@@ خط ۶۴: / خط ۶۴: @@
 * نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ7، 1404ق.
 * Christensen, A., L’Iran sous les Sassanides, Copenhagen, 1944.
+++++++
+{{درشت|'''منزلت پدری'''}}؛ پایگاه و اقتدار پدری در مناسبات خانوادگی.
+در بیشتر فرهنگ‌های جهان، پدر از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و ادیان الهی نیز برای نقش پدر ارزش والایی قائل شده‌اند؛ اما فمینیسم با نگرش برابری‌طلبانه افراطی، این جایگاه را به چالش کشیده و آن را نشانه‌ای از مردسالاری و تبعیض می‌داند. این رویکرد در غرب موجب تضعیف نقش پدر و بروز مشکلاتی مانند خانواده‌های بدون پدر شده است. در مقابل، اسلام مسئولیت پدر را نوعی ولایت و سرپرستی می‌داند که به نفع خانواده است و برای این نقش، اهمیت زیادی قائل است.
+==مفهوم‌شناسی==
+منزلت در لغت به‌معنای مرتبت و مقام، حرمت و احترام، پایگاه و بزرگی آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1377ش، ذیل واژه منزلت.</ref> منزلت نشان‌دهنده پایگاه فرد در گروه یا رتبه یک گروه در مقایسه با گروه‌های دیگر است. پایگاه منزلتی فرد، حقوق یک شخص را معین می‌کند. پایگاه پدری حامل نقش‌هایی است که دیگران از مرد به‌عنوان پدر انتظار دارند.<ref>کوئن، درآمدی به جامعه‌شناسی، 1381ش، ص57.</ref> ملاک‌های منزلت در فرهنگ‌های مختلف متفاوت است که عمده‌ترین آنها عبارتند از: ثروت، قدرت، نَسب، سِن و ارزش‌های فرهنگی و معنوی.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، ۱۳۹۵ش، ص۵۴۹.</ref>
+پدری در نگرش فمینیستی مفهوم محوری در بیان فرادستی مرد و فرودستی زن به‌شمار آمده و از خاستگاه پدرسالاری؛ فرهنگ مردسالاری و [[تبعیض جنسیتی|تبعیض]] اجتماعی علیه زنان تحلیل می‌شود.<ref>[https://jlr.sdil.ac.ir/article_132620.html غنی‌زاده بافقی و ورمزیار، «تأثیر جنبش‌های فمینیسم بر تحول مفهوم خانواده»، ۱۴۰۰ش، ص۲۳۸.]</ref>
+از منظر علوم اجتماعی؛ پدری صرفاً رابطه زیستی یا اجتماعی نیست، بلکه رابطه‌ای هنجاری است؛ منشأ ارزش‌های منحصربه‌فردی است که مسئولیت‌های خاصی را پایه‌گذاری و همچنین مسائل اخلاقی مهمی را خلق می‌کند.<ref>[https://www.ricac.ac.ir/news/5032/ÚØ´ÙØ§Ù-ÙÙØ³ÙÛ-Ú©Ø§Ø±Ø¨Ø±Ø¯ÛØ-ÙÙÙÙÙ-Ù¾Ø¯Ø±-Ù-ÙØ§Ø¯Ø±Û-Ø±Ø§-ÚÚ سعیدی، «چشمان فلسفۀ کاربردی، مفهوم پدر و مادری را چگونه می‌بیند؟»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref> پدری به نقش و مسئولیت مرد در خانواده اشاره داشته و پدر، مردی دارای فرزند است.<ref>[https://www.ziaossalehin.ir/fa/content/6257 «جایگاه ویژه پدر در روایات اسلامی»، وب‌سایت ضیاءالصالحین.]</ref>
+پدر در منابع اسلامی به پدر جسمانی (حقیقی)،<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> اجتماعی (معنوی)<ref>سوره حج، آیه 78.</ref> و رضاعی (شوهر دایه)،<ref>[https://www.sistani.org/persian/book/26578/5733/ حسینی‌سیستانی، «کیفیّت محرمیّت با فرزند خوانده از طریق عقد موقّت»، وب‌سایت دفتر آیت‌الله سیستانی.]</ref> تقسیم می‌شود.
