بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
در دیدگاههای کلامی شیعه، تعیین زمان دقیق برای ظهور با مفهوم بَداء منافات دارد.<ref>[https://www.entizar.ir/article_75114.html ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۸۶-۸۵.]</ref> بداء در لغت به معنای آشکار شدن امری پس از پنهان بودن<ref>شعبانی، «بررسی آثار و لوازم اعتقاد به آموزه بداء»، ۱۳۸۹ش، ص۲.</ref> و در اصطلاح کلامی به معنای تغییر در تقدیرات غیرحتمی بر اساس شرایط و افعال اختیاری انسان است. بنابر این باور، زمان قطعی و حقیقی ظهور تنها در لوح محفوظ ثبت شده و منحصراً در علم خداوند است و حتی امامان نیز از آن آگاهی ندارند. در مقابل، آنچه در لوح محو و اثبات، ثبت شده و ممکن است در آگاهی معصومان قرار گیرد، مشمول بداء و تغییرپذیر است. بر همین اساس، پیشوایان شیعه همواره از تعیین وقت برای ظهور پرهیز کردهاند؛ زیرا هر زمان پیشبینیشدهای ممکن است دستخوش بداء گردیده و با زمان اصلی و قطعی مغایرت داشته باشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1457181/تعیین-وقت-برای-ظهور-توقیت گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۲-۶۱.]</ref> | در دیدگاههای کلامی شیعه، تعیین زمان دقیق برای ظهور با مفهوم بَداء منافات دارد.<ref>[https://www.entizar.ir/article_75114.html ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۸۶-۸۵.]</ref> بداء در لغت به معنای آشکار شدن امری پس از پنهان بودن<ref>شعبانی، «بررسی آثار و لوازم اعتقاد به آموزه بداء»، ۱۳۸۹ش، ص۲.</ref> و در اصطلاح کلامی به معنای تغییر در تقدیرات غیرحتمی بر اساس شرایط و افعال اختیاری انسان است. بنابر این باور، زمان قطعی و حقیقی ظهور تنها در لوح محفوظ ثبت شده و منحصراً در علم خداوند است و حتی امامان نیز از آن آگاهی ندارند. در مقابل، آنچه در لوح محو و اثبات، ثبت شده و ممکن است در آگاهی معصومان قرار گیرد، مشمول بداء و تغییرپذیر است. بر همین اساس، پیشوایان شیعه همواره از تعیین وقت برای ظهور پرهیز کردهاند؛ زیرا هر زمان پیشبینیشدهای ممکن است دستخوش بداء گردیده و با زمان اصلی و قطعی مغایرت داشته باشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1457181/تعیین-وقت-برای-ظهور-توقیت گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۲-۶۱.]</ref> | ||
توقیت در تاریخ اجتماعی شیعه | |||
در | با این حال، در تاریخ اجتماعی شیعه، گروههایی برای ظهور وقت تعیین کردند. در این گروهها برخی از توقیتها، زمان خاصی را برای ظهور نام میبرند که موانع متعددی مانند یأس و ناامیدی، زندگی در توهم، مسئولیتگریزی،<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.</ref> بدبینی به اصل ظهور، امام و دین، برگشتن از دین، بستری برای مدعیان دروغین و تشکیل فرقههای انحرافی را برای اسلام و مسلمانان به همراه داشته است.<ref>گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴.</ref> | ||
کیسانیه | |||
پس از شهادت امام حسین، کیسانیه به رهبری مختار ثقفی، محمد بن حنفیه را مهدی دانستند و برای ظهور او وقت تعیین کردند<ref>حسینی شیرگ، «عوامل گرایش کیسانیه به جعل و تحریف در مهدویت و گونهشناسی آن»، ۱۴۰۲ش، ص ۳۶-۳۴.</ref> و کیسانیه مراد از آیه نخست سوره تکویر را به زمان ظهور مهدي کیسـانی؛ محمد بن حنفیه تفسیر کردند که به آسمان صعود میکند و شمشیرش را از نیام بیرون میآورد که درخشش آن نور خورشید را تیره خواهد کرد.<ref>حسینی شیرگ، «عوامل گرایش کیسانیه به جعل و تحریف در مهدویت و گونهشناسی آن»، ۱۴۰۲ش، ص ۴۱.</ref> با نرسیدن زمان موعود و مرگ محمد بن حنفیه، این گروه دچار پراکندگی شد و از میان رفت.<ref>صفری فروشانی و برادران، «بررسي تحليلي مهدي باوري در يان كيسانيان موعودگرا از وفات ابوهاشم (م۹۸) تا انقراض نهايي»، ۱۳۹۵ش، ص۹۲.</ref> | |||
واقفیه | |||
