بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
ولایت بهعنوان یک مفهوم اصیل شیعی، در دوره صفویه به واسطه همپوشانیهای تصوف و تشیع ـ مانند مقام قطب و مرشد زمینه مساعدی برای نفوذ و گسترش در میان مردم یافت و قرن ۸هجری، سرآغاز آشتی تصوف با تشیع امامیّه بود.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_706355.html جلالی شیجانی، «تشیع عرفانی و تاثیر آن بر ظهور صفویه»، ۱۳۹۷ش، ص۲۹.]</ref> صفویان با حمایت قزلباشان به قدرت رسیدند و در ابتدا شاه را مرشد کامل<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ص۳۹.</ref> خوانده و در ابتدا برتری وجه صوفیانه غالی بر تشیع اعتدالی را پذیرفتند. اما نهاد سلطنت، با تکیه بر سنت ایرانشهری<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ۱۳۶–۱۳۳.</ref> بهتدریج مبنای مشروعیت خود را از طریقت صوفیانه به شریعت گسترش داد، به گونهای که شاه هم مرشد طریقت و هم ظلالله و نایب امام مهدی نامیده میشد.<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ص۴۲–۴۱.</ref> این تغییر، تصوف و تشیع را از تعامل به تقابل کشاند و شاهان صفوی خود را نه فقط مرشد طریقت، بلکه نایبان امام زمان نیز معرفی کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/148702/fa تشکری و نقیبی، «تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۴۹.]</ref> این تلفیق فکری، در کنار قرار گرفتن حکومت صفوی در میان حکومتهای سنی غرب و شرق مانند ازبکان و عثمانیان، بعد از قرنها زمینه نظری لازم برای ایجاد دولتی متمرکز و هویتی نوین بر پایه تشیع را در ایران فراهم کرد.<ref>کشاورز و چلونگر، بازخوانی مقدماتی تمدنی تشیع در عصر صفویه، ۱۴۰۳ش، ص۸۳–۸۲.</ref> | ولایت بهعنوان یک مفهوم اصیل شیعی، در دوره صفویه به واسطه همپوشانیهای تصوف و تشیع ـ مانند مقام قطب و مرشد زمینه مساعدی برای نفوذ و گسترش در میان مردم یافت و قرن ۸هجری، سرآغاز آشتی تصوف با تشیع امامیّه بود.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_706355.html جلالی شیجانی، «تشیع عرفانی و تاثیر آن بر ظهور صفویه»، ۱۳۹۷ش، ص۲۹.]</ref> صفویان با حمایت قزلباشان به قدرت رسیدند و در ابتدا شاه را مرشد کامل<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ص۳۹.</ref> خوانده و در ابتدا برتری وجه صوفیانه غالی بر تشیع اعتدالی را پذیرفتند. اما نهاد سلطنت، با تکیه بر سنت ایرانشهری<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ۱۳۶–۱۳۳.</ref> بهتدریج مبنای مشروعیت خود را از طریقت صوفیانه به شریعت گسترش داد، به گونهای که شاه هم مرشد طریقت و هم ظلالله و نایب امام مهدی نامیده میشد.<ref>اسماعیلی، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، ۱۳۹۵ش، ص۴۲–۴۱.</ref> این تغییر، تصوف و تشیع را از تعامل به تقابل کشاند و شاهان صفوی خود را نه فقط مرشد طریقت، بلکه نایبان امام زمان نیز معرفی کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/148702/fa تشکری و نقیبی، «تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۴۹.]</ref> این تلفیق فکری، در کنار قرار گرفتن حکومت صفوی در میان حکومتهای سنی غرب و شرق مانند ازبکان و عثمانیان، بعد از قرنها زمینه نظری لازم برای ایجاد دولتی متمرکز و هویتی نوین بر پایه تشیع را در ایران فراهم کرد.<ref>کشاورز و چلونگر، بازخوانی مقدماتی تمدنی تشیع در عصر صفویه، ۱۴۰۳ش، ص۸۳–۸۲.</ref> | ||
== انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار == | |||
انگاره اجتماعی ایرانیان پیش از تشکیل دولت صفوی، بیشتر بر کارکردهایی مانند عمران و آبادانی جامعه بود. این انگاره در دورههای بعدی، تحت تأثیر عوامل گوناگونی از جمله تحققبخشی به اتوپیای مذهبی شیعی، گسترش مناسبات با اروپا و افزایش آگاهیهای سیاسی و اجتماعی، ایجاد هرجومرج و کاهش اقتدار دولت مرکزی، افزایش خواست عمومی برای امنیت به واسطه حضور نیروهای خارجی و شکست گفتمانهای ناسیونال-لیبرال و رشد اندیشههای مبتنی بر عدالت اجتماعی تحول یافت. در نتیجه این تحولات، زمینه برای شکلگیری دولتهای متفاوتی از جمله دولت مستقل شیعی صفویه، دولت مشروطه، دولت مقتدر مصلح و نهایتاً دولت اسلامی فراهم آمد.<ref>وطندوست، «تحول انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار و تأثیر آنها بر ساخت دولت در ایران»، ۱۴۰۳ش، بدون صفحه.</ref> | |||
== ایران و هویت ایرانیان در دوران صفویه == | == ایران و هویت ایرانیان در دوران صفویه == | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۹: | ||
== ساختار سیاسی == | == ساختار سیاسی == | ||
بهلحاظ ساخت سیاسی، دولت در دوران صفویه از نوع حکومت موروثی‑پدرسالارانه یا سلطنت پدرتبار بوده است. در این دوره، شاه نقشآفرین اصلی و در رأس نظام حکومتی و ساختار سیاسی-اداری ایران قرار داشت.<ref>[https://jhs.modares.ac.ir/article_22994.html دارا و طلوعی، «تحلیل ساخت سیاسی دولت در ایران؛ مقایسۀ دورههای صفویه، قاجار»، ۱۴۰۱ش، ص۸۱.]</ref> | بهلحاظ ساخت سیاسی، دولت در دوران صفویه از نوع حکومت موروثی‑پدرسالارانه یا سلطنت پدرتبار بوده است. در این دوره، شاه نقشآفرین اصلی و در رأس نظام حکومتی و ساختار سیاسی-اداری ایران قرار داشت.<ref>[https://jhs.modares.ac.ir/article_22994.html دارا و طلوعی، «تحلیل ساخت سیاسی دولت در ایران؛ مقایسۀ دورههای صفویه، قاجار»، ۱۴۰۱ش، ص۸۱.]</ref> | ||
=== مناسبات جامعه و دولت در ایرانِ عصر صفوی === | |||
در پیکربندی نهادی عصر صفویه، جامعه مفهومی ایستا نیست و آرایش سیاسی عمیقاً تحت تأثیر مؤلفههای اجتماعی است. شکلگیری دولت صفویه بر پایههای متکثر قدرت، پیکربندی نهادی جدیدی را بازتولید کرد که بر شبکه نسبتاً پیچیدهای از روابط متقابل میان نهادهای کلیدی قدرت در این دوره یعنی دولت، ایلات، روحانیت و بازار استوار بود. این امر منجر به شکلگیری میراث نهادی ویژهای شد که تا سدهها پس از سقوط صفویان تداوم یافت.<ref>اکبری و سینائی، «دولت صفویه و بازپیکربندی جامعه ایران؛ تحول و میراثِ نهادی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۳.</ref> | |||
=== نظام اداری === | === نظام اداری === | ||
| خط ۵۸: | خط ۶۶: | ||
=== سبک زندگی زنان ایرانی === | === سبک زندگی زنان ایرانی === | ||
