خیرالنساء بیگم: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱:

'''<big>خیرالنساء بیگم،</big>''' مادر شاه عباس یکم و زن مقتدر در دوران صفوی.

در دوره‌های مختلف تاریخ ایران، زنان درباری هرگاه فرصتی می‌یافتند در عرصه سیاست حاضر شده و تأثیراتی برجای می‌گذاشتند. دورۀ صفوی به علت حضور زنان دربار در امور سیاسی و سوءاستفادة‌ آنها از قدرت، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. خیرالنساء بیگم، قدرت اصلی دربار صفوی به‌شمار می‌آمد و با اعمال نفوذ بر سلطان محمد خدابنده به مدت دو سال بر امپراطوری صفوی حکومت کرد. او را بانویى قدرت‌طلب، سرسخت و تندخو دانسته‌اند.

در دوره‌های مختلف تاریخ ایران، زنان درباری هرگاه فرصتی می‌یافتند در عرصه سیاست حاضر شده و تأثیراتی برجای می‌گذاشتند. دورۀ [[صفویه|صفوی]] به علت حضور زنان دربار در امور سیاسی و سوءاستفادة‌ آنها از قدرت، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. خیرالنساء بیگم، قدرت اصلی دربار صفوی به‌شمار می‌آمد و با اعمال نفوذ بر سلطان محمد خدابنده به مدت دو سال بر امپراطوری صفوی حکومت کرد. او را بانویى قدرت‌طلب، سرسخت و تندخو دانسته‌اند.

==زندگی‌نامه==

خیرالنساء بیگم ملقب به «بلقیس ثانی» و «ماه شرف‌النساء»، در 926ق در بهشهر طبرستان در خانوادۀ سرشناس و با نفوذ سیاسی به ‌دنیا آمد. پدر وی «میرعبدالله خان ثانی»، والی مازندان بود و نسب او به «سید قوام‌الدین» مشهور به «میربزرگ» از سادات مرعشی می‌رسد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص82.]</ref> خیرالنساء مقدمات علوم اسلامی و فنون ادب را نزد علمای روزگار خود آموخت<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%8. زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> و در 973ق با «محمدمیرزا خدابنده» پسر اول شاه‌تهماسب ازدواج کرد. پژوهشگران علت این ازدواج را بیشتر سیاسی و برای ایجاد ارتباط میان مرعشیان طبرستان با خاندان صفوی می‌دانند.<ref > [https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref> ثمرة این ازدواج چهار فرزند پسر بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص86-84.]</ref>

خیرالنساء بیگم ملقب به «بلقیس ثانی» و «ماه شرف‌النساء»، در 926ق در بهشهر طبرستان در خانوادۀ سرشناس و با نفوذ سیاسی به ‌دنیا آمد. پدر وی «میرعبدالله خان ثانی»، والی مازندان بود و نسب او به «سید قوام‌الدین» مشهور به «میربزرگ» از سادات مرعشی می‌رسد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص82.]</ref> خیرالنساء مقدمات علوم اسلامی و فنون ادب را نزد علمای روزگار خود آموخت<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%8. زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> و در 973ق با «محمدمیرزا خدابنده» پسر اول شاه‌تهماسب [[ازدواج]] کرد. پژوهشگران علت این ازدواج را بیشتر سیاسی و برای ایجاد ارتباط میان مرعشیان طبرستان با خاندان صفوی می‌دانند.<ref > [https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref> ثمرة این ازدواج چهار فرزند پسر بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص86-84.]</ref>

==وضعیت اجتماعی و سیاسی در دوران خیرالنسا بیگم==

دوران صفوی مهم‌ترین دورۀ تاریخ ایران بعد از ورود اسلام است. در این دوره، کشور ایران یکپارچه و متحد شد، مذهب شیعه به‌عنوان مذهب رسمی در ایران گسترش یافت و پیوندی تنگاتنگ بین مذهب و دولت برقرار شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4167/26179/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C «زنان و زمامداران صفوی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در عصر صفوی، دورة کوتاه‌مدت بین مرگ شاه اسماعیل دوم تا آغاز حکومت شاه عباس اول، عصر اقتدار زنان درباری در عرصة سیاسی بوده است. زنان برجسته‌ای مانند پری‌خان‌خانم و خیرالنساء بیگم برای مدتی کوتاه در رأس قدرت قرار گرفتند و بر امور کشور فرمانروایی کردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86 زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> ایران در این دوره، از مرزهای شرقی در معرض هجوم ازبکان و از غرب مورد حمله سپاه عثمانی بود و از داخل نیز امیران قزلباش در برابر حکومت، جبهه‌گیری می‌کردند. عصیان و سرکشی امیران قزلباش، خشم و کینه مهدعلیا/خیرالنسا را به‌همراه داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص81.]</ref>

