| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
== مهاجرت در ایران == | == مهاجرت در ایران == | ||
=== مطالعات و آمار مهاجرت === | === مطالعات و آمار مهاجرت === | ||
| خط ۱۰۷: | خط ۱۰۴: | ||
* نبود سیاست ادغام برای مهاجران مقیم: به گزارش پژوهشگران، علیرغم گذشت بیش از چهار دهه از حضور مهاجران خارجی در ایران، هیچ برنامه مشخصی برای ادغام اجتماعی و فرهنگی آنان تعریف نشده است. عدم ادغام میتواند به افزایش تعارضات میان بومیان و مهاجران، بیهویتی و گسترش آسیبهای اجتماعی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2319693/%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C فیروزی و عثمانی، «حکمرانی مهاجرت در ایران: خلاهای سیاستگذاری و چالشهای مدیریتی»، 1404ش، ص58.]</ref> | * نبود سیاست ادغام برای مهاجران مقیم: به گزارش پژوهشگران، علیرغم گذشت بیش از چهار دهه از حضور مهاجران خارجی در ایران، هیچ برنامه مشخصی برای ادغام اجتماعی و فرهنگی آنان تعریف نشده است. عدم ادغام میتواند به افزایش تعارضات میان بومیان و مهاجران، بیهویتی و گسترش آسیبهای اجتماعی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2319693/%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C فیروزی و عثمانی، «حکمرانی مهاجرت در ایران: خلاهای سیاستگذاری و چالشهای مدیریتی»، 1404ش، ص58.]</ref> | ||
* موانع قانونی برای سرمایهگذاری مهاجران: به گفته پژوهشگران، مهاجران در ایران با موانعی از جمله فقدان حق مالکیت، محدودیت در اشتغال و سختگیریهای قوانین بانکی مواجه هستند. این محدودیتها موجب انتقال سرمایههای مهاجران به کشورهایی مانند ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس شده یا به راکد ماندن نقدینگی و افزایش تورم انجامیده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2319693/%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C فیروزی و عثمانی، «حکمرانی مهاجرت در ایران: خلاهای سیاستگذاری و چالشهای مدیریتی»، 1404ش، ص59.]</ref> | * موانع قانونی برای سرمایهگذاری مهاجران: به گفته پژوهشگران، مهاجران در ایران با موانعی از جمله فقدان حق مالکیت، محدودیت در اشتغال و سختگیریهای قوانین بانکی مواجه هستند. این محدودیتها موجب انتقال سرمایههای مهاجران به کشورهایی مانند ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس شده یا به راکد ماندن نقدینگی و افزایش تورم انجامیده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2319693/%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C فیروزی و عثمانی، «حکمرانی مهاجرت در ایران: خلاهای سیاستگذاری و چالشهای مدیریتی»، 1404ش، ص59.]</ref> | ||
== قانون مهاجرت == | |||
قانون مهاجرت ایران در ۱۳۱۰ش با عنوان «قانون راجع به ورود و اقامت اتباع خارجه در ایران» در ۲۳ ماده به تصویب مجلس شورای ملی رسید. این قانون، چارچوب اصلی سیاست مهاجرپذیری ایران را تعیین کرده و بر اساس آن، هر تبعه خارجی برای ورود، اقامت و خروج از ایران نیاز به اجازه مأمورین مربوطه دارد. موارد خودداری از صدور ویزا شامل تهدید علیه امنیت یا نظم عمومی، سابقه محکومیت کیفری، اخراج قبلی از ایران و عدم توانایی در اثبات وسایل معاش است. اقامت اتباع خارجی به دو نوع موقت و دائم تقسیم میشود و اجازه آن توسط نظمیه صادر میگردد. اتباع خارجی موظفند ظرف ۴۸ ساعت محل توقف خود را اطلاع داده و ظرف هشت روز نسبت به ثبت نام اقدام کنند. در موارد تخلف یا لغو اجازه، امکان اخراج خارجی پیشبینی شده و هیأت وزیران نیز در شرایط اضطراری میتواند ورود و اقامت خارجیان را محدود کند. با وجود گذشت بیش از یک قرن، این قانون همچنان به عنوان چارچوب اصلی قانونگذاری در حوزه مهاجرت اتباع خارجی به ایران محسوب میشود.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92268 «قانون راجع به ورود و اقامت اتباع»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | |||