+==دیدگاه‌های نظری==
+فمینیست‌ها، اقتدار مرد را منشأ اصلی شکل‌گیری نظام پدرسالاری معرفی می‌کنند؛ مظلومیت تاریخی زنان را بر همین مبنا تفسیر کرده و تلاش دارند تا منزلت پدری را کاهش دهند. حذف اقتدار پدر در خانواده‌های غربی از یک سوی نظارت و کنترل مرد بر اعضای خانواده را دچار مشکل کرد و از سوی دیگر مساوات‌طلبی و عدم [[تمکین]] زنان، موجب افزایش [[طلاق]] و گسترش خانواده‌های [[زنان سرپرست خانوار|زن سرپرست]] شد. فراوانی چنین خانواده‌هایی، منشأ آسیب‌های اجتماعی در غرب به‌شمار می‌آید. بر اساس تحقیقات، در آمریکا اکثریت محکومان به حبس‌های بلندمدت از خانه‌های بدون پدر بوده‌اند. با توجه به چنین شرایطی؛ برخی مشاوران خانواده در غرب، بیش از گذشته به این نکته واقف شده‌اند که لازم است منزلت پدری تقویت شده و موقعیت رهبری در خانواده به عهده مرد گذاشته شود.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، ۱۴۰۲ش، ص۹۴.]</ref>
+در نگرش اسلامی؛ مهم‌ترین نقش پدری در ساختار خانواده، نقش سرپرستی است.<ref>سوره نساء، آیه ۳۴.</ref> [[اقتدار مرد در خانواده|اقتدار مرد]] از سنخ ولایت است که البته حق استبداد در رأی را ندارد و باید با رعایت تمایلات و نیازهای دیگران، خانواده را مدیریت کند.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص93.]</ref> ولایت پدر بر فرزندان عبارت از تصرفات او در امور است که به سرنوشت آنها ارتباط پیدا می‌کند به‌عنوان نمونه اگر دختری بخواهد ازدواج کند باید از پدرش اجازه گیرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Book/View/45322/34404/ولایت-پدر-بر-فرزندان «ولایت پدر بر فرزندان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+==منزلت پدری در تمدن‌های باستانی==
+'''احترام به پدر''' از همگانی‌های فرهنگ بشر است؛ در ایران باستان؛ دختران تحت '''قیمومیت پدر''' بودند و ازدواج‌شان باید با رضایت آنها صورت می‌گرفت.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/211448/زن-در-ايران-باستان قزلباش، «زن در ایران باستان»، وب‌سایت روزنامه اعتماد.]</ref>
+در رم باستان؛ '''نظام پدرشاهی''' اساسی‌ترین و اختصاصی‌ترین نهاد جامعه محسوب می‌شد و پدر اختیار مطلق داشت.<ref>[http://pajoohe.ir/نگاهی-به-جایگاه-زن-و-نهاد-خانواده-در-روم-باستان میرزایی، «نگاهی به جایگاه زن و نهاد خانواده در روم باستان»، وب‌سایت پژوهه.]</ref> رئیس خانواده، مسن‌ترین مرد خانواده یعنی پدر یا پدربزرگ بود. او خانه را کنترل کرده و روی تمام اعضای خانواده‌اش نفوذ داشت<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1347074 مظاهری، «دین و زندگی در امپراتوری روم»، وب‌سایت راسخون.]</ref> و مالک همه وسایل حتی فرزندان و نوه‌ها دانسته می‌شد.<ref>[http://pajoohe.ir/نگاهی-به-جایگاه-زن-و-نهاد-خانواده-در-روم-باستان میرزایی، « نگاهی به جایگاه زن و نهاد خانواده در روم باستان»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>
+در آتن نیز پدر '''صاحب فرزندان''' شمرده شده و مادر هیچ‌گونه حقی نسبت به آنها نداشت.<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref>
+در چین؛ پدر حق داشت کودکانش را به کنیزی و غلامی فروخته و در مواردی حتی حق کشتن‌شان را نیز داشت. مرد عمدتاً به‌تنهایی غذا می‌خورد و به‌ندرت فرزندانش را به سفرهٔ خود می‌خواند.<ref>[https://journals.dte.ir/article_54989.html?lang=en معصومه محمدی، «زنانی که برده بودند!»، ۱۳۹۳ش.]</ref>
+در هند کهن؛ مرد با قدرت پدرشاهی بر خانواده خود حکومت کرده و در مواردی می‌توانست زنان و فرزندان خود را بفروشد.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج1، ص466.</ref> دختر قبل از ازدواج باید برده پدرش می‌بود.<ref>[https://shiastudies.com/fa/معرفی-آیین-برهمن-یا-هندوییسم/ «معرفی آیین برهمن یا هندوییسم»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی.]</ref>
+==منزلت پدری در آیین‌های اعتقادی==
+در آیین یهود؛ مجازات فرزندی که پدر و مادرش را لعن کند اعدام است،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1231464 مظاهری، «مجازات‌ها در حقوق یهودی (1)»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در گذشته پدر عبرانی می‌توانست دختران صغیر خود را بدون رضایت آنها شوهر دهد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_522962.html عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، ۱۳۹۳ش، ص۷۵-۷۴.]</ref>
+در آیین مسیحیت؛ بر اطاعت فرزندان از پدر سفارش شده و تأکید می‌شود که مبادا او را خشمگین و دلشکسته سازید.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/1797801/بررسی-تطبيقی-مقام-و-منزلت-پدر-در-كتب-آسمانی- حسن‌زاده‌طباطبایی، «بررسی تطبیقی مقام و منزلت پدر در کتب آسمانی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>
+بر مبنای آیین کنفوسیوس؛ اطاعت از پدر، از اصلی‌ترین آموزه‌های این آیین محسوب می‌شود.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref>
+در آیین بودایی؛ فرزندان ملزم به احترام به پدر خود بوده و احترام به او سبب پیشرفت دنیوی شمرده می‌شود. از نظر بودا؛ فرزندان هرگز نمی‌توانند دین خود نسبت به پدرش را ادا کنند.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ۱۳۹۲ش، ص۷۸.]</ref>
+در آیین زرتشت؛ اطاعت از والدین، نخستین تکلیف فرزندان است، پدر حق دارد فرزندش را که از او ناراضی است از ارث محروم کند و اگر فرزندی سه بار پدرش را نافرمانی کند مستحق مرگ دانسته می‌شود.<ref>[https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_87130.html غضنفری و دیگران، «مطالعۀ تطبیقی حقوق و وظایف اعضای خانواده در دین زردشتی و اسلام»، ۱۳۹۸ش، ص۱۸۲.]</ref>
+==منزلت پدری در اسلام==
+بر مبنای آموزه‌های اسلام؛ پدری، منزلت فوق‌العاده‌ای شمرده می‌شود.
