خانواده در اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۰۲: / خط ۱۰۲: @@
 {{خانواده}}
+++++
+'''<big>خانواده در آموزه‌های اسلامی</big>'''؛ برنامه جامع اسلام برای رسیدن به خانواده مطلوب.
+[[خانواده]]، نهادی است که سابقه‌ای به قدمت تاریخ زندگی بشر در زمین دارد. خانواده از دو رکن اصلی زن و مرد تشکیل شده و از نظر اسلام محبوب‌ترین بنای اجتماعی‌ است. اسلام شاخص‌هایی را برای خانواده مطلوب مطرح کرده و برنامه‌هایی برای تعامل همسران با یکدیگر و با فرزندان ارائه داده است. همچنین اسلام آموزه‌هایی برای تحکیم خانواده و نیز راهکارهایی برای حل اختلاف آنها بیان کرده است.
+==مفهوم‌شناسی==
+خانواده در لغت به معنای اهل خانه، خاندان و دودمان است<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه خانواده. </ref>  و در اصطلاح، به مجموعه افرادی گفته می‌شود که با هم ارتباط سببی، نسبی یا فرزندخواندگی دارند و زیر یک سقف زندگی می‌کنند.<ref>سيد مصطفي‌ محقق‌ داماد و دیگران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، درج: 18 دی 1398ش.</ref>  خانواده، کوچک‌ترین<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه خانواده.  </ref>  و یگانه سازمان اجتماعی بادوام و همگانی بشر است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده.  </ref>
+==تاریخچه==
+قدمت تشکیل خانواده به اندازه خلقت انسان و پیدایش حضرت آدم و حوا است.<ref>«تاریخچه تشکیل خانواده»، مجله ویستا، بازدید: 23 آذر 11401ش.  </ref>  خانواده در طول تاریخ بشر، به شکل‌های گوناگون «گروه‌های مختلط»، «خانواده‌های پدرسالاری با چند زن»، «مادرسالاری» و «مرکب از پدر و مادر و بچه‌ها» وجود داشته<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده. </ref>  و در ایران دارای اشکال زیر بوده است:
+# خانواده هسته‌ای: شامل زن و شوهر بدون فرزند یا با فرزندان ازدواج نکرده؛
+# خانواده گسترده: [[پدر]] و مادر همراه فرزندان [[ازدواج]] کرده؛
+# خانواده زن و شوهری با ملحقات: اعضای اصلی خانواده همراه با خویشاوندان دیگر؛
+# خانواده از هم پاشیده: خانواده‌ای فاقد یکی از دو عضو اصلی.<ref>«شکلها و نقشهای خانوادگی»،  پیام زن، 1385ش، شماره 177.</ref>
+==جایگاه خانواده در اسلام==
+خانواده، در نظر [[پیامبر اسلام]]، محبوب‌ترین بنای اجتماعی‌ نزد خداوند متعال است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص222. </ref>  تشکیل خانواده از نظر اسلام، گرایشی فطری با هدف رسیدن به آرامش است که با ازدواج محقق می‌شود؛ ازدواج، سنت پیامبر اسلام است و ارضای غریزه جنسی، تأمین نیاز زوج‌خواهی، آرامش، خوش‌خلقی، پرورش جوان‌مردی، دوری از لغزش‌ها، جلب یاری خداوند و در نهایت رسیدن به کمال از آثار فردی تشکیل خانواده است. همچنین افزایش جمعیت، سازندگی جامعه، جلوگیری از فساد و انتقال فرهنگ و تمدن از طریق تربیت فرزند، بخشی از فواید اجتماعی آن است.<ref>تقوی و دیگران، «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشه اسلامی»، 1396ش، ص222. </ref>
+==شاخص‌های خانواده مطلوب==
+خانواده [[مسلمان]]، خدامحور، ولایت‌مدار و معادباور است؛<ref>شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (علیهمالسلام)»، 1392ش، ص100 – 81. </ref>  اعضای آن اهل علم و تقوا هستند<ref>یوسفیان، «ويژگى‌هاى خانواده برتر در اسلام»، بازدید: 2 آذر 1401ش. </ref>  و تعلیمات اسلام را در جهت تحکیم خانواده به کار می‌بندند؛<ref>غفرانی، «اسلام و خانواده»، 1354ش، ص21. </ref>  آرامش، شادمانی، حس رضایت‌مندی همراه با تدبیر، عقلانیت و مدارا بر محیط  خانواده مسلمان حاکم  است و همه‌ی اعضای خانواده از حقوق متقابل برخوردار هستند.