پس از درگذشت امام کاظم(ع)، واقفیه<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۲.</ref> با استفاده از روایات<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۸و۲۰۰؛ صدوق، کمالالدین، ۱۴۱۶ق، ص۲۸۶و۶۴۴.</ref> برای ظهور امام مهدی وقت تعیین کنند که این مسئله موجب شکلگیری جلسات مناظرات و مباحثه بین علمای شیعه و بزرگان واقفیه شد.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۲ش، ص۹۱؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ش، ص۲۳۹ ،۹۲، ۸۱.</ref> سران واقفیه روایات مربوط به امام مهدی مانند زمان ظهور را بر امام کاظم تطبیق میدادند و برای اثبات عقاید خود کتابهایی از جمله کتاب الغیبه اثر حسن بن محمد بن سماعه کوفی،<ref>طوسی، الفهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۳۴.</ref> کتاب نصرة الواقفه علی بن احمد موسوی علوی<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰.</ref> و کتاب الغیبه علی بن حسن طاطری<ref>طوسی، الفهرست، ۱۴۲۰ق، ص۲۷۳.</ref> تألیف کردند. هرچند پس از آغاز غیبت صغری امام مهدی، این گروه دیگر حضور فعالی نداشتند و از میان رفتند.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۷ق، ج ۱، ص۴۳.</ref> | |||
صفویه | |||
در دوره صفویه، برای نخستین بار یک دولت فراگیر شیعی تشکیل شد که بسیاری از مردم و عالمان آن را مقدمه ظهور امام مهدی دانستند. درباریان و صوفیان، شاه اسماعیل اول را نایب مهدی و پیشرو لشکر مهدی خواندند و شاه اسماعیل نیز در نامهای دولت خود را همان دولتنا فی آخر الزمان معرفی کرد. در دوره شاه طهماسب، رسالهای با عنوان شرح حدیث دولتنا فی آخر الزمان نوشته شد که در آن ادعا شده بود دولت صفوی مستقیماً به دولت امام مهدی متصل میشود.<ref>«نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین.</ref> بعدها علامه مجلسی در کتاب رجعت خود، هرچند بهصراحت و با جزمیت، زمان ظهور امام مهدی را تعیین نکرده،<ref>سلیمیان، «تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف و کارکرد آن در تعیین مصداق»، ۱۴۰۴ش، ص۱۸۵.</ref> در دو روایت از امام محمدباقر و امام جعفرصادق درباره خروج کنندگانی از مشرق و قیام کنندهای در گیلان را بر دولت صفوی و شاه اسماعیل تطبیق داد و آن را نشانه نزدیکی زمان ظهور دانست. با گذشت زمان و نیامدن ظهور، این نظریه تدریجاً کنار گذاشته شد.<ref>«نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین.</ref> | |||
قاجار | |||
در دوره قاجار، سید علیمحمد شیرازی (باب) در سال ۱۲۵۹ق خود را باب امام زمان و سپس مهدی موعود اعلام کرد.<ref>محمدی اشتهاردی، بابیگری و بهاییگری، ۱۳۸۳ش، ص۴۶.</ref> او زمان ظهور را دقیقاً سال ۱۲۶۰ق تعیین کرد. پیروان او، نشانههای روایی ظهور را بر شخص او و رویدادهای زمان خود تطبیق میدادند.<ref>آیتی، الکواکب الدریة، ۱۳۴۳ق، ج۱، ص۷۸.</ref> این جنبش ابتدا گسترش یافت، اما پس از سرکوب،<ref>آیتی، الکواکب الدریة، ۱۳۴۳ق، ج۱، ص۱۶۴.</ref> گروهی از پیروان او به رهبری میرزا حسینعلی نوری (بهاءالله) از اسلام خارج شدند و فرقه بهائیت را تشکیل دادند.<ref>صدری، «بهائیت»، ۱۳۷۷ش، ص۷۳۳.</ref> فتنه بهایی و بابی بزرگترین نمونه عینی تعیین زمان ظهور و تطبیق نشانهها در تاریخ معاصر ایران است و تطبیق برخی چهرههای سیاسی و مذهبی با افرادی که در برخی روایات بهعنوان بازیگران عصر ظهور معرفی شدند.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.</ref> | |||
پهلوی | |||