+*نیکی‌کردن به پدر در ردیف پرستش خداوند است.<ref>سوره نساء، آیه 36.</ref>
+*رضایت و خشم پدر موجب رضایت و خشم خداوند می‌شود و با جلب رضایت پدر، رضایت الهی نیز جلب شده و انسان تبدیل به موجود بهشتی می‌شود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۰۴.</ref>
+*فرزندان موظف هستند که با پدر خویش با تواضع صحبت کرده و هرگز نباید در مقابل او حتی ''اف'' بگویند.<ref>سوره اسراء، آیه ۲۴-۲۳.</ref>
+*بهشت، دستاورد خدمت به پدر است و در احسان به پدر تفاوتی میان پدر مؤمن و غیرمؤمن نیست.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، ۱۳۹۵ش، ص۵۵۰.</ref>
+*پدر دارای حق ولایت است و اطاعت از او مقدم بر اطاعت از مادر بوده و فرزند موظّف است در چارچوب شرع، مطابق خواست او رفتار کند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، ۱۳۹۵ش، ص۱۴۳.</ref>
+در آموزه‌های اسلام پاداش‌های بزرگی برای احسان به پدر بیان شده است. نیکی به پدر، از محبوب‌ترین اعمال نزد خداوند بوده و نتیجه آن زیاد شدن عمر، رسیدن به بهشت و جلوگیری از بلا و ثواب آن برابر با جهاد در راه خدا است. نیکی به پدر، رابطه متقابل فرزندی و پدری را تقویت کرده و موجب می‌شود که فرزندان در فرایند [[جامعه‌پذیری جنسیتی در خانواده|جامعه‌پذیری]]، آن را به‌عنوان هنجار الزامی پذیرفته و در آینده به پدر خود احسان کنند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص554.</ref> بر این اساس، یکی از پاداش‌های نیکی به پدر، بهره‌مندی از [[فرزند صالح]] است<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/113386/آثار-نیکی-به-والدین «آثار نیکی به والدین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> که نورِ دیده آدمی به‌شمار می‌آید.<ref>سوره فرقان، آیه 74.</ref>
+==منزلت پدری در جهان اسلام==
+امروزه دموکراتیک‌شدن خانواده در جوامع مسلمان، ساختار عمودی خانواده‌ها را به الگویی تبدیل می‌کند که یا والدین به‌طور یکسان در فرایند تصمیم‌گیری مشارکت کنند یا زن در تصمیم‌گیری جانشین مرد شود؛<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص131.</ref> اما به‌دلیل جایگاه کانونی زن در اسلام، عملاً به گزینه دوم ختم شده و به موازات کاهش منزلت پدر، اقتدار مادر افزایش یافته است. در این الگو وظایف مرد سنگین‌تر و توان تصمیم‌گیری او کاهش یافته و مدیریت خانواده، [[زنانه]] شده است. این تحول مدیریتی در خانواده‌های ایرانی هم دیده می‌شود؛ درآمدها و ارتباطات شوهر توسط همسرش کنترل می‌شود، روابط خانوادگی به سمت طایفه مادری متمایل شده و فرزندان با خویشان [[مادري|مادری]] احساس همرنگی بیشتری دارند، با غلبه نقش مادری بر نقش همسری، خانواده‌های ایرانی به تدریج به سوی بالا بردن تعارض میان مادر و فرزند با پدر پیش رفته و خانواده‌ها دچار آسیب‌های جدی می‌شوند.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، ۱۴۰۲ش، ص۹۵-۹۴.]</ref>
+==پیامدهای بی‌احترامی به پدر==
+در آموزه‌های اسلامی برای اذیت کردن پدر مجازات‌های سنگین دنیوی و اخروی تعیین شده است؛ فرزند پدرآزار محروم از بهشت و رحمت الهی بوده و در همین دنیا مجازات می‌شود. از منظر جامعه‌شناسی نیز اگر شخصی برخورد تحقیرآمیزی با پدر خود داشته باشد، فرزندانش با الگوگیری از رفتار او در فرایند جامعه‌پذیری، تحقیر پدر را ناهنجاری تلقی نکرده و با او همین رفتار را تکرار خواهند کرد.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، ۱۳۹۵ش، ص۵۵۵.</ref>