+==تعامل همسران با یکدیگر==
+زن عنصر اصلی خانه، امانت الهی، مظهر زیبایی، محبوبیت و ظرافت و برای اعضای خانواده تکیه‌گاه روحی و معنوی است؛ مرد مظهر اعتماد، نقطه اتكا و سرپرست امور خانواده است.<ref>تقوی و دیگران، «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشه اسلامی»، 1396ش، ص999.</ref>  ارضای نیازهای جنسی همسر و حفظ همسر از انحرافات جنسی،<ref>بهرامی و نمازی، «عوامل تحكيم بنيان خانواده از ديدگاه اسلام»، 1395ش. </ref>  تربیت فرزندان و حسن معاشرت از تکالیف مشترک زوجین؛ تأمین امنیت و نیازهای مالی از وظایف اختصاصی مرد و اطاعت از همسر از وظایف اختصاصی زن است.<ref>جعفری، «وظایف زوجین نسبت به یکدیگر»، 1390ش، ص102–114. </ref>
+==تعامل فرزندان و والدین==
+خانواده مسلمان، فرزند صالح را گلی از گل‌های بهشت می‌داند؛<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1412ق، ص219. </ref>  اهل محبت و نیکی کردن به فرزند است؛ دعایش می‌کند؛ برای زیاد کردن روزی‌اش تلاش می‌کند؛ او را به نیکویی تربیت می‌کند؛ حلال و حرام الهی را به او آموزش می‌دهد؛<ref>نهج البلاغه، ترجمه دشنی، نامه 31، ص370.  </ref>  نامی نیکو برایش برمی‌گزیند و در انجام کارهای پسندیده یاری‌اش می‌کند.<ref>بوالحسنی، عظیمی‌زاده، «الگوی سبک زندگی خانواده مسلمان با بهره‌گیری از سبک زندگی خانواده امیر المؤمنین»، 1397ش، ص7. </ref>  در مقابل، فرزندان نیز والدین را اطاعت می‌کنند؛<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص158. </ref>  اهل شکرگزاری،<ref>سوره لقمان، آیه 14.  </ref>  فروتنی، مهربانی، احسان، دعا و احترام به والدین هستند.<ref>سوره اسراء، آیه 24–23. </ref>
+==راهکارهای تحکیم خانواده==
+مهم‌ترین عوامل  مؤثر در تحكيم خانواده عبارت‌اند از: رضايت‌مندی زوجين و خانواده‌های‌شان از ازدواجی که صورت می‌گیرد؛ آشنايي اعضاي خانواده با حقوق و وظايف خود؛ درک متقابل یکدیگر؛ حفظ حرمت و شخصيت افراد؛ تقویت روحیه‌ی [[صبر]]، عفو، [[صداقت]]، رازداري، وفاداري، مهرورزی و [[قناعت]]؛<ref>بهرامی و نمازی، «عوامل تحكيم بنيان خانواده از ديدگاه اسلام»، 1395ش.</ref>  برقراری رابطة مطلوب با والدین همسر.<ref>بازیار اصفهانی و دیگران، «مدیریت ارتباط با خانواده اصلی و خانواده همسر از دید مشاور»، 1398ش، ص26. </ref>
+==راهكارهاى حل اختلافات خانوادگى==
+گاهی روابط عاطفى زن و مرد به علت رفتارهاي نامناسب، مانند پرخاشگرى یا بى‌اعتنايى سرد مى‌شود. در اين صورت صلح بهترین راه حل است<ref>سوره نساء، آیه 128. </ref>  و همسران نباید با بروز یک رفتار نامناسب، همه جنبه‌هاى مثبت روابط را زير سئوال ببرند؛ بلکه می‌توانند با مدارا، رفع سوءتفاهم‌ها، پذيرش عذر‌خواهی و گذشت از خطاها مشكلات را حل کنند.<ref>حسین‌پور، «نظر اسلام در حل اختلافات خانوادگی»، 1397ش، </ref>  گاهی زن وظايف همسري را رعایت نمی‌کند؛ در این صورت مرد می‌تواند براي حل مشكل، مراحلی را برای متنبه کردن زن در پیش بگیرد.