در دوره پهلوی دوم، محمود حلبی انجمن حجتیه را با هدف مبارزه با بهائیت تأسیس کرد.<ref>زاهد زاهدانی، بهائیت در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۴۸.</ref> برخی از اعضای این انجمن معتقد بودند که گسترش ظلم و گناه در جامعه، مقدمه ظهور امام مهدی است و نباید برای رفع فساد و ظلم تلاش کرد.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۹-۵۸.</ref> مراجع تقلید و عالمان شیعه از جمله سیدحسین بروجردی، محمدرضا گلپایگانی، شهابالدین مرعشی نجفی، محمدهادی میلانی، سیدعبدالله شیرازی، مرتضی مطهری،<ref>خسروپناه، جریانشناسی ضد فرهنگها، ۱۳۹۰ش، ص۵۰۳. و ۵۰۸-۵۰۷.</ref> سید روحالله خمینی،<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۳۰۰-۲۹۹.</ref> سیدعلی خامنهای،<ref>خسروپناه، جریانشناسی ضد فرهنگها، ۱۳۹۰ش، ص۵۰۳. و ۵۱۰-۵۰۹.</ref> درباره این انجمن و اندیشههای آنان، دیدگاههای متفاوتی دارند. انجمن حجتیه در مرداد ۱۳۶۲ش تعطیل شد.<ref>جعفریان، جریانها سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران، ۱۳۹۰ش، ص۵۳۷.</ref> | |||
انقلاب اسلامی | |||
در سالهای اخیر مستندی بهنام ظهور بسیار نزدیک است در شهرهای مختلف کشور و به صورت رایگان پخش شد که از چهرههای معاصری بهعنوان افرادی در روایات نام برده است. مراجع تقلید مانند ناصر مکارم شیرازی، سیدعلی حسینی سیستانی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی و مراکز علمی مانند مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم به انتقاد از این مستند پرداختند.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.</ref> | |||
== راهکارها == | |||
در مواجهه با موانع یادشده، بر ضرورت جایگزینی رویکردهای عامیانه و غیرمستند با پژوهشهای تخصصی و روشمند تأکید میشود. به باور سید علی خامنهای، اتکا به روایات ضعیف و تطبیق مکرر و نامعتبر نشانههای ظهور بر اشخاص در دورههای مختلف تاریخی، زمینهساز انحرافات عقیدتی، مهجوریت حقیقت و پیدایش مدعیان دروغین است. از اینرو، پرهیز از ترویج شایعات و توهمات بیاساس، بهعنوان راهکاری اساسی برای حفظ اصالت این مفهوم و جلوگیری از گمراهی عمومی تلقی میگردد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12889 خامنهای، «بیانات در دیدار اساتید و فارغالتحصیلان تخصصی مهدویت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> در همین چارچوب، محققان مسائل مهدویت هرگونه تطبیق علائم ظهور بر انقلاب اسلامی ایران را خطا دانسته و این وقایع و شکلگیری نظام جمهوری اسلامی ایران را صرفاً زمینهساز برای ظهور امام مهدی دانستهاند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/95392/انقلاب_اسلامی_آغاز_ظهور_یا_زمینه_ساز_ظهور آل نبی، «انقلاب اسلامی آغاز ظهور یا زمینهساز ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۵۹: | خط ۷۲: | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* آل نبی، سید محسن، «انقلاب اسلامی آغاز ظهور یا زمینهساز ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۶ش. | * آل نبی، سید محسن، «انقلاب اسلامی آغاز ظهور یا زمینهساز ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۶ش. | ||
* آیتی، عبدالحسین، الکواکب الدریة، مصر، مطبعة السعادة بجوار محافظة مصر، ۱۳۴۳ش. | |||
* اشعری، سعد بن عبداللَّه، المقالات و الفرق، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۲ش. | |||
* جعفریان، رسول، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران؛ از روی کارآمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۲۰-۱۳۵۷)، تهران، علم، ۱۳۹۰ش. | |||
* حسینی شیرگ، سیدمرتضی، «عوامل گرایش کیسانیه به جعل و تحریف در مهدویت و گونهشناسی آن»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، سال۱۶، شماره۳۳، ۱۴۰۲ش. | |||
* خامنهای، سید علی «بیانات در دیدار اساتید و فارغالتحصیلان تخصصی مهدویت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۳۹۰ش. | * خامنهای، سید علی «بیانات در دیدار اساتید و فارغالتحصیلان تخصصی مهدویت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۳۹۰ش. | ||
