|
|
| خط ۴: |
خط ۴: |
|
| |
|
| == '''مفهومشناسی''' == | | == '''مفهومشناسی''' == |
| مهاجرت در لغت بهمعنای کوچکردن از سرزمین خود، ترک دوستان و خویشاوندان و اقامت در محلی است که شخص بومی آنجا محسوب نمیشود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA دهخدا، لغت نامه، ذیل واژه مهاجرت.]</ref> در جامعهشناسی، مهاجرت به جابهجایی جمعیت از یک مکان جغرافیایی به مکانی دیگر اطلاق میشود.<ref>کوئن، مبانی جامعهشناسی، 1382ش، ص284.</ref> از نظر پژوهشگران سفر توریستها و بازدیدکنندگان موقتی بهعنوان مهاجرت شناخته نمـی شـود؛ امـا بـا وجـود ایـن، جابهجاییهای فصلی کارگران، بیشتر بهعنوان شکلی از مهاجرت محسوب میشود. | | مهاجرت در لغت بهمعنای کوچکردن از سرزمین خود، ترک دوستان و خویشاوندان و اقامت در محلی است که شخص بومی آنجا محسوب نمیشود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA دهخدا، لغت نامه، ذیل واژه مهاجرت.]</ref> در جامعهشناسی، مهاجرت به جابهجایی جمعیت از یک مکان جغرافیایی به مکانی دیگر اطلاق میشود.<ref>کوئن، مبانی جامعهشناسی، 1382ش، ص284.</ref> از نظر پژوهشگران سفر توریستها بهعنوان مهاجرت شناخته نمـی شـود؛ امـا با وجود ایـن، جابهجاییهای فصلی کارگران، بیشتر بهعنوان شکلی از مهاجرت محسوب میشود.<ref>ذوالفقاری، «تأثیر مهاجرت غیرقانونی بر امنیت مرزهاي (مطالعه موردي مرزهاي جنوب شرق کشور)»، 1396ش، ص128.</ref> |
| | |
| == تاریخچه ==
| |
| مهاجرت از دیرباز بخشی از تاریخ بشر بوده و انسانها برای دستیابی به زندگی بهتر، امنیت، رفاه یا آزادی، سرزمین خود را ترک کردهاند. در گذشته، عوامل طبیعی مانند قحطی، خشکسالی یا جنگهای محلی دلایل اصلی مهاجرت بودند، اما در جهان امروز، عوامل پیچیدهتری از جمله مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در تصمیم افراد برای مهاجرت نقش دارند. مهاجرت در عصر نوین به یکی از مهمترین موضوعات اجتماعی تبدیل شده است.<ref>[https://civilica.com/note/15494/ علمداری، «مهاجرت و پیامدهای اجتماعی در عصر نوین»، وبسایت سیلیویکا.]</ref>
| |
|
| |
|
| == اهمیت == | | == اهمیت == |
| خط ۱۵: |
خط ۱۲: |
|
| |
|
| == '''نظریههای مهاجرت''' == | | == '''نظریههای مهاجرت''' == |
| {| class="wikitable"
| |
| |'''ردیف'''
| |
| |'''نظریهپرداز/ مکتب'''
| |
| |'''مبانی نظری و درونمایه'''
| |
| |-
| |
| |'''1'''
| |
| |'''امیل دورکیم'''
| |
| |از منظر دورکیم، مهاجرتها پس از رنسانس و در نتیجه میل انسان به جابجایی آغاز میشوند. به اعتقاد وی، تقسیم کار اجتماعی ریشه در دو عامل حجم جمعیت و تراکم مادی و اخلاقی جامعه دارد. حجم جمعیت میتواند از طریق افزایش موالید یا مهاجرت افراد افزایش یابد. دورکیم بر نیازهای ارتباطی-انسانی به عنوان نیروی محرکه مهاجرت تأکید دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص88.]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''2'''
| |
| |'''کارکردگرایانه'''
| |
| |از دیدگاه کارکردگرایی، مهاجرت پدیدهای طبیعی و داوطلبانه با کارکرد مثبت برای جامعه است. این دیدگاه مهاجرت را عاملی برای کاهش بیکاری، افزایش درآمد، کاهش نارضایتیهای اجتماعی و توسعه اقتصادی کشورها میداند. به باور کارکردگرایان، صنعتی شدن و نوسازی بدون مهاجرت امکانپذیر نیست. آنان همچنین بر این نکته تأکید دارند که کودکان و نوجوانان در مقایسه با بزرگسالان، سازگاری آسانتری با محیط جدید دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص88-59]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''3'''
| |
| |'''قشربندی کارکردی'''
| |
|
| |
| (کینگزلی دیویس و ویلبرت مور)
| |
| |بر اساس این نظریه، قشربندی اجتماعی در همه جوامع وجود دارد و ضرورت کارکردی دارد. از این منظر، نظام قشربندی متشکل از سمتهایی است که درجات متفاوتی از حیثیت دارند. در جوامع جهان سوم به دلیل عدم تخصیص موقعیتها بر اساس شایستگی و لیاقت، افراد تحصیلکرده برای دستیابی به جایگاه متناسب با تواناییهای خود، مهاجرت را به عنوان راهکاری ضروری انتخاب میکنند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص89-90.]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''4'''