+در منابع حدیثی؛ تنش با پدر موجب خواری دانسته می‌شود؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، بی‌تا، ج‏72، ص338.</ref> زیرا بی‌احترامی به پدر، بی‌پدری را در خانواده‌ها گسترش می‌دهد؛ بر مبنای آمارها؛ فقدان مدیریت پدری، پیامدهای سنگینی برای خانواده‌ها دارد. تحقیقات لوئیس و می‌یرز (۱۹۸۹م) در بوستون دربارهٔ گروهی از کودکان بی‌خانمان، نشان داد که ۹۹٪ این کودکان متعلق به خانواده‌های بدون پدر هستند. بر اساس تحقیقات انجام شده در آمریکا ۶۰٪ متجاوزان به عنف، ۷۲٪ قاتلان نوجوان و ۷۰٪ محکومان به حبس‌های بلندمدت از خانه‌های بدون پدر بوده‌اند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۰.</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن کریم
+* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
+* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
+* «آثار نیکی به والدین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید مطلب: ۳۱ تیر ۱۴۰۴ش.
+* «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۱ش.
+* «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۳۹۹ش.
+* «جایگاه ویژه پدر در روایات اسلامی»، وب‌سایت ضیاءالصالحین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۶ش.
+* جعفری، حسین‌علی و دادفر، سحر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال چهارم، شماره ۴، تابستان ۱۳۹۲ش.
+* حسن‌زاده‌طباطبایی، سیدمحمدرضا، «بررسی تطبیقی مقام و منزلت پدر در کتب آسمانی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۸۸ش.
+* حسینی‌سیستانی، سیدعلی، «کیفیّت محرمیّت با فرزند خوانده از طریق عقد موقّت»، وب‌سایت دفتر آیت‌الله سیستانی. تاریخ بازدید مطلب: ۲۷ تیر۱۴۰۴ش.
+* دورانت، ویلیام جیمز، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام و دیگران، تهران، اقبال، ۱۳۳۷ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
+* سعیدی، زهره، «چشمان فلسفهٔ کاربردی، مفهوم پدر و مادری را چگونه می‌بیند؟»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تاریخ درج مطلب: ۲ اسفند ۱۴۰۲ش.
+* عزیزی خادم، معصومه و حسینی، علی‌یار، «بررسی نقش زن در یهودیت»، در فصلنامه علمی‌پژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۹۳ش.
+* غضنفری، کلثوم و دیگران، «مطالعهٔ تطبیقی حقوق و وظایف اعضای خانواده در دین زردشتی و اسلام»، تحقیقات حقوقی، شماره ۸۸، اسفند ۱۳۹۸ش.
+* غنی‌زاده‌بافقی، مریم و ورمزیار، فائزه، «تأثیر جنبش‌های فمینیسم بر تحول مفهوم خانواده»، پژوهش‌های حقوقی، شماره ۴۶، تابستان ۱۴۰۰ش.
+* قزلباش، زهرا، «زن در ایران باستان»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۲ش.
+* کوئن، بروس، درآمدی به جامعه‌شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، توتیا، چاپ دوازدهم، ۱۳۸۱ش.
+* مجلسی، ‏محمدباقر، بحارالأنوار، تهران، اسلامیه‏، بی‌تا.
+* محبی، محمدعارف، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، معرفت فرهنگی‌اجتماعی، سال پانزدهم، شماره ۱، زمستان ۱۴۰۲ش.
+* مظاهری، علی‌اکبر، «مجازات‌ها در حقوق یهودی (۱)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید مطلب: ۳۱ تیر ۱۴۰۴ش.
+* مظاهری، علی‌اکبر، «دین و زندگی در امپراتوری روم»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۶ش.
+* «معرفی آیین برهمن یا هندوییسم»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ بازدید مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش.
+* معصومه محمدی، سیف، «زنانی که برده بودند!»، پیام زن، شماره ۲۶۷، خرداد ۱۳۹۳ش.
+* میرزایی، نسترن، «نگاهی به جایگاه زن و نهاد خانواده در روم باستان»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ شهریور ۱۳۹۱ش.
+* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
+* «ولایت پدر بر فرزندان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۳۸۹ش.
+{{پایان منابع}}
++++++++
+<big>'''نقش تربیتی پدر'''</big>؛ وظایف و مسئولیت‌های تعریف‌شده برای جایگاه پدری در خانواده.
