|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <big>'''تابآوری اقتصادی'''</big>؛ توانمندی پویا و صیانتی یک نظام اقتصادی در پیشبینی، جذب و بازسازی ساختاری در مواجهه با تکانههای مخرب.<ref group="دیدگاه">آیا درباره این اصطلاح پیشینه نداریم؟ اینکه چه زمانی چنین اصطلاحی شکل گرفت و وارد ایران شد؟ | | <big>'''تابآوری اقتصادی'''</big>؛ توانمندی پویا و صیانتی یک نظام اقتصادی در پیشبینی، جذب و بازسازی ساختاری در مواجهه با تکانههای مخرب.<br> |
| | |
| یک ابهام شخصا دارم شما اگر این ابهام را ندارید فعلا بگذریم:
| |
| | |
| مطالب زیر درباره اقتصاد تاب آور است یا تاب آوری اقتصادی؟</ref>
| |
| | |
| تابآوری اقتصادی (Economic Resilience) ظرفیت یک نظام اقتصادی برای پیشبینی، جذب، سازگاری و بازسازی ساختاری در مواجهه با نااطمینانیها، شوکهای مخرب خارجی و بحرانهای حاد یا مزمن است. این مفهوم چندبعدی بهعنوان یک سیاست بیمه در مسیر تکامل سیستمها، مجموعهای تفکیکناپذیر از توانمندیهای نهادی، متنوعسازی تولید، حکمرانی کارآمد، صیانت از سرمایۀ اجتماعی و انعطافپذیری ابزارهای مالی را در بر میگیرد. در دکترین بومی ایران، این سازوکار ارتباطی عمیق با «اقتصاد مقاومتی» یافته و در شرایط تحمیل تکانههای برونزا نظیر تحریمها و منازعات ژئوپلیتیک، واجد اهمیت راهبردی مضاعف در لایههای کلان، میانی، خرد و خانوار میشود؛ هرچند، کارآمدی مستمر آن در بلندمدت، مشروط به مهار فرسایش ساختاری زنجیرههای تأمین و نوسازی مداوم لایههای حمایتی است.
| |
| ==مفهومشناسی و چارچوبهای نظری<ref group="دیدگاه">چرا چارچوب های نظری را درکنار مفهوم شناسی آورده اید؟</ref>==
| |
| تابآوری اقتصادی مبیّن پویاییِ افراد، کسبوکارها و بخشهای تولیدی برای انطباق، جذب و جهش از چالشهای گوناگون مانند بلایای طبیعی، رکودهای فراگیر، بحرانهای مالی یا همهگیریها است.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریمزاده و دیگران، «تعیینکنندههای تابآوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص76.]</ref> از منظر تئوریک، تابآوری نه یک هدف غایی صلب بلکه ویژگیِ زیرساختی و صیانتی در مسیر تکامل لایههای اقتصادی است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستانآباد و دیگران، «تابآوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref>
| |
| ===الگوی سنجش سهمحوری بریگوگلیو<ref group="دیدگاه">این بحث و بحث بعدی نیاز به تیتر مستقل ندارد. از مطالب آن برای تبیین مفهوم و ویژگی های تاب آوری اقتصادی استفاده کنید یا در بخش بعدی که ابعاد و جنبه ها هستند.
| |
| | |
| توجه داشته باشید که مبتلا به تکرار نشوید</ref>===
| |
| ارزیابی توانمندی انعطافپذیر سیستمهای اقتصادی بر اساس مدل بریگوگلیو بر سه محور استوار است: سرعت بازسازی (ترمیمپذیری سیستم پس از وقوع تکانه)، استواری (پایداری و عدم انحراف شدید شاخصهای کلیدی نظام اقتصادی در حین ضربه) و پیشگیری (دفع پیشدستانه ریشههای مخرب).<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریمزاده و دیگران، «تعیینکنندههای تابآوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص74-75.]</ref>
| |
| ===تمایز ساختاری واکنش سیستمها (الگوی هیل)===
| |
| برای تفکیک وضعیتهای یک نظام اقتصادی در مواجهه با تکانهها، الگوی نظری «هیل» رفتارهای سیستمی را به سه لایۀ متمایز تقسیم میکند:
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! وضعیت سیستم !! رفتار سیستم در برابر ضربه !! وضعیت خروجی عملکرد
| |
| |-
| |
| | مستحکم (ضد ضربه)|| عدم دریافت اثر منفی، تحمل کامل ضربه و مصونیت در برابر تخریب|| حفظ کامل تعادل اوليه
| |
| |-
| |
| | تابآور (Resilient)|| تأثیرپذیری منفی و افت موقت اما بازسازی و بازگشت به مسیر رشد|| بازیابی تعادل پیشین یا جدید
| |
| |-
| |
| | آسیبپذیر (شکننده)|| ناتوانی ساختاری در دفع شوک و فروپاشی فرآیندهای بازسازی|| سقوط به توازن نامطلوب و فرساینده<ref>[https://ecoj.sbu.ac.ir/article%2045054.html ابونوری و لاجوردی، «برآورد شاخص ترکیبی آسیبپذیری و تابآوری اقتصاد ایران»، 1395ش، ص6-7.]</ref>
| |
| |}
| |
| | |
| ===پارادایم بومی اقتصاد مقاومتی و آسیبشناسی ساختاری آن<ref group="دیدگاه">به نظرم جای معرفی اقتصاد مقاومتی و خصوصا آسیب های آن در اینجا نباشد.