زنان ایرانی در دوره صفویه، ضمن حفظ حس زنانگی خود به ویژه در نوع پوشش، حضوری مؤثر در جامعه داشتند و حریم امن خویش را محترم میدانستند و مردان نیز مجبور به رعایت آن بودند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضیخانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامهنویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۱.]</ref> نقش زنان در حیطههای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از میان نوشتههای سفرنامهنویسان قابل بررسی است. | زنان ایرانی در دوره صفویه، ضمن حفظ حس زنانگی خود به ویژه در نوع پوشش، حضوری مؤثر در جامعه داشتند و حریم امن خویش را محترم میدانستند و مردان نیز مجبور به رعایت آن بودند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضیخانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامهنویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۱.]</ref> نقش زنان در حیطههای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از میان نوشتههای سفرنامهنویسان قابل بررسی است.<ref>احمدی گسمونی، «بررسی وضعیت زنان در عهد صفویه از منظر سفرنامهنویسان خارجی»، ۱۳۹۴ش، بدون صفحه.</ref> | ||
==== سیاسی ==== | ==== سیاسی ==== | ||
| خط ۷۹: | خط ۸۷: | ||
=== زبان === | === زبان === | ||
در ایران دوره صفوی، سه زبان فارسی، ترکی و عربی رایج بود. زبان فارسی به عنوان زبان شعر و ادب و نیز خط رایج، زبان طبیعی و قومی و مملکتی ایرانیان به شمار میرفت. زبان عربی جایگاه زبان مذهبی را داشت و زبان ترکی به عنوان زبان دربار و سپاهیان استفاده میشد.<ref>ولیزاده، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۰۶.</ref> | در ایران دوره صفوی، سه زبان فارسی، ترکی و عربی رایج بود. زبان فارسی به عنوان زبان شعر و ادب و نیز خط رایج، زبان طبیعی و قومی و مملکتی ایرانیان به شمار میرفت. زبان عربی جایگاه زبان مذهبی را داشت و زبان ترکی به عنوان زبان دربار و سپاهیان استفاده میشد.<ref>ولیزاده، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۰۶.</ref> | ||
=== نامگذاری === | |||
در ایران عصر صفوی، بهویژه از نسل دوم به بعد، رسمیت یافتن تشیع اثنیعشری در نامگذاری اشخاص بازتاب یافت. نامها، القاب و کنیههای ائمه دوازدهگانه و برخی فرزندان آنان در اقشار مختلف جامعه، از رجال سیاسی و اداری تا مردم عادی، بهتنهایی یا در ترکیب با واژگانی دیگر، رواج یافت. در این میان، نام و القاب امام علی و امام حسین به دلیل پیوند با مناسک و آیینهای شیعی، توجه بیشتری یافت و ارادت به امامان در نامهای ترکیبی آشکارتر است.<ref>موسوی، «بررسی گرایش به شیعه اثنیعشری درنامگذاری اشخاص درایران روزگار صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۱ و ۷.</ref> در متون تاریخی سه دسته از نامهای غیربسیط که در ساختمان آنها به نحوی کلمه علی به کار رفته است، اشاره شده است.این نامها در شکلی مصدّر به علی است، در شکلی دیگر مختوم به علی و در صورتی هم علی بین دو اسم جای گرفته است.<ref>«علی در نامگذاری های عهد صفوی»، وبسایت پایگاه امام علی.</ref> | |||
=== پوشاک === | === پوشاک === | ||
| خط ۹۲: | خط ۱۰۳: | ||
