بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
== انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار == | == انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار == | ||
انگاره اجتماعی ایرانیان پیش از تشکیل دولت صفوی، بیشتر بر کارکردهایی مانند عمران و آبادانی جامعه بود. این انگاره در دورههای بعدی، تحت تأثیر عوامل گوناگونی از جمله تحققبخشی به اتوپیای مذهبی شیعی، گسترش مناسبات با اروپا و افزایش آگاهیهای سیاسی و اجتماعی، ایجاد هرجومرج و کاهش اقتدار دولت مرکزی، افزایش خواست عمومی برای امنیت به واسطه حضور نیروهای خارجی و شکست گفتمانهای ناسیونال-لیبرال و رشد اندیشههای مبتنی بر عدالت اجتماعی تحول یافت. در نتیجه این تحولات، زمینه برای شکلگیری دولتهای متفاوتی از جمله دولت مستقل شیعی صفویه، دولت مشروطه، دولت مقتدر مصلح و نهایتاً دولت اسلامی فراهم آمد.<ref>وطندوست، «تحول انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار و تأثیر آنها بر ساخت دولت در ایران»، ۱۴۰۳ش، بدون صفحه.</ref> | انگاره اجتماعی ایرانیان پیش از تشکیل دولت صفوی، بیشتر بر کارکردهایی مانند عمران و آبادانی جامعه بود. این انگاره در دورههای بعدی، تحت تأثیر عوامل گوناگونی از جمله تحققبخشی به اتوپیای مذهبی شیعی، گسترش مناسبات با اروپا و افزایش آگاهیهای سیاسی و اجتماعی، ایجاد هرجومرج و کاهش اقتدار دولت مرکزی، افزایش خواست عمومی برای امنیت به واسطه حضور نیروهای خارجی و شکست گفتمانهای ناسیونال-لیبرال و رشد اندیشههای مبتنی بر عدالت اجتماعی تحول یافت. در نتیجه این تحولات، زمینه برای شکلگیری دولتهای متفاوتی از جمله دولت مستقل شیعی صفویه، دولت مشروطه، دولت مقتدر مصلح و نهایتاً دولت اسلامی فراهم آمد.<ref>وطندوست، «تحول انگارههای اجتماعی ایرانیان در دورههای گذار و تأثیر آنها بر ساخت دولت در ایران»، ۱۴۰۳ش، بدون صفحه.</ref> | ||
== ایران و هویت ایرانیان در دوران صفویه == | == ایران و هویت ایرانیان در دوران صفویه == | ||
مهمترین مؤلفههای شکلدهنده به هویت ایرانیان شامل مذهب، زبان، تاریخ مشترک و جغرافیا، آیینها و فرهنگ عمومی است. این عناصر در کنار یکدیگر، بازتابدهندهٔ هویت ایرانی در دوره صفویه بوده است.<ref>ولیزاده، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۰۶.</ref> | مهمترین مؤلفههای شکلدهنده به هویت ایرانیان شامل مذهب، زبان، تاریخ مشترک و جغرافیا، آیینها و فرهنگ عمومی است. این عناصر در کنار یکدیگر، بازتابدهندهٔ هویت ایرانی در دوره صفویه بوده است.<ref>ولیزاده، «تکوین مفهوم ایران در عصر صفوی (با تأکید بر گفتمان شیعی)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۰۶.</ref> | ||
| خط ۳۱: | خط ۲۹: | ||
=== مناسبات جامعه و دولت در ایرانِ عصر صفوی === | === مناسبات جامعه و دولت در ایرانِ عصر صفوی === | ||
در پیکربندی نهادی عصر صفویه، جامعه مفهومی ایستا نیست و آرایش سیاسی عمیقاً تحت تأثیر مؤلفههای اجتماعی است. شکلگیری دولت صفویه بر پایههای متکثر قدرت، پیکربندی نهادی جدیدی را بازتولید کرد که بر شبکه نسبتاً پیچیدهای از روابط متقابل میان نهادهای کلیدی قدرت در این دوره یعنی دولت، ایلات، روحانیت و بازار استوار بود. این امر منجر به شکلگیری میراث نهادی ویژهای شد که تا سدهها پس از سقوط صفویان تداوم یافت.<ref>اکبری و سینائی، «دولت صفویه و بازپیکربندی جامعه ایران؛ تحول و میراثِ نهادی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۳.</ref> | در پیکربندی نهادی عصر صفویه، جامعه مفهومی ایستا نیست و آرایش سیاسی عمیقاً تحت تأثیر مؤلفههای اجتماعی است. شکلگیری دولت صفویه بر پایههای متکثر قدرت، پیکربندی نهادی جدیدی را بازتولید کرد که بر شبکه نسبتاً پیچیدهای از روابط متقابل میان نهادهای کلیدی قدرت در این دوره یعنی دولت، ایلات، روحانیت و بازار استوار بود. این امر منجر به شکلگیری میراث نهادی ویژهای شد که تا سدهها پس از سقوط صفویان تداوم یافت.<ref>[https://www.ipsajournal.ir/article_458.html اکبری و سینائی، «دولت صفویه و بازپیکربندی جامعه ایران؛ تحول و میراثِ نهادی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۳.]</ref> | ||
=== نظام اداری === | === نظام اداری === | ||