دوران صفوی مهم‌ترین دورۀ تاریخ ایران بعد از ورود [[اسلام]] است. در این دوره، کشور ایران یکپارچه و متحد شد، مذهب شیعه به‌عنوان مذهب رسمی در ایران گسترش یافت و پیوندی تنگاتنگ بین مذهب و دولت برقرار شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4167/26179/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C «زنان و زمامداران صفوی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در عصر صفوی، دورة کوتاه‌مدت بین مرگ شاه اسماعیل دوم تا آغاز حکومت شاه عباس اول، عصر اقتدار زنان درباری در عرصة سیاسی بوده است. زنان برجسته‌ای مانند پری‌خان‌خانم و خیرالنساء بیگم برای مدتی کوتاه در رأس قدرت قرار گرفتند و بر امور کشور فرمانروایی کردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86 زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> ایران در این دوره، از مرزهای شرقی در معرض هجوم ازبکان و از غرب مورد حمله سپاه عثمانی بود و از داخل نیز امیران قزلباش در برابر حکومت، جبهه‌گیری می‌کردند. عصیان و سرکشی امیران قزلباش، خشم و کینه مهدعلیا/خیرالنسا را به‌همراه داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص81.]</ref>

==خاستگاه تربیتی==

خیرالنساء از خانواده‌ای اشرافی بود که از قرن هشتم تا دهم در مازندران حکومت می‌کردند. او زنی جاه‌طلب بود و بعد از به سلطنت رسیدن خدابنده، خود را در رأس حکومت قرار داد.<ref>فلسفی، زندگانی شاه عباس اول، 1401ش، ج1، ص39-40.</ref> خیرالنساء علاقة زیادی به زبان طبری داشت به‌همین دلیل همیشه خوانندگان و شاعران طبرستانی را به ‌عمارت خود دعوت می‌کرد.<ref>[https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref>