در متون تاریخی و سفرنامههای عصر صفوی، از مردم ایران بهعنوان افرادی دارای روحیه سلحشوری، ظلمستیزی، وطندوستی، و بیگانهستیزی مردم ایران یاد شده است. این ویژگیها در کنار قهرمانان ملی نقشی کلیدی در تقویت انسجام ملی و روحیه ضدستم و ضدبیگانه ایرانیان و بازتابی از روحیه جمعی ایرانیان داشته است.<ref>[https://ofoghhawzah.ir/newspaper/item/118200 رجبی دوانی، ««هویت ملی»، «هویت اسلامی» و «هویت انقلابی»»، وبسایت افق حوزه.]</ref> در کنار این صفات، بهندرت به برخی ناهنجاریهای اجتماعی مانند خشونت در منازعات محلی نیز اشاره شده است.<ref>عباسی، «نگاه ناظران اروپایی به اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در عصر صفوی»، ۱۳۹۱ش، ص۹۵–۶۵.</ref> | در متون تاریخی و سفرنامههای عصر صفوی، از مردم ایران بهعنوان افرادی دارای روحیه سلحشوری، ظلمستیزی، وطندوستی، و بیگانهستیزی مردم ایران یاد شده است. این ویژگیها در کنار قهرمانان ملی نقشی کلیدی در تقویت انسجام ملی و روحیه ضدستم و ضدبیگانه ایرانیان و بازتابی از روحیه جمعی ایرانیان داشته است.<ref>[https://ofoghhawzah.ir/newspaper/item/118200 رجبی دوانی، ««هویت ملی»، «هویت اسلامی» و «هویت انقلابی»»، وبسایت افق حوزه.]</ref> در کنار این صفات، بهندرت به برخی ناهنجاریهای اجتماعی مانند خشونت در منازعات محلی نیز اشاره شده است.<ref>عباسی، «نگاه ناظران اروپایی به اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در عصر صفوی»، ۱۳۹۱ش، ص۹۵–۶۵.</ref> | ||
=== بازی، ورزش و تفریحات === | === بازی، ورزش و تفریحات === | ||
گذراندن اوقات فراغت محدود به یک طبقه نبود و از کمبضاعتترین مردم تا ثروتمندترین آنان، هرکدام به گونهای در بازی، ورزش و تفریحات سهیم بودند. تنها استثنا، تفریحاتی مانند شکار بود که در انحصار شاه و درباریان قرار داشت و جنبة ورزشی و نظامیاش مانند تمرین رزمآوری و حفظ آمادگی بدنی بر جنبة تفننی آن غلبه داشت.<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهٔ صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰–۵۵.</ref> | گذراندن اوقات فراغت محدود به یک طبقه نبود و از کمبضاعتترین مردم تا ثروتمندترین آنان، هرکدام به گونهای در بازی، ورزش و تفریحات سهیم بودند. تنها استثنا، تفریحاتی مانند شکار بود که در انحصار شاه و درباریان قرار داشت و جنبة ورزشی و نظامیاش مانند تمرین رزمآوری و حفظ آمادگی بدنی بر جنبة تفننی آن غلبه داشت.<ref>احمدپور، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهٔ صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰–۵۵.</ref> | ||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۹۶: | ||
* احسانی، طاهره، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دورهی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه پیامنور استان اصفهان، مرکز پیامنور اصفهان، ۱۳۹۸ش. | * احسانی، طاهره، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دورهی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه پیامنور استان اصفهان، مرکز پیامنور اصفهان، ۱۳۹۸ش. | ||
* احمدپور، پریان، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهٔ صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه شهرکرد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش. | * احمدپور، پریان، «گونهشناسی تفریحات و سرگرمیهای دورهٔ صفوی بر اساس دادههای باستانشناختی»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه شهرکرد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش. | ||