| |
| | |
| اگر مفهوما اقتصاد مقاومتی و تاب آوری اقتصادی یک چیز بود، شما میتوانستید در یک جمله بگویید در دکترین ایران اصطلاح اقتصاد مقاومتی واژه معادل ان است. در حالی که چنین نیست و شما باید در مباحث بعدی، نسبت اقتصاد مقاومتی و تاب آوری اقتصادی رو روشن کنید.</ref>===
| |
| در دکترین ایران، اقتصاد مقاومتی پلتفرمی راهبردی برای مصونسازی سیستم در برابر تکانههای خارجی (جنگ و تحریم) از طریق اتکا به ظرفیتهای درونزا، صنایع دانشبنیان و منابع معدنی است. با این حال، فقدان الگوی مستمر راهبردی در چهار دهۀ گذشته و اتکا به سیاستهای اقتضایی، نوعی بلاتکلیفی در متغیرهای کلان ایجاد کرده است. گذار به تابآوری اقتصادی پویا منوط به اصلاحات ساختاری فوری است؛ از جمله تبدیل اقتصاد تجارتمحور به تولیدمحور، مهار تورم ساختاری، کاهش بدنۀ دولت، اجرای واقعی اصل ۴۴ و مبارزۀ نهادی با رانت تا پایایی سیستم در سایۀ امنیت و وحدت ملی محقق شود.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/02/18/3585527/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8 «اقتصاد مقاومتی اهرمی برای تابآوری در برابر تهدیدات خارجی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
| |
|
| |
|
| | تابآوری اقتصادی (Economic Resilience) بهمعنای توانایی یک کشور برای مقاومت در برابر مشکلات ناگهانی نظیر تحریم، جنگ یا بلایای طبیعی است؛ بهطوری که کسبوکارها و بخشهای تولیدی در اثر این ضربهها فرو نپاشند و به سرعت به مسیر رشد بازگردند. این ویژگی مانند یک سپر صیانتی عمل میکند که با تنوع بخشیدن به بازارها، مبارزه با فساد و هدایت سرمایهها بهسمت تولید بومی، مانع از توقف حرکت چرخۀ تولید میشود. بررسی این مفهوم نشان میدهد که تقویت تواناییهای درونی جامعه و صیانت از معیشت مردم، کلیدهای اصلی برای حفظ ثبات کشور در مواجهه با تکانههای بزرگ بهشمار میروند. |
| | ==مفهومشناسی== |
| | تابآوری اقتصادی بهمعنای پویایی، ظرفیت و توانمندی افراد، کسبوکارها و بخشهای تولیدی برای انطباق، جذب، تحمل و جهش از چالشهای گوناگون ساختاری یا ناگهانی مانند بلایای طبیعی، رکودهای فراگیر، بحرانهای مالی یا همهگیریها است.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریمزاده و دیگران، «تعیینکنندههای تابآوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص76.]</ref> از منظر تئوریک، تابآوری اقتصادی یک هدف نهاییِ ثابت قلمداد نمیشود بلکه ویژگی زیرساختی، صیانتی و پویا در مسیر تکامل و بازسازی لایههای اقتصادی بهشمار میرود.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستانآباد و دیگران، «تابآوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref> <br> |
| | در ادبیات توسعه، میان تابآوری اقتصادی و مفاهیمی چون اقتصاد جنگی یا اقتصاد ریاضتی تمایزهای ساختاری وجود دارد. اقتصاد جنگی به اقدامات مقطعی و کوتاهمدت برای تأمین هزینههای نظامی معطوف بوده و اقتصاد ریاضتی تنها بر کاهش مخارج دولت برای مهار کسری بودجه تمرکز دارد؛ در حالیکه تابآوری اقتصادی، رویکرد پویای مدیریتی و بلندمدت برای حفظ کارکرد، پایداری و رشد سیستم در مواجهه با تکانهها است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/46075/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C «اقتصاد مقاومتی، نیاز و ضرورت امروز و فردای کشور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> |
| | بر اساس نظریههای توسعه، این مفهوم از سه محور اصلی تشکیل میشود که شامل سرعت بازسازی (میزان ترمیمپذیری سیستم پس از وقوع تکانه)، استواری (پایداری و عدم انحراف شدید شاخصهای کلیدی در حین ضربه) و پیشگیری (دفع پیشدستانه ریشههای مخرب) است.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریمزاده و دیگران، «تعیینکنندههای تابآوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص74-75.]</ref> بر این اساس، واکنش نظامهای اقتصادی در مواجهه با تکانهها و سطح تابآوری اقتصادی آنها، در سه وضعیت ساختاری تفکیک میشود: |
| | # وضعیت مستحکم: در این حالت، سیستم توانایی تحمل کل ضربه و مصونیت در برابر تخریب را داشته و بدون دریافت اثر منفی، تعادل اولیۀ خود را حفظ میکند. |
| | # وضعیت تابآوری اقتصادی: در این مرتبه، سیستم دچار تأثیرپذیری منفی و افت موقت میشود اما فرآیند بازسازی سبب بازگشت به مسیر رشد و بازیابی تعادل پیشین یا دستیابی به توازن جدید پایداری میشود. |
| | # وضعیت آسیبپذیر: این وضعیت مبیّن ناتوانی ساختاری در دفع شوک، فروپاشی فرآیندهای بازسازی و سقوط سیستم به توازن نامطلوب و فرساینده است.<ref>[https://ecoj.sbu.ac.ir/article%2045054.html ابونوری و لاجوردی، «برآورد شاخص ترکیبی آسیبپذیری و تابآوری اقتصاد ایران»، 1395ش، ص6-7.]</ref> |
| == ابعاد تابآوری اقتصادی == | | == ابعاد تابآوری اقتصادی == |
| مفهوم تابآوری در برگیرندۀ چهار بعد متمایز ساختاری است: | | مفهوم تابآوری در برگیرندۀ چهار بعد متمایز ساختاری است: |