+نقش تربیتی پدر، در زمان تولد کودک ناچیز و سپس در دوران [[بلوغ]] قابل توجه می‌شود. پدر عنصر قدرت و اقتدار در ضمیر فرزندان است؛ به‌گونه‌ای که الگویی بی‌مثال برای رشد و بالندگی پسران و معیاری مناسب از همسری آرمانی در ذهن دختران است. شخصیت فرزند بدون حضور و نقش تربیتی پدر دچار اخلال می‌شود.
+==مفهوم‌شناسی==
+تربیت در لغت به‌معنای پروردن و ادب و اخلاق به کسی آموختن<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA&f=amid  عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ «تربیت».]</ref>  و در اصطلاح، شکوفایی استعدادها و به تکامل رساندن فرد و مراقبت و سیر دادن او به سوی کمال است.<ref> کیان، «بررسی و تبیین ابعاد تربیت کودک در نظام خانواده از دیدگاه اسلام»، 1394ش، ص11.</ref>  هر یک از پدر و مادر در تربیت کودک نقش خاصی دارد. گاهی حوزۀ تربیتی پدر به تأمین مخارج و مدیریت خانه محدود می‌شود؛<ref> اخوی، «نقش پدر در تربیت فرزند»، 1388ش، ص118.</ref>  درحالی که طبق نظر کارشناسان، نقش پدر اهمیتی همانند نقش مادر و از برخی جهات مهم‌تر از آن دانسته شده است.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص41. </ref>
+==اهمیت نقش پدر در تربیت فرزندان==
+کارشناسان معتقدند، شخصیت، تحصیلات، شغل، نگرش و سطح درآمد پدران از جمله عواملی است که کودکان در آینده از آن تأثیر می‌گیرند.<ref> هاشمی، «پدرم مقتدر باش»، روزنامۀ ایران، 1385ش، ص16.</ref>  تربیت فعالانۀ پدر، موجب تکامل شخصیت کودک، ایجاد عزت‌نفس، سلامت و امنیت روانی، دوری از استرس در آینده، توانایی حل مشکلات و دوری از آسیب‎‌های اجتماعی در بزرگ‌سالی می‌شود.<ref> بخشی، «نقش پدر در تربیت فرزند»، روزنامۀ ایران، 1393ش، ص25.</ref>
+==نقش پدر در مقایسه با نقش مادر==
+مهم‌ترین مؤلفۀ پرورشی مادر، محبت و در مورد پدر اقتدار او است؛ نظام تربیتی و شخصیتی [[کودک]] در ایجاد تعادل میان محبت مادرانه و اقتدار پدرانه شکل می‌گیرد. در سال‌های اول بعد از تولد فرزند، نقش عاطفی مادر پررنگ و نقش پدر اندک است. اما با افزایش سن کودک، نقش پدر نیز فزونی یافته و در هفت سالگی نقش هر دو به یک میزان می‌شود و پس از آن نقش مقتدرانۀ پدر مورد توجه کودک قرار می‌گیرد. <ref> مصدقی نیک، «رابطۀ پدر و کودک»، 1371ش، ص78-79.</ref>
+==نقش پدر در تربیت فرزندان==
+پدر از زمان انتخاب همسر، نخسین گام را در تربیت فرزندان برمی‌دارد و این کار 21 سال پس از تولد کودک  ادامه می‌یابد.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص79.</ref>  توجه به آموزش فرزندان، شناخت وظایف، راه‌های برقراری ارتباط و روش حل مسئله بیشتر بر عهده پدر است.<ref> ویسی، آسیب‌شناسی خانواده و راه‌های پیشگیری از آن، بی‌تا، ص52.</ref>
+===پیش از تولد فرزند===
+پدر در دوران بارداری مادر، می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در تربیت فرزند دخیل باشد. روش مستقیم آن است که پدر کودک را لمس کرده و با او صحبت کند؛ محققان بر این باورند که کودک صدای پدر را در دوران جنینی بهتر از صدای مادر درک می‌کند و بعدها منجر به افزایش صمیمیت بین آنان می‌شود. در روش غیرمستقیم نیز پدر با مراقبت از مادر و تأمین آرامش او، موجب تولد فرزندی آرام و سالم خواهد بود.<ref> سیرز، نقش پدر در مراقبت و تربیت کودک،1400ش، ص7-8.</ref>
+===پس از تولد فرزند===