* احمدی گسمونی، فاطمه، «بررسی وضعیت زنان در عهد صفویه از منظر سفرنامهنویسان خارجی»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه باقرالعلوم علیهالسلام، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، ۱۳۹۴ش. | |||
* اخضری، علی؛ کجباف، علیاکبر، «نگرشی بر آسیبهای اقتصادی ایران عصر صفوی»، پژوهشهای تاریخی، سال۴، شماره۱، ۱۳۹۲ش. | * اخضری، علی؛ کجباف، علیاکبر، «نگرشی بر آسیبهای اقتصادی ایران عصر صفوی»، پژوهشهای تاریخی، سال۴، شماره۱، ۱۳۹۲ش. | ||
* اسماعیلی، محبوبه، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، رساله دکتری، دانشگاه الزهرا، دانشکده ادبیات، زبانها و تاریخ، ۱۳۹۵ش. | * اسماعیلی، محبوبه، «بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه (در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتختها)، رساله دکتری، دانشگاه الزهرا، دانشکده ادبیات، زبانها و تاریخ، ۱۳۹۵ش. | ||
* افشار، ایرج، «پوشاک ایرانیان از آغاز تا امروز»، هنر، سال۲۴، شماره۶۱، ۱۳۸۳ش. | * افشار، ایرج، «پوشاک ایرانیان از آغاز تا امروز»، هنر، سال۲۴، شماره۶۱، ۱۳۸۳ش. | ||
* اکبری، سارا؛ سینائی، وحید، «دولت صفویه و بازپیکربندی جامعه ایران؛ تحول و میراثِ نهادی»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال۱۷، شماره۳، شماره پیاپی۶۷، ۱۴۰۱ش. | |||
* اکبری، محمد، «نقش کارکردی دولت صفوی در تکوین و تحول نظریه ولایت فقیه در تشیع امامی»، شیعهشناسی، دوره۲۲، شماره۸۷، ۱۴۰۳ش. | * اکبری، محمد، «نقش کارکردی دولت صفوی در تکوین و تحول نظریه ولایت فقیه در تشیع امامی»، شیعهشناسی، دوره۲۲، شماره۸۷، ۱۴۰۳ش. | ||
* «اوضاع اقتصادی ایران در عهد شاه عباس صفوی»، وبسایت تین نیوز، تاریخ درج مطلب در سایت: ۸ مهر ۱۳۹۳ش. | * «اوضاع اقتصادی ایران در عهد شاه عباس صفوی»، وبسایت تین نیوز، تاریخ درج مطلب در سایت: ۸ مهر ۱۳۹۳ش. | ||
| خط ۲۲۲: | خط ۲۳۶: | ||
* عظیمی، حبیبالله، «استنساخ کتابهای فقهی در دوره صفویه اول درایران با استناد به نسخ خطی کتابخانههای ایران»، کتابداری و اطلاعرسانی، سال۲۶، شماره۱۰۳، ۱۴۰۲ش. | * عظیمی، حبیبالله، «استنساخ کتابهای فقهی در دوره صفویه اول درایران با استناد به نسخ خطی کتابخانههای ایران»، کتابداری و اطلاعرسانی، سال۲۶، شماره۱۰۳، ۱۴۰۲ش. | ||
* «علت شکوفایی هنر و فرهنگ در دوران صفویه»، وبسایت تمدن، تاریخ بازدید از سایت: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | * «علت شکوفایی هنر و فرهنگ در دوران صفویه»، وبسایت تمدن، تاریخ بازدید از سایت: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* «علی در نامگذاری های عهد صفوی»، وبسایت پایگاه امام علی(ع)، تاریخ درج مطلب در سایت: ۱ بهمن ۱۳۹۲ش. | |||
* عونالهی، سیدآقا، تاریخ پانصدساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۷ش. | * عونالهی، سیدآقا، تاریخ پانصدساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۷ش. | ||
* فراهانی، محمدمتین و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی- حکومتی در ایران»، پژوهشهای روابط بینالملل، سال۱۲، شماره۳، شماره پیاپی۴۶، ۱۴۰۱ش. | * فراهانی، محمدمتین و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی- حکومتی در ایران»، پژوهشهای روابط بینالملل، سال۱۲، شماره۳، شماره پیاپی۴۶، ۱۴۰۱ش. | ||