== ادبیات مهاجرت == | == ادبیات مهاجرت == | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۱۶: | ||
== مهاجرت در ادبیات و هنر == | == مهاجرت در ادبیات و هنر == | ||
در سینمای ایران، بازنمایی مضمون مهاجرت و هویت فرهنگی در آثار شاخصی به تصویر کشیده شده است. «جدایی نادر از سیمین» (اصغر فرهادی، | * مهاجرت به عنوان پدیدهای مؤثر در زندگی فردی و اجتماعی، در سالهای اخیر به دلیل افزایش بیسابقه تعداد مهاجران در بسیاری از نقاط جهان، به موضوعی میانرشتهای در علوم انسانی و اجتماعی تبدیل شده و بازتاب آن در اشکال مختلف هنری از جمله ادبیات، سینما، تئاتر، نقاشی و موسیقی برجسته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص131.]</ref> | ||
* در حوزه ادبیات، آثار متعددی با محوریت مهاجرت منتشر شده که از جمله آنها میتوان به «مرثیهای برای آرژانتین» (پاتریسیو پرون) درباره خانوادهای که به دلیل محدودیتهای سیاسی مجبور به مهاجرت میشوند، «وزارت درد» (دوبراوکا اوگرشیچ) روایتگر رنجهای مهاجران بالکان در آمستردام، «پاییز فصل آخر سال است» (نسیم مرعشی) درباره دغدغههای مهاجرت و هویت شغلی و عاطفی نسل جوان ایران، «زنبوردار حلب» (کریستی لفتری) داستان فرار یک زوج سوری از جنگ داخلی، و «خروجی غرب» (محسن حمید) روایتگر عشق و مهاجرت در شهری جنگزده در خاورمیانه اشاره کرد.<ref>[https://taaghche.com/blog/1400/02/07/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA/ «معرفی کتابهایی با موضوع مهاجرت»، وبسایت طاقچه.]</ref> مفاهیم مرتبط با مهاجرت در ادبیات کودک نیز به دو شکل ترجمه و تألیف بازتاب یافته و به بازنمایی چالشهای هویتی، فرهنگی و عاطفی مهاجران برای مخاطبان خردسال پرداخته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص135.]</ref> | |||
* در سینمای ایران، بازنمایی مضمون مهاجرت و هویت فرهنگی در آثار شاخصی به تصویر کشیده شده است. «جدایی نادر از سیمین» (اصغر فرهادی، ۲۰۱۱م) مهاجرت را به کشمکشهای درونی و اخلاقی پیوند میزند. «بغض» (رضا درمیشیان، ۲۰۱۲م) تنهایی، بیپناهی و گسست فرهنگی مهاجران را در استانبول روایت میکند. «ملبورن» (نیما جاویدی، ۲۰۱۴م) مهاجرت را آزمونی برای وجدان و هویت فردی میداند. «گذشته» (اصغر فرهادی، ۲۰۱۳م) لایههای پنهان هویت را در روابط خانوادگی در فرانسه آشکار میسازد. «ارتفاع پست» (ابراهیم حاتمیکیا، ۲۰۰۲) مهاجرت را آخرین راه حل برای فرار از فقر و بیعدالتی اجتماعی نشان میدهد. برخلاف برخی سینماهای غربی که مهاجرت را با امید و فرصت تصویر میکنند، در آثار ایرانی مهاجرت غالباً با ناامیدی اجتماعی، تردید و بحرانهای اخلاقی و فرهنگی همراه است.<ref>[https://civilica.com/note/14776/ دهقانی، «مدیوم سینما و هویت فرهنگی ؛ بازنمایی مهاجرت در سینما»، وبسایت سیلیویکا.]</ref> | |||
* در سینمای خارجی، فیلم کوتاه Mimmo در 2021م به کارگردانی متیو بل به بحران مهاجران در اروپا و تلاش برای حمایت از آنان میپردازد. همچنین فیلم کوتاه «مرز» (Frontier) (۲۰۲۰م) و فیلم «گرگها» (The Wolves / Los Lobos) (۲۰۱۹م) از دیگر آثار ساختهشده در این حوزه هستند. این فیلمها عمدتاً موضوعاتی چون بحران مهاجرت، حمایت از پناهندگان و چالشهای هویتی مهاجران را دستمایه روایت خود قرار دادهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص135.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