+پدر از همان لحظه‌های ابتدایی تولد کودک، با حرف‌زدن و در کنار مادر بودن نقش خود را ایفا می‌کند. برای برقراری نقش عاطفی و انس میان پدر و فرزند، لازم است پدر اهتمام ویژه به در آغوش‌ گرفتن فرزند، از اوایل تولد داشته باشد تا نوزاد علاوه بر مادر، پدر را نیز مأمنی امن بیابد.<ref> سیرز، نقش پدر در مراقبت و تربیت کودک، ش1400ش، ص15-17.</ref>  از بازۀ سنی 18 تا 24 ماهه، نقش پدر به تدریج پررنگ می‌شود و با برقراری ارتباط بهینه با کودک هم موجب استقلال فردی کودک می‌شود و هم با حمایت از مادر، به‌صورت غیرمستقیم در [[تربیت فرزند]] مشارکت می‌کند.<ref>  گیلدر و دیگران، چه کسی گهواره را تکان خواهد داد؟، 1389ش، ص84.</ref> نقش پدر در سنین سه تا چهار و به خصوص پس از شش سالگی فوق‌العاده اهمیت می‌یابد.<ref> مصدقی نیک، «رابطۀ پدر و کودک»، 1371ش، ص78.</ref>
+==وظایف پدری==
+پدر وظایفی از جمله؛ مدیریت خانواده، پذیرش کودک و احترام به او، تقویت اعتمادبه‌نفس، دورکردن خطرهای جسمی و اخلاقی از فرزندان، جایگاه امن‌بودن در مواقع خطر، ایجاد روحیۀ مقاومت در برابر سختی‌ها و هموار کردن راه زندگی آنان را دارد. وظایف و نقش پدری، در قالب نقش‌های فرهنگی، مذهبی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیز می‌گنجد<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص99 و 60-63.</ref>  و عبارت است از:
+* '''فرهنگی''': مشاوره فرزندان و گسترش افق دید آنان، آموزش روش‌های درست و منطقی فکر‌کردن، آموختن ادب، شناساندن رسوم، طرح مباحث علمی در خانه و ارتقای اطلاعات فرزندان و تشویق به فراگیری علم،<ref> ایمانی، «جایگاه و نقش پدر در تربیت فرزندان»، 1389ش، ص18.</ref>  تنظیم حُسن روابط اعضای خانواده با یکدیگر، اقوام و دوستان، تنظیم اوقات و جلوگیری از افراط و تفریط در پرداختن به بازی و درس؛<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص60-62.</ref>
+*
+* '''اجتماعی''': آموختن مهارت‌های اجتماعی،<ref>   ایمانی، «جایگاه و نقش پدر در تربیت فرزندان»، 1389ش، ص27</ref>  آموزش قوانین حاکم بر جامعه؛
+*
+* '''مذهبی''': تعالی‌بخشی روح و نفس فرزندان، القای تعالیم دینی، آموختن احکام، [[نماز]] و [[قرآن]]، ایجاد پایه‌های عمل به فرائض دینی از خردسالی، عرضۀ عقاید و افکار مذهبی خود؛
+*
+* '''اقتصادی''': آگاهی‌‌دادن دربارۀ ارزش کار، آشنایی با حرفه‌ها، تشویق فرزندان به فراگیری فنون و آموزش حرفۀ خود، آشنایی فرزندان با [[انفاق]] و [[صدقه‌]]دادن؛
+*
+* '''سیاسی''': آموزش حدود [[آزادی]]، جهان‌بینی، دوستی انسان‌ها، مددکاری، آموزش فنون رزمی، تبیین جایگاه حکومت و ضرورت آن، تبیین نقش فرزندان در جامعۀ انسانی.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص107-130.</ref>
+==نقش پدر در تربیت فرزند پسر==
+از دید روانشناسان پسران سه تا شش ساله، پدر خود را الگویی تام می‌دانند.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص60-99.</ref>  برای رشد و تکامل جنسیتی فرزند پسر و نهادینه شدن هویت مردانه در او، حضور پدر همراه با نقش تربیتی مؤثر او می‌تواند فرزندان پسر را با مردانگی به‌معنای مسئولیت‌پذیری، قاطعیت، مثبت‌بودن و توانایی حل مسائل در شرایط سخت، آشنا کند.<ref> سیرز، نقش پدر در مراقبت و تربیت کودک، ش1400ش، ص30-31.</ref>  پسر از پدر، چگونه همسر و پدر بودن در آینده را نیز می‌آموزد.<ref> هاشمی، «پدرم مقتدر باش»، روزنامۀ ایران، 1385ش، ص16.</ref>  پدری که در عین آگاهی به وظایف مردانگی، پرورش‌دهندۀ توانمندی است و محبت به فرزندان و تشویق آنان را نیز به بهترین شکل انجام می‌دهد، مؤثرترین الگو برای پسر است.<ref> سیرز، نقش پدر در مراقبت و تربیت کودک، ش1400ش، ص30-31.</ref>
+==نقش پدر در تربیت فرزند دختر==