| خط ۲۴۳: | خط ۲۵۸: | ||
* مسیحی، عباس؛ حقپرست، زهرا، «مقایسهٔ شیوهٔ تعامل با اقلیتهای دینی در حکومت امام علی (ع) و حاکمان صفوی»، شیعه پژوهی، سال۲، شماره۲، ۱۳۹۴ش. | * مسیحی، عباس؛ حقپرست، زهرا، «مقایسهٔ شیوهٔ تعامل با اقلیتهای دینی در حکومت امام علی (ع) و حاکمان صفوی»، شیعه پژوهی، سال۲، شماره۲، ۱۳۹۴ش. | ||
* مطهری، مرتضی، خدمات متقابل ایران و اسلام، قم، صدرا، ۱۳۷۴ش. | * مطهری، مرتضی، خدمات متقابل ایران و اسلام، قم، صدرا، ۱۳۷۴ش. | ||
* موسوی، سیدموفق، «بررسی گرایش به شیعه اثنیعشری درنامگذاری اشخاص درایران روزگار صفویه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه پیامنور استان قم، مرکز پیامنور قم، ۱۴۰۱ش. | |||
* میرمحمدصادق، سیدسعید، «صفویان (نظام اداری)، دانشنامه جهان اسلام، جلد ۲۹ (شیفته - صفین)، ۱۴۰۰ش. | * میرمحمدصادق، سیدسعید، «صفویان (نظام اداری)، دانشنامه جهان اسلام، جلد ۲۹ (شیفته - صفین)، ۱۴۰۰ش. | ||
* نوایی، عبدالحسین؛ غفاریفرد، عباسقلی، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، تهران، سمت، ۱۳۸۱ش. | * نوایی، عبدالحسین؛ غفاریفرد، عباسقلی، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران در دوران صفویه، تهران، سمت، ۱۳۸۱ش. | ||
| خط ۲۴۸: | خط ۲۶۴: | ||
* نوروزی، جمشید؛ رمضانی، شهرام، «علل تعاملات سلاطین صفوی با علمای شیعه و نتایج آن»، پژوهشنامه تاریخ اسلام، سال۵، شماره۱۹، ۱۳۹۴ش. | * نوروزی، جمشید؛ رمضانی، شهرام، «علل تعاملات سلاطین صفوی با علمای شیعه و نتایج آن»، پژوهشنامه تاریخ اسلام، سال۵، شماره۱۹، ۱۳۹۴ش. | ||
* نیکزاد طهرانی، علیاکبر؛ حمزه، حسین، « تشیع و تاریخ اجتماعی ایرانیان در عصر صفوی»، شیعهپژوهی، سال۲، شماره۶، ۱۳۹۵ش. | * نیکزاد طهرانی، علیاکبر؛ حمزه، حسین، « تشیع و تاریخ اجتماعی ایرانیان در عصر صفوی»، شیعهپژوهی، سال۲، شماره۶، ۱۳۹۵ش. | ||
* وطندوست، مسعود، «تحول انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار و تأثیر آنها بر ساخت دولت در ایران»، رساله دکتری، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی، ۱۴۰۳ش. | |||
* ولیزاده، حیدر، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، رساله دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی، ۱۴۰۲ش. | * ولیزاده، حیدر، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، رساله دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی، ۱۴۰۲ش. | ||
* هاشمی، سیدضیاء؛ ایمانیخوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مطالعات ملی، سال۱۷، شماره۳، ۱۳۹۵ش. | * هاشمی، سیدضیاء؛ ایمانیخوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مطالعات ملی، سال۱۷، شماره۳، ۱۳۹۵ش. | ||
* یوسفنیا، زهرا، «بررسی عوامل بالندگی اقتصادی ایران در عصر شاه عباس اول صفوی»، تاریخنامه خوارزمی، سال۲، شماره۲، ۱۳۹۳ش. | * یوسفنیا، زهرا، «بررسی عوامل بالندگی اقتصادی ایران در عصر شاه عباس اول صفوی»، تاریخنامه خوارزمی، سال۲، شماره۲، ۱۳۹۳ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