* رنجبری حیدرباغی، احمد، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، پژوهشهای مهدوی، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. | * رنجبری حیدرباغی، احمد، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، پژوهشهای مهدوی، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. | ||
* زاهدزاهدانی، سیدسعید، بهائیت در ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش. | |||
* سبحانینیا، محمد، «تحلیل حدیثشناسانهٔ تعیین وقت ظهور»، حدیثپژوهی، سال۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۶، ۱۳۹۵ش. | * سبحانینیا، محمد، «تحلیل حدیثشناسانهٔ تعیین وقت ظهور»، حدیثپژوهی، سال۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۶، ۱۳۹۵ش. | ||
* سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی (ع) در منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش. | * سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی (ع) در منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش. | ||
* سلیمیان، خدامراد، «تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف و کارکرد آن در تعیین مصداق»، مجله جامعه مهدوی، شماره پیاپی ۱۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. | * سلیمیان، خدامراد، «تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف و کارکرد آن در تعیین مصداق»، مجله جامعه مهدوی، شماره پیاپی ۱۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. | ||
* شعبانی، مجید، «بررسی آثار و لوازم اعتقاد به آموزه بداء»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۸۹ش. | * شعبانی، مجید، «بررسی آثار و لوازم اعتقاد به آموزه بداء»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۸۹ش. | ||
* صدری، محمود، «بهائیت»، در دانشنامه جهان اسلام (ج۴)، زیرنظر غلامعلی حدادعادل، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش. | |||
* صدوق، محمد بن علی، کمالالدین و تمام النعمة، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، ۱۴۱۶ق. | |||
* صفری، عبدالخالق، «احکام فقهی مهدویت»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه و اصول، ۱۴۰۳ش. | * صفری، عبدالخالق، «احکام فقهی مهدویت»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه و اصول، ۱۴۰۳ش. | ||
* صفری فروشانی، نعمتالله؛ برادران، رضا، «بررسي تحليلي مهدي باوري در يان كيسانيان موعودگرا از وفات ابوهاشم (م۹۸) تا انقراض نهايي»، انتظار موعود، سال۱۶، شماره۵۳، ۱۳۹۵ش. | |||
* طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۷ق. | |||
* طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۲۰ق. | |||
* گودرزی، مجتبی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، مشرق موعود، سال۱۳، شماره۴۹، ۱۳۹۸ش. | * گودرزی، مجتبی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، مشرق موعود، سال۱۳، شماره۴۹، ۱۳۹۸ش. | ||
* محمدی اشتهاردی، محمد، بابیگری و بهاییگری، قم، گلستان ادب، ۱۳۸۳ش. | |||
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | |||
* «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش. | |||
* نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، قم، انوار المهدی، ۱۴۲۲ق. | |||
* نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعه، نجف، حیدریه، ۱۳۵۵ش. | |||
* ولیزاده، محمدجواد، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، انتظار موعود، سال۱۲، شماره۳۸، ۱۳۹۱ش. | * ولیزاده، محمدجواد، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، انتظار موعود، سال۱۲، شماره۳۸، ۱۳۹۱ش. | ||
* هاشمی، عبدالله، «بررسی امکان تعیین وقت ظهور»، مشرق موعود، سال ۱۳، شماره۵۰، ۱۳۹۸ش. | * هاشمی، عبدالله، «بررسی امکان تعیین وقت ظهور»، مشرق موعود، سال ۱۳، شماره۵۰، ۱۳۹۸ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