ایجاد و انحلال سازمانهای اداری، تعیین حدود اختیارات و مسئولیتها، تقسیمات کشوری و انتخاب کارکنان عالیرتبه، همه به اراده شاه بود. نظام اداری این دوره، برگرفته و تلفیقی از نظامهای اداری دوران حکومت عباسی، مغولان و تیموریان بود و با توجه به تغییر مذهب کشور، مهمترین تفاوت، جایگزینی قواعد فقه شیعه به جای فقه اهلسنت بود.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی - حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۵۶.]</ref> با توجه به نقش قزلباشان نظام سیاسی-اداری ایران در آغاز به صورت غیرمتمرکز بود.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی - حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۵۶.]</ref> مشاغل دربار یکساله بودند و چنانچه صاحبمنصبان بر اثر خطا و اشتباه عزل میشدند، اموال و املاکشان به نفع دیوان ضبط میشد. نهادهای اداری شامل درگاه مُعّلی شاهی، مجالس مشورتی (شاهی) و امرای غیردولتخانه بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1821089/صفویان-نظام-اداری میرمحمدصادق، «صفویان (نظام اداری)، ۱۴۰۰ش، ص۷۳۲.]</ref> | ایجاد و انحلال سازمانهای اداری، تعیین حدود اختیارات و مسئولیتها، تقسیمات کشوری و انتخاب کارکنان عالیرتبه، همه به اراده شاه بود. نظام اداری این دوره، برگرفته و تلفیقی از نظامهای اداری دوران حکومت عباسی، مغولان و تیموریان بود و با توجه به تغییر مذهب کشور، مهمترین تفاوت، جایگزینی قواعد فقه شیعه به جای فقه اهلسنت بود.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی - حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۵۶.]</ref> با توجه به نقش قزلباشان نظام سیاسی-اداری ایران در آغاز به صورت غیرمتمرکز بود.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی - حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۵۶.]</ref> مشاغل دربار یکساله بودند و چنانچه صاحبمنصبان بر اثر خطا و اشتباه عزل میشدند، اموال و املاکشان به نفع دیوان ضبط میشد. نهادهای اداری شامل درگاه مُعّلی شاهی، مجالس مشورتی (شاهی) و امرای غیردولتخانه بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1821089/صفویان-نظام-اداری میرمحمدصادق، «صفویان (نظام اداری)، ۱۴۰۰ش، ص۷۳۲.]</ref> | ||
| خط ۸۹: | خط ۸۵: | ||
=== نامگذاری === | === نامگذاری === | ||
در ایران عصر صفوی، بهویژه از نسل دوم به بعد، رسمیت یافتن تشیع اثنیعشری در نامگذاری اشخاص بازتاب یافت. نامها، القاب و کنیههای ائمه دوازدهگانه و برخی فرزندان آنان در اقشار مختلف جامعه، از رجال سیاسی و اداری تا مردم عادی، بهتنهایی یا در ترکیب با واژگانی دیگر، رواج یافت. در این میان، نام و القاب امام علی و امام حسین به دلیل پیوند با مناسک و آیینهای شیعی، توجه بیشتری یافت و ارادت به امامان در نامهای ترکیبی آشکارتر است.<ref>موسوی، «بررسی گرایش به شیعه اثنیعشری درنامگذاری اشخاص درایران روزگار صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۱ و ۷.</ref> در متون تاریخی سه دسته از نامهای غیربسیط که در ساختمان آنها به نحوی کلمه علی به کار رفته است، اشاره شده است.این نامها در شکلی مصدّر به علی است، در شکلی دیگر مختوم به علی و در صورتی هم علی بین دو اسم جای گرفته است.<ref>«علی در نامگذاری های عهد صفوی»، وبسایت پایگاه امام علی.</ref> | در ایران عصر صفوی، بهویژه از نسل دوم به بعد، رسمیت یافتن تشیع اثنیعشری در نامگذاری اشخاص بازتاب یافت. نامها، القاب و کنیههای ائمه دوازدهگانه و برخی فرزندان آنان در اقشار مختلف جامعه، از رجال سیاسی و اداری تا مردم عادی، بهتنهایی یا در ترکیب با واژگانی دیگر، رواج یافت. در این میان، نام و القاب امام علی و امام حسین به دلیل پیوند با مناسک و آیینهای شیعی، توجه بیشتری یافت و ارادت به امامان در نامهای ترکیبی آشکارتر است.<ref>موسوی، «بررسی گرایش به شیعه اثنیعشری درنامگذاری اشخاص درایران روزگار صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۱ و ۷.</ref> در متون تاریخی سه دسته از نامهای غیربسیط که در ساختمان آنها به نحوی کلمه علی به کار رفته است، اشاره شده است.این نامها در شکلی مصدّر به علی است، در شکلی دیگر مختوم به علی و در صورتی هم علی بین دو اسم جای گرفته است.<ref>[http://imamalinet.ir/fa/Article/View/91899/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C «علی در نامگذاری های عهد صفوی»، وبسایت پایگاه امام علی.]</ref> | ||
=== پوشاک === | === پوشاک === | ||