| |
| |'''سیستمی'''
| |
| |بر اساس این نظریهها، نظام جهانی به گونهای سازمان یافته که توسعه ناموزون میان کشورهای مرکز و پیرامون را تنظیم میکند. ماهیت این نظام باعث میشود مهاجرت از کشورهای پیرامون (توسعه نیافته) به سوی کشورهای مرکز (توسعه یافته) صورت گیرد. در این دیدگاه، مهاجرت پدیدهای چندمتغیره است و نمیتوان آن را تنها بر اساس یک عامل تبیین کرد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص90-91.]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''5'''
| |
| |'''شبکه مهاجرت'''
| |
|
| |
| (مسی)
| |
| |شبکههای مهاجرتی مجموعهای از روابط مبتنی بر خویشاوندی، دوستی و اشتراکات فرهنگی هستند که مهاجران پیشین و کنونی را به هم پیوند میدهند. این شبکهها با ارائه اطلاعات درباره مسیرهای ایمن و ارزان، کاهش هزینههای عاطفی، کمک به یافتن شغل و کاهش احساس طردشدگی، فرآیند مهاجرت را تسهیل میکنند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص91.]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''6'''
| |
| |'''کشش و رانش'''
| |
|
| |
|
| (دروتی توماس) | | * '''دورکیم:''' مهاجرتها پس از رنسانس و در نتیجه میل انسان به جابجایی آغاز میشوند و تقسیم کار اجتماعی ریشه در دو عامل حجم جمعیت و تراکم مادی و اخلاقی جامعه دارد. حجم جمعیت میتواند از طریق افزایش موالید یا مهاجرت افراد افزایش یابد. دورکیم بر نیازهای ارتباطی-انسانی بهعنوان نیروی محرکه مهاجرت تأکید دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص88.]</ref> |
| |بر اساس این نظریه، مهاجرت نتیجۀ عدم تعادل اقتصادی-اجتماعی میان مبدأ و مقصد است. عوامل دافعه در مبدأ (مانند شرایط نامطلوب اقتصادی و اجتماعی) افراد را به ترک وطن سوق میدهند و عوامل جاذبه در مقصد (مانند فرصتهای شغلی و رفاه بیشتر) آنان را جذب میکنند. به گفته راونشتاین، افراد در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی نسبت به سایر گروههای سنی تمایل بیشتری به مهاجرت دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص91.]</ref>
| | * '''کارکردگرایی:''' مهاجرت پدیدهای طبیعی و داوطلبانه با کارکرد مثبت برای جامعه است که بیکاری را کاهش، درآمد را افزایش و توسعه اقتصادی را ممکن میسازد. کودکان و نوجوانان سازگاری آسانتری با محیط جدید دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص88-59]</ref> |
| |-
| | * '''قشربندی کارکردی (دیویس و مور):''' قشربندی اجتماعی در همه جوامع وجود دارد. در جوامع جهان سوم به دلیل عدم تخصیص موقعیتها بر اساس شایستگی، افراد تحصیلکرده مهاجرت را راهکاری ضروری میدانند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص89-90.]</ref> |
| |'''7'''
| | * '''نظریه سیستمی:''' نظام جهانی توسعه ناموزون میان کشورهای مرکز و پیرامون را تنظیم میکند. مهاجرت پدیدهای چندمتغیره است و نمیتوان آن را تنها بر اساس یک عامل تبیین کرد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص90-91.]</ref> |
| |'''فمینیستی'''
| | * '''شبکه مهاجرت (مسی):''' شبکههای مبتنی بر خویشاوندی و دوستی با ارائه اطلاعات، کاهش هزینهها و کمک به یافتن شغل، فرآیند مهاجرت را تسهیل میکنند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص91.]</ref> |
| |رویکرد فمینیستی بر مهاجرت زنان و فرصتهای ناشی از آن برای بهبود زندگی و تغییر روابط جنسیتی تأکید دارد. از این منظر، مهاجرت میتواند منبع استقلال، اعتماد به نفس و ارتقای پایگاه اجتماعی زنان باشد. طرفداران این دیدگاه بر ضرورت فراهم آوردن زمینه تحرک داوطلبانه و تصمیمگیری آزادانه زنان برای ماندن یا رفتن تأکید میکنند و به نابرابریهای موجود در بازار کار علیه زنان مهاجر نیز توجه دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص92.]</ref>
