|
|
| خط ۵۸: |
خط ۵۸: |
| # دیپلماسی اقتصادی: ایجاد ثبات سیاسی، پیشبینیپذیری بازارهای داخلی و فعالسازی مکانیسمهای تهاتر، توسعۀ صادرات غیرنفتی و پیمانهای تجاری دو یا چندجانبه برای مهار اثر سرریزی تحریمها و جذب سرمایهگذاری.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/26/3564183/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%A «اقتصاد مقاومتی چارچوبی برای افزایش تابآوری اقتصادی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | | # دیپلماسی اقتصادی: ایجاد ثبات سیاسی، پیشبینیپذیری بازارهای داخلی و فعالسازی مکانیسمهای تهاتر، توسعۀ صادرات غیرنفتی و پیمانهای تجاری دو یا چندجانبه برای مهار اثر سرریزی تحریمها و جذب سرمایهگذاری.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/26/3564183/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%A «اقتصاد مقاومتی چارچوبی برای افزایش تابآوری اقتصادی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> |
|
| |
|
| ==سطوح تحلیل و ساختارهای عملکردی تابآور<ref group="دیدگاه">دو اشکال قبلی در این قسمت هم وجود دارد: | | ==سطوح تحلیل و ساختارهای عملکردی== |
| | | تابآوری اقتصادی بر اساس اهداف کلان به دو دستۀ شوکمحور برای مواجهۀ کوتاهمدت با رویدادهای ناگهانی و آیندهمحور برای حفظ رشد در درازمدت تفکیک میشود و عملکرد آن در سه سطح ارزیابی میشود: |
| قلم فرسایی و لحن دستوری و تجویزی/