<ref>مکارم ‌شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج3، ص373. </ref>  گاهی مرد وظايف همسري را رعایت نمی‌کند؛ در این صورت زن می‌تواند براي حل مشكل با نصيحت كردن مرد یا کمک گرفتن از متخصصان و مراجع قانونى مشكل را حل كند.<ref>«راهكارهاى حل اختلافات خانوادگى بر اساس تعاليم اسلام»، سایت راسخون، بازدید: 1 آذر، 1401ش.</ref>  گاهی اختلاف طوری است که ترس جدایی وجود دارد؛ در این صورت لازم است؛ یک نفر از طرف مرد و یک نفر از طرف زن بین آن دو داوری کنند.<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 1372ش، ج3، ص70.  </ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* قرآن.
+* بازیار اصفهانی و دیگران، «مدیریت ارتباط با خانواده اصلی و خانواده همسر از دید مشاوره»، فصلنامه فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده، شماره 28، 1398ش.
+* بهرامی، سیده زهرا و نمازی، اسماعیل، «عوامل تحكيم بنيان خانواده از ديدگاه اسلام»، کنگره بین‌المللی علوم اسلامی و علوم انسانی، 1395ش.
+* بوالحسنی، رحمان و عظیمی‌زاده، احمد، «الگوی سبک زندگی خانواده مسلمان با بهره‌گیری از سبک زندگی خانواده امیر المؤمنین»، چهارمین کنگره بین‌المللی فرهنگ و اندیشه دینی، 1397ش.
+* تقوی، محمدرضا و دیگران، «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشه اسلامی»، فصلنامه فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده، شماره 38، 1396ش.
+* جعفری، عابده‌بتول، «وظایف زوجین نسبت به یکدیگر»، نشریه پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، شماره 10، 1390ش
+* حسین‌پور، روح‌الله، «نظر اسلام در حل اختلافات خانوادگی»، راسخون، 1397ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، بازدید: 19 آذر 1401ش.
+* شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم »، پژوهش‌نامه معارف قرآنی، شماره 14، 1392ش.
+* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
+* طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، 1412ق.
+* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، سایت واژه‌یاب، بازدید: 24 آذر 1401ش.
+* غفرانی، محمد، «اسلام و خانواده»، نشریه مکتب اسلام، شماره 74، 1354ش.
+* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
+* محقق‌ داماد، سيد مصطفي‌ و دیگران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج: 18 دی 1398ش.
+* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
+* مکارم ‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1371ش.
+* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، بازدید: 16 آذر 1401ش.
+* نهج البلاغه، قم، امیر المؤمنین، 1393ش.
+* یوسفیان، نعمت‌الله، «ويژگى‌هاى خانواده برتر در اسلام»، شمیم خانواده، بازدید: 2 آذر 1401ش.
+* «شکل‌ها و نقش‌های خانوادگی»،  پیام زن، شماره 177، 1385ش.
+* «راه‌كارهاى حل اختلافات خانوادگى بر اساس تعاليم اسلام»، وب‌سایت راسخون، بازدید: 1 آذر، 1401ش.
+* «تاریخچه تشکیل خانواده»، مجله ویستا، بازدید: 23 آذر 11401ش.