+نوع رابطۀ پدر با دختر، تأثیر قابل‌توجهی در انتخاب درست برای برقراری رابطۀ عاطفی و ازدواج دارد؛ زیرا پدر است که تصویر مرد ایده‌آل در ذهن دختر را تا حد زیادی می‌سازد. نتایج تحقیقات نشان داده، پدری که با خشونت و بدون محبت با دختر رفتار می‌کند، او را بیشتر به سمت روابط عاطفی پرخطر متمایل می‌کند.<ref> حیرانی، «نقش پدر در تربیت فرزندان»، 1391ش، ص15.</ref>  در آموزه‌های اسلامی، پدران به حمایت و جانبداری از دختران و به توجه و محبت بیشتر به آنان سفارش شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که تأکید شده، پدر هدیه را نخست به فرزند دختر بدهد و یا در صورت خطا، به تذکر‌دادن اکتفا کند. مسئولیتی که پدر در تربیت دختر دارد، عبارت است از:
+* تمجید از رفتار، ادب و متانت دختر؛
+* پرورش او با دید آینده‌نگرانه و هدایت او برای کسب شایستگی در امور خانوادگی؛
+* مشاور فکری، رفع کاستی‌ها و جهت‌دهی استعدادها؛
+* نادیده‌گرفتن خطا و بخشیدن او و جلوگیری از اشک ریختن او؛
+* محبت ورزیدن و اشباع او در این زمینه (تا نیازی به محبت غیر نداشته باشد)؛
+* رشد روانی دختر، بالا آوردن سطح عقل و ایجاد تعادل بین احساسات؛
+* جلوگیری از تمایل دختر به پوشش و رفتار مردانه.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص209-214.</ref>
+==نقش پدر در تربیت فرزند از دیدگاه اسلام==
+از نظر [[اسلام]]، پدر سرپرست دینی و معنوی و تعیین‌گر نوع رفتارها و هنجارهای حاکم بر خانه و خانواده است.<ref> قائمی، نقش پدر در تربیت، 1375ش، ص60.</ref>
+مؤلفه‌های نقش تربیتی پدر از دیدگاه [[اسلام]] عبارت است از: [[محبت به فرزند|محبت به فرزندان]]، احترام به مادر، احترام به فرزندان، بازی با فرزند، الگودهی مثبت، آموزش‌های دینی، آموزش‌های عمومی، آموختن ادب، کمک به شکل‌دهی هویت فردی و اجتماعی، آموزش روابط اجتماعی، انتخاب دوست، تربیت شغلی و وظایف مالی.<ref> همتی و فتحی آشتیانی، «ساخت و تعیین ویژگی‌های روان‌سنجی نقش تربیتی پدر از دیدگاه اسلام»، 1392ش، ص10.</ref>
+از میان این مؤلفه‌ها محبت و تکریم کودک، احترام به مادر، الگودهی مثبت و تأمین مالی (برای رفع نیازهای جسمی کودک)، مربوط به همۀ دوره‌های تربیتی دانسته شده است. اما در سایر نقش‌ها، وظایف پدر به‌صورت زمان‌بندی‌شده در سه بازۀ رشد و تربیت کودک متفاوت می‌شود. از تولد تا هفت‌سالگی، وظیفۀ پدر؛ بازی‌کردن و فراهم‌سازی شرایط آن و آموزش غیرمستقیم در قالب داستان، بازی و مسابقه دانسته شده است. در بازۀ سنی 7 تا 14 سال؛ پدر به آموختن ادب و تعلیم اعتقادی یا عمومی فرزند و هر آنچه که برای آینده لازم است بداند، اشتغال دارد. در بازۀ سنی 14 تا 21 سال که شامل مرحلۀ بلوغ و نوجوانی است؛ نقش تربیتی پدر بسیار مهم تلقی شده است و از جمله وظایف او؛ شکل‌دهی شخصیت فردی و اجتماعی، فراهم کردن زمینه‌های شغلی، مسئولیت‌سپاری و مشورت‌کردن با فرزند و در نهایت فراهم‌کردن زمینه ازدواج او گفته شده است.<ref> همتی و فتحی آشتیانی، «ساخت و تعیین ویژگی‌های روان‌سنجی نقش تربیتی پدر از دیدگاه اسلام»، 1392ش، ص15-17.</ref>  پس از طی این سه بازۀ سنی و تربیت مؤثر پدر، طبق حدیثی از پیامبر فرزند به حال خود رها می‌شود.<ref> طبرسی، مکارم‌الاخلاق، 1412ق، ص222.	</ref>
+==آیات و روایات در مورد نقش تربیتی پدر==
+در حدیثی از پیامبر وظیفه پدر، سرپرستی خانواده دانسته شده است که به‌دلیل این مسئولیت مورد پرسش قرار خواهد گرفت.<ref> بخاری، صحیح البخاری، ج4، ص298.</ref>  امام سجاد نیز حق فرزند بر پدر را کمک به اطاعت از خدا، محبت به خدا و فراهم کردن زمینۀ  ایمان و پاکی فرزند دانسته است.<ref> علی بن حسین، رسالۀ حقوق امام سجاد علیه‌السلام، 1394ش، ص60.</ref>  در [[قرآن]] نیز آمده که پدر وظیفۀ حفظ خانواده از آتش جهنم را بر عهده دارد.<ref> سورۀ تحریم، آیۀ 6.</ref>
+==آسیب‌های عدم ایفای نقش پدری==
