بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
این تنگه از یک سو به شبهجزیرهٔ عربستان و از سوی دیگر به تنگۀ شاخ آفریقا محدود میشود. بابالمندب در شمالشرقی با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی هممرز است. بابالمندب با عرض حدود ۳۲ کیلومتر توسط جزیرهٔ پریم به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی، با نام دکةالمیعون، با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر، مسیر اصلی کشتیهای بزرگتر است. در سوی دیگر، کانال شرقی که به «تنگهٔ اسکندر» معروف است، ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309.]</ref> | |||
== نامگذاری == | |||
نام بابالمندب از افسانهای عربی بهمعنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» گرفته شده (بهدلیل خطرات ناوبری در گذشته)، پیوندی حیاتی و راهبردی در مسیر تجارت دریایی بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند از طریق دریای سرخ و کانال سوئز است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309.]</ref> | |||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
| خط ۱۹: | خط ۲۲: | ||
عملیات حوثیها در بابالمندب، واکنش قدرتهای جهانی و منطقهای را در پی داشته است. آمریکا که همواره حامی امنیت دریایی در این منطقه بوده، با تشکیل ائتلافهای دریایی و افزایش حضور نظامی در دریای سرخ، درصدد مقابله با این تهدیدات برآمده است. همزمان، رژیم صهیونیستی نیز که بخشی از تجارت دریایی خود را از این مسیر انجام میدهد، در همکاری با متحدان غربی، به تقویت امنیت این آبراه حیاتی پرداخته است. <ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۴۶-۱۴۵.]</ref> | عملیات حوثیها در بابالمندب، واکنش قدرتهای جهانی و منطقهای را در پی داشته است. آمریکا که همواره حامی امنیت دریایی در این منطقه بوده، با تشکیل ائتلافهای دریایی و افزایش حضور نظامی در دریای سرخ، درصدد مقابله با این تهدیدات برآمده است. همزمان، رژیم صهیونیستی نیز که بخشی از تجارت دریایی خود را از این مسیر انجام میدهد، در همکاری با متحدان غربی، به تقویت امنیت این آبراه حیاتی پرداخته است. <ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۴۶-۱۴۵.]</ref> | ||
== جایگاه ژئواکونومیک تنگه بابالمندب == | |||
بابالمندب بهعنوان یکی از شاهراههای حیاتی جهانی، نقش تعیینکنندهای در جریان کالا و انرژی دارد. محمولههای متنوعی که از این گذرگاه ترانزیت میشوند، اهمیت اقتصادی آن را نشان میدهد. از جمله این محمولهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | |||
'''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) که از خلیجفارس سرچشمه میگیرند و بهسوی بازارهای اروپا و ایالات متحده حرکت میکنند. برخی ابرنفتکشها در هر عبور، میلیونها بشکه نفت حمل میکنند. | |||
'''کالاهای تولیدی''': محصولاتی مانند لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات که عمدتاً از بنادر آسیایی (مانند چین، هند یا مالزی) بارگیری شده و مقصد نهاییشان اروپاست. | |||
'''محصولات غذایی و کشاورزی''': کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای که میان آسیای جنوبشرقی، خاورمیانه و آفریقا مبادله میشوند. | |||
'''کالاهای استراتژیک''': اقلام حیاتی برای زنجیرهتأمین جهانی، مانند قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref> | |||
== کنترل بابالمندب == | == کنترل بابالمندب == | ||
=== نقش یمن === | === نقش انصارالله یمن === | ||
یمن، از طریق تسلط مستقیم و غیرمستقیم بر تنگههای استراتژیک هرمز، مالاکا و بابالمندب، نقشی کلیدی در تجارت جهانی ایفا میکند. افزون بر این، کنترل جزیره میون در بابالمندب، این توان را به یمن میدهد تا در صورت لزوم، این شاهراه حیاتی دریایی را مسدود کند.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۰.]</ref> | یمن، از طریق تسلط مستقیم و غیرمستقیم بر تنگههای استراتژیک هرمز، مالاکا و بابالمندب، نقشی کلیدی در تجارت جهانی ایفا میکند. افزون بر این، کنترل جزیره میون در بابالمندب، این توان را به یمن میدهد تا در صورت لزوم، این شاهراه حیاتی دریایی را مسدود کند.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۰.]</ref> انصارالله با ارتقای توانمندیهای موشکی پیشرفته خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات پیچیده دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است. این توانمندیها به محور مقاومت این امکان را داده تا کنترل تنگه بابالمندب یکی از حیاتیترین گذرگاههای دریایی جهان را به چالش بکشد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref> | ||
=== تهدیدهای موجود در بابالمندب === | |||
امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | |||
۱. درگیری مسلحانه یمن: جنگ داخلی یمن (از ۲۰۱۴) با درگیری بین حوثیها و ائتلاف به رهبری عربستان، به دریا کشیده شده است. گروههای مسلح با استفاده از پهپاد، موشک و مین، کشتیهای تجاری مرتبط با طرفهای درگیر را هدف قرار میدهند. | |||
۲. جرائم و دزدی دریایی: همجواری این تنگه با سواحل سومالی (که سابقه دزدی دریایی دارد) خطر آدمربایی، سرقت مسلحانه و درگیری با گروههای مجرم را برای کشتیها ایجاد میکند. اگرچه از دهه ۲۰۱۰ م کاهش یافته، اما این تهدید همچنان فعال است، مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴. | |||
۳. رقابت ژئوپلیتیک قدرتهای بزرگ: تمرکز پایگاههای نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتیهای تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنشها را افزایش داده است. | |||
=== '''تأثیرات ناامنی در تنگه بابالمندب''' === | |||
ناامنی در این کریدور حیاتی، پیامدهای ملموس و پرهزینهای دارد که در سه حوزه اصلی قابل مشاهده است: | |||
۱. پیامدهای اقتصادی و لجستیکی: بسیاری از کشتیها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا (دماغه امید نیک) شدهاند که ۱۰ تا ۱۵ روز به زمان سفر اضافه میکند. این انحراف منجر به مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر برای «مناطق جنگی» و هزینههای امنیتی اضافی میشود. کالاهای فاسدشدنی (مانند مواد غذایی و دارو) ممکن است به دلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند. | |||
کاهش شدید ترافیک انرژی: بر اساس گزارش EIA، حجم ترانزیت روزانه نفت و فرآوردههای نفتی در هشت ماهه نخست ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل بیش از ۵۰درصد کاهش یافته (از ۶.۸ به ۰.۴ میلیون بشکه) که دلیل اصلی آن حملات حوثیها ذکر شده است. | |||
۲. خطرات جانی و روانی برای خدمه: خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. | |||
۳. ریسک قابل اندازهگیری و رسمی: شرکتهای بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را بهطور رسمی «منطقه پرخطر» اعلام کردهاند. برآورد میشود احتمال وقوع حادثه در هر عبور (بدون اسکورت نظامی) بیش از ۱درصد باشد که این رقم در اوج درگیریها به طور چشمگیری افزایش مییابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | |||
=== راهبرد تهاجمی و تدافعی === | === راهبرد تهاجمی و تدافعی === | ||