| | * '''کشش و رانش (دروتی توماس):''' مهاجرت ناشی از عدم تعادل اقتصادی-اجتماعی میان مبدأ و مقصد است. عوامل دافعه در مبدأ و جاذبه در مقصد، افراد را به ویژه در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی به مهاجرت ترغیب میکنند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص91.]</ref> |
| |-
| | * '''دیدگاه فمینیستی:''' مهاجرت میتواند منبع استقلال، اعتماد به نفس و ارتقای پایگاه اجتماعی زنان باشد. بر تحرک داوطلبانه و تصمیمگیری آزادانه زنان تأکید دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص92.]</ref> |
| |'''8'''
| | * '''راونشتاین:''' شدت مهاجرت با فاصله رابطه معکوس دارد و مهاجرت اغلب مرحلهای است. انگیزه اقتصادی مهمترین عامل مهاجرت محسوب میشود.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص92-93.]</ref> |
| |'''راونشتاین'''
| | * '''نظریه امید:''' امید که ترکیبی از انتظار رسیدن به هدف و احتمال تحقق آن است، تأثیر مستقیمی بر تصمیم به مهاجرت دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص93-94.]</ref> |
| |از نظر وی شدت مهاجرت با فاصله رابطه معکوس دارد و مهاجرت اغلب به صورت مرحلهای (از روستا به شهرهای کوچک و سپس به شهرهای بزرگ) انجام میشود. انگیزه اقتصادی را مهمترین عامل مهاجرت میداند. در مسافتهای کوتاه، مهاجرت زنان بیشتر است و اهالی شهرها کمتر از روستاییان مهاجرت میکنند. همچنین به اعتقاد وی، توسعۀ ارتباطات و فناوری با افزایش مهاجرت رابطه مستقیم دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص92-93.]</ref>
| | * '''نظریه سرمایهداری:''' خروج نیروهای متخصص ناشی از مسائل داخلی کشورهای توسعه نیافته است؛ نظامهای آموزشی کهنه و نبود برنامهریزی مناسب از عوامل اصلی این پدیده هستند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص94.]</ref> |
| |-
| |
| |'''9'''
| |
| |'''امید'''
| |
| |بر اساس این نظریه، امید که ترکیبی از انتظار رسیدن به هدف و احتمال تحقق آن است، تأثیر مستقیمی بر تصمیم به مهاجرت دارد. هرچه هدف برای فرد اهمیت بیشتری داشته باشد و احتمال دستیابی به آن بیشتر باشد، تأثیر مثبت آن بر انگیزۀ مهاجرت افزایش مییابد.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص93-94.]</ref>
| |
| |-
| |
| |'''10'''
| |
| |'''سرمایهداری'''
| |
| |از منظر این نظریه، خروج نیروهای متخصص بهطور عمده ناشی از مسائل داخلی کشورهای توسعه نیافته است. نظامهای آموزشی کهنه و ناکارآمد، نبود برنامهریزی کافی برای آموزش دانشجویان و عدم بهرهبرداری مناسب از مهارت دانشآموختگان، از جمله عواملی هستند که زمینههای عینی و ذهنی خروج نیروهای متخصص را در کشورهای مبدأ فراهم میسازند.<ref>[https://sid.ir/paper/164809/fa راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، 1391ش، ص94.]</ref>
| |
| |}
| |
|
| |
|
| == '''انواع مهاجرت''' == | | == '''انواع مهاجرت''' == |
| خط ۱۶۰: |
خط ۱۱۷: |
| * «پیامدهای مهاجرت»، در مجلهٔ خبری ویستا، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۱ش. | | * «پیامدهای مهاجرت»، در مجلهٔ خبری ویستا، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۱ش. |
| * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش. | | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش. |
| | * ذوالفقاری، حسین، «تأثیر مهاجرت غیرقانونی بر امنیت مرزهاي (مطالعه موردي مرزهاي جنوب شرق کشور)»، پژوهش نامه مطالعات مرزي، سال پنجم، شمارۀ 3، 1396ش. |
| * مریم راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، فصلنامۀ پژوهش اجتماعی، شماره 16، 1391ش، | | * مریم راهشخو، مریم و دیگران، «بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردي: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان»، فصلنامۀ پژوهش اجتماعی، شماره 16، 1391ش، |
| * سجادپور، سیدمحمدکاظم، «پدیده فراگیر مهاجرت بین المللی»، وبسایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: 2 خرداد 1402ش. | | * سجادپور، سیدمحمدکاظم، «پدیده فراگیر مهاجرت بین المللی»، وبسایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: 2 خرداد 1402ش. |