+عدم حضور فیزیکی پدر در خانه یا عدم مشارکت فعال او در تربیت فرزندان، سبب آسیب‌های روانی در هر یک از نقش‌های اخلاقی و جنسیتی فرزندان می‌شود. از جمله این آسیب‌ها؛ پرخاشگری، عدم حرف‌شنوی، افسردگی و شخصیت ضد اجتماعی فرزند است.<ref> مهرجو، «نقش پدر در تربیت کودک»، 1389ش، ص14-15.</ref>
+==نقش تربیتی پدر در ادبیات==
+نقش تربیتی پدر از زبان شاعران نیز در ادبیات فارسی مورد توجه قرار گرفته است؛
+پروین اعتصامی این چنین سروده است:<ref> [https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh75 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنوی‌ها، تمثیلات و مقطعات، زاهد خودبین، وب‌سایت گنجور.]</ref>
+{{آغاز نستعلیق}}
+ {{شعر|نستعلیق}}
+ {{ب|ای پدر پیر ز چین آمدم |از بلد شک به یقین آمدم}}
+ {{پایان شعر}}
+ {{پایان نستعلیق}}
+حزین لاهیجی نیز در این باره چنین می‌سراید:<ref>  [https://ganjoor.net/hazin/manavi-hz/safir-e-del/sh9 لاهیجی، دیوان اشعار، مثنویات، صفیر دل، وب‌سایت گنجور.]</ref>
+{{آغاز نستعلیق}}
+ {{شعر|نستعلیق}}
+ {{ب|پدر از آن می‌ستاید دلم| که فیضش رسانید تا منزلم}}
+ {{پایان شعر}}
+ {{پایان نستعلیق}}
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* قرآن کریم
+* اخوی، اصغر، «نقش پدر در تربیت فرزند»، نشریۀ آفاق مهر، شمارۀ 31، اردیبهشت 1388ش.
+* اعتصامی، پروین، دیوان اشعار، مثنوی‌ها، تمثیلات و مقطّعات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1401ش.
+* ایمانی، محسن، «جایگاه و نقش پدر در تربیت فرزندان»، مجلۀ پیوند، شمارۀ 369-371، تابستان 1389ش.
+* ایمانی، محسن، «جایگاه و نقش پدر در تربیت فرزندان»، مجلۀ پیوند، شمارۀ 368، خرداد 1389ش.
+* بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، قاهره، وزارت اوقاف، 1410-1411ق.
+* بخشی، حمیلا، «نقش پدر در تربیت فرزند»، روزنامۀ ایران، شمارۀ 5838، تاریخ انتشار: 21 دی 1393ش.
+* حیرانی، شبنم، «نقش پدر در تربیت فرزندان»، مجلۀ کودک، پیاپی 85، مرداد 1391ش.
+* سیرز، ویلیام، نقش پدر در مراقبت و تربیت کودک، مترجم: شرف‌الدین شرفی، تهران، صابرین، چاپ بیستم، 1400ش.
+* طبرسی، فضل بن حسن، مکارم ‌الاخلاق، قم، شریف رضی، چاپ چهارم، 1412ق.
+* علی بن حسین، رسالۀ حقوق امام سجاد، مترجم: محمد افشاری، قم، مشهور، 1394ش.
+* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 29 بهمن 1401ش.
+* قائمی، علی، نقش پدر در تربیت، تهران، امیری، 1375ش.
+* کیان، مریم، «بررسی و تبیین ابعاد تربیت کودک در نظام خانواده از دیدگاه اسلام»، فصلنامۀ علمی-ترویجی اخلاق، سال 5، شمارۀ 18، تابستان 1394ش.
+* گیلدر، جرج و دیگران، چه کسی گهواره را تکان خواهد داد؟، مترجم: سمانه مدنی و آزاده وجدانی، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1389ش.
+* لاهیجی، حزین، دیوان اشعار، مثنویات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1401ش.
+* مصدقی نیک، مجتبی، «رابطۀ پدر و کودک»، مجلۀ رشد معلم، شمارۀ 84، 1371ش.
+* مهرجو، پروانه، «نقش پدر در تربیت کودک»، مجلۀ کودک، پیاپی 69، بهمن 1389ش.
+* ویسی، غلام‌رضا، آسیب‌شناسی خانواده و راه‌های پیشگیری از آن، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نمایندگی ولی‌فقیه مرکز تحقیقات اسلامی، بی‌تا.
+* هاشمی، هدی، «پدرم مقتدر باش»، روزنامۀ ایران، شمارۀ 3551، تاریخ انتشار: 28 دی 1385ش.
+* همتی، مجید و فتحی آشتیانی، علی، «ساخت و تعیین ویژگی‌های روان‌سنجی نقش تربیتی پدر از دیدگاه اسلام»، فصلنامۀ روانشناسی و دین، سال ششم، شمارۀ سوم، پاییز 1392ش.

پدر: تفاوت میان نسخه‌ها