در مقابل؛ اعتراض مدنی فاقد عنصر خشونت و قصد براندازی ساختارهای بنیادین است؛ و صرفاً بر اصلاح رویه‌ها و سیاست‌ها تمرکز دارد.<ref>زکی، «تبیین ماهیت اعتراضات مدنی»، ۱۴۰۱ش، ص۶۵۰؛ بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۵</ref>
+=== رویکرد حقوق اداری نوین: اعتراض به تصمیم‌گیری‌های الگوریتمی ===
+با ورود فناوری‌های نوین به عرصه حکمرانی؛ رویکرد جدیدی در حقوق اداری شکل گرفته است؛ که بر حق اعتراض به تصمیمات اتخاذ شده توسط هوش مصنوعی تأکید دارد.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۳۸</ref> این دیدگاه معتقد است؛ که شهروندان باید حق داشته باشند منطق حاکم بر تصمیمات خودکار اداری را به چالش بکشند.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۴</ref> بر اساس استانداردهای نوین؛ هرگونه تصمیم الگوریتمی که آثار حقوقی قابل توجهی بر فرد داشته باشد؛ باید قابلیت تجدیدنظر انسانی و اعتراض را دارا باشد.<ref>عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۵</ref>
+== کارکردها، آثار یا پیامدها ==
+=== کارکردهای نظارتی و اصلاح‌گری سیاسی ===
+یکی از مهم‌ترین کارکردهای اعتراض؛ تقویت شفافیت و پاسخ‌گویی در ساختار قدرت است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۳</ref> اعتراضات مسالمت‌آمیز به عنوان مجرایی برای انتقال نارضایتی‌ها به حاکمان؛ از انباشت خشم اجتماعی و وقوع انفجارهای توده‌ای جلوگیری می‌کنند.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> این کنش‌ها با نقد سیاست‌های جاری؛ بستر لازم را برای اصلاح قوانین و بهبود رویه‌های اداری فراهم می‌آورند.<ref>ربیع‌زاده، «چارچوب و مؤلفه‌های حق اعتراض سیاسی»، ۱۴۰۴ش، ص۷۸۷؛ عامری، «حق اعتراض به تصمیم گیری های خودکار»، ۱۴۰۴ش، ص۴۳</ref>
+=== آثار اجتماعی: تخلیه هیجانی و انسجام مدنی ===
+اعتراضات مدنی کارکردی پیشگیرانه در برابر آشوب‌های خشونت‌آمیز دارند.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۳۴</ref> فراهم آوردن بستری برای بیان اعتراض؛ منجر به تخلیه هیجانات جمعی و احساس مشارکت شهروندان در سرنوشت خود می‌شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲</ref> همچنین؛ نهادینه شدن حق اعتراض به رشد فرهنگ گفتگو و تقویت جامعه مدنی کمک کرده؛ و شهروندان را به جای تقابل سخت، به سمت تعامل با حاکمیت سوق می‌دهد.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۹</ref>
+=== پیامدها و مسئولیت‌های حاکمیت در قبال اعتراضات ===
+پذیرش حق اعتراض؛ تکالیف مثبتی را بر عهده دولت‌ها می‌گذارد؛ که فراتر از صرف مداخله نکردن است.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۴</ref>
+==== مسئولیت تسهیل‌گری و تأمین امنیت ====
+دولت‌ها موظفند شرایط لازم را برای برگزاری ایمن تجمعات فراهم آورده؛ و از معترضان در برابر حملات احتمالی گروه‌های مخالف محافظت کنند.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۴؛ آقابابایی، «حق اجتماع مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۴</ref> نیروهای انتظامی باید با رویکردی حمایتی و نه سرکوب‌گرانه؛ امنیت فضای اعتراض را تضمین نمایند.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۵</ref>
+==== مسئولیت جبران خسارت و رعایت تناسب ====
+در صورت بروز درگیری؛ اقدامات دولت باید با سطح تهدید متناسب بوده؛ و از متوسل شدن به زور غیرضروری اجتناب شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۵</ref> همچنین؛ چنانچه در جریان اعتراضات بر اثر قصور مقامات، خسارتی به شهروندان وارد شود؛ دولت مسئول جبران آن خسارات خواهد بود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۷۷</ref>
+=== مخاطرات و چالش‌های ناشی از سوءاستفاده ===
+در کنار کارکردهای مثبت؛ اعتراضات ممکن است با مخاطراتی چون نفوذ جریان‌های رادیکال و سوءاستفاده از تجمعات برای اقدامات براندازانه مواجه شوند.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۸</ref> اختلال در معیشت عمومی؛ ایجاد هرج و مرج و آسیب به اموال عمومی از جمله پیامدهای منفی احتمالی است؛ که در صورت خروج اعتراض از چارچوب‌های مسالمت‌آمیز بروز می‌یابد.<ref>بهروزی‌زاد، «چگونگی اعتراضات مدنی در حکومت اسلامی؛ بایدها و دغدغه ها»، ۱۴۰۴ش، ص۳۴۶؛ ایزدهی، «ضوابط اعتراض در نظام اسلامی»، ۱۴۰۲ش، ص۴۰</ref> بنابراین؛ ایجاد تعادل میان آزادی اعتراض و حفظ نظم عمومی یکی از اصلی‌ترین چالش‌های نظام‌های حقوقی و سیاسی محسوب می‌شود.<ref>قادری، «استانداردهای حق اعتراض مسالمت آمیز»، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۵؛ زکی، «تبیین ماهیت اعتراضات مدنی»، ۱۴۰۱ش، ص۶۴۸</ref>
+== پانویس ==
+<references />
 '''حق اعتراض؛''' حقی سیاسی-اجتماعی برای ابراز مسالمت‌آمیز نارضایتی از تصمیم‌ها و عملکرد نهادهای قدرت