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 '''<big>خیرالنساء بیگم،</big>''' مادر شاه عباس یکم و زن مقتدر در دوران صفوی.
-در دوره‌های مختلف تاریخ ایران، زنان درباری هرگاه فرصتی می‌یافتند در عرصه سیاست حاضر شده و تأثیراتی برجای می‌گذاشتند. دورۀ صفوی به علت حضور زنان دربار در امور سیاسی و سوءاستفادة‌ آنها از قدرت، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. خیرالنساء بیگم، قدرت اصلی دربار صفوی به‌شمار می‌آمد و با اعمال نفوذ بر سلطان محمد خدابنده به مدت دو سال بر امپراطوری صفوی حکومت کرد. او را بانویى قدرت‌طلب، سرسخت و تندخو دانسته‌اند.
+در دوره‌های مختلف تاریخ ایران، زنان درباری هرگاه فرصتی می‌یافتند در عرصه سیاست حاضر شده و تأثیراتی برجای می‌گذاشتند. دورۀ [[صفویه|صفوی]] به علت حضور زنان دربار در امور سیاسی و سوءاستفادة‌ آنها از قدرت، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. خیرالنساء بیگم، قدرت اصلی دربار صفوی به‌شمار می‌آمد و با اعمال نفوذ بر سلطان محمد خدابنده به مدت دو سال بر امپراطوری صفوی حکومت کرد. او را بانویى قدرت‌طلب، سرسخت و تندخو دانسته‌اند.
 ==زندگی‌نامه==
-خیرالنساء بیگم ملقب به «بلقیس ثانی» و «ماه شرف‌النساء»، در 926ق در بهشهر طبرستان در خانوادۀ سرشناس و با نفوذ سیاسی به ‌دنیا آمد. پدر وی «میرعبدالله خان ثانی»،  والی مازندان بود و نسب او به «سید قوام‌الدین» مشهور به «میربزرگ» از سادات مرعشی می‌رسد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا  اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص82.]</ref>  خیرالنساء مقدمات علوم اسلامی و فنون ادب را نزد علمای روزگار خود آموخت<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%8. زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  و در 973ق با «محمدمیرزا خدابنده» پسر اول شاه‌تهماسب ازدواج کرد. پژوهشگران علت این ازدواج را بیشتر سیاسی و برای ایجاد ارتباط میان مرعشیان طبرستان با خاندان صفوی می‌دانند.<ref > [https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref> ثمرة این ازدواج چهار فرزند پسر بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص86-84.]</ref>
+خیرالنساء بیگم ملقب به «بلقیس ثانی» و «ماه شرف‌النساء»، در 926ق در بهشهر طبرستان در خانوادۀ سرشناس و با نفوذ سیاسی به ‌دنیا آمد. پدر وی «میرعبدالله خان ثانی»،  والی مازندان بود و نسب او به «سید قوام‌الدین» مشهور به «میربزرگ» از سادات مرعشی می‌رسد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا  اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص82.]</ref>  خیرالنساء مقدمات علوم اسلامی و فنون ادب را نزد علمای روزگار خود آموخت<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%8. زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  و در 973ق با «محمدمیرزا خدابنده» پسر اول شاه‌تهماسب [[ازدواج]] کرد. پژوهشگران علت این ازدواج را بیشتر سیاسی و برای ایجاد ارتباط میان مرعشیان طبرستان با خاندان صفوی می‌دانند.<ref > [https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref> ثمرة این ازدواج چهار فرزند پسر بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص86-84.]</ref>
 ==وضعیت اجتماعی و سیاسی در دوران خیرالنسا بیگم==
-دوران صفوی مهم‌ترین دورۀ تاریخ ایران بعد از ورود اسلام است. در این دوره، کشور ایران یکپارچه و متحد شد، مذهب شیعه به‌عنوان مذهب رسمی در ایران گسترش یافت و پیوندی تنگاتنگ بین مذهب و دولت برقرار شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4167/26179/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C «زنان و زمامداران صفوی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  در عصر صفوی، دورة کوتاه‌مدت بین مرگ شاه اسماعیل دوم تا آغاز حکومت شاه عباس اول، عصر اقتدار زنان درباری در عرصة سیاسی بوده است. زنان برجسته‌ای مانند پری‌خان‌خانم و خیرالنساء بیگم برای مدتی کوتاه در رأس قدرت قرار گرفتند و بر امور کشور فرمانروایی کردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86 زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  ایران در این دوره، از مرزهای شرقی در معرض هجوم ازبکان و از غرب مورد حمله سپاه عثمانی بود و از داخل نیز امیران قزلباش در برابر حکومت، جبهه‌گیری می‌کردند. عصیان و سرکشی امیران قزلباش، خشم و کینه مهدعلیا/خیرالنسا را به‌همراه داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص81.]</ref>
+دوران صفوی مهم‌ترین دورۀ تاریخ ایران بعد از ورود [[اسلام]] است. در این دوره، کشور ایران یکپارچه و متحد شد، مذهب شیعه به‌عنوان مذهب رسمی در ایران گسترش یافت و پیوندی تنگاتنگ بین مذهب و دولت برقرار شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4167/26179/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C «زنان و زمامداران صفوی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  در عصر صفوی، دورة کوتاه‌مدت بین مرگ شاه اسماعیل دوم تا آغاز حکومت شاه عباس اول، عصر اقتدار زنان درباری در عرصة سیاسی بوده است. زنان برجسته‌ای مانند پری‌خان‌خانم و خیرالنساء بیگم برای مدتی کوتاه در رأس قدرت قرار گرفتند و بر امور کشور فرمانروایی کردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1395143/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86 زارعیان جهرمی، «نقش سیاسی و اداری مهدعلیا در دربار و دیوان عصر صفوی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  ایران در این دوره، از مرزهای شرقی در معرض هجوم ازبکان و از غرب مورد حمله سپاه عثمانی بود و از داخل نیز امیران قزلباش در برابر حکومت، جبهه‌گیری می‌کردند. عصیان و سرکشی امیران قزلباش، خشم و کینه مهدعلیا/خیرالنسا را به‌همراه داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177513/fa#downloadbottom جعفری کلنکاری، «خیرالنسا بیگم، ملقب به مهد علیا اصل و نسب، موقعیت و مناصب، اقدامات و سرانجام او»، 1387ش، ص81.]</ref>
 ==خاستگاه تربیتی==
 خیرالنساء از خانواده‌ای اشرافی بود که از قرن هشتم تا دهم در مازندران حکومت می‌کردند. او زنی جاه‌طلب بود و بعد از به سلطنت رسیدن خدابنده، خود را در رأس حکومت قرار داد.<ref>فلسفی، زندگانی شاه عباس اول، 1401ش، ج1، ص39-40.</ref>  خیرالنساء علاقة زیادی به زبان طبری داشت به‌همین دلیل همیشه خوانندگان و شاعران طبرستانی را به ‌عمارت خود دعوت می‌کرد.<ref>[https://parshistory.com/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%86/ «خیرالنسا بیگم  ملکة همسر شاه محمد خدابنده»، وب‌سایت تاریخ پارسی.]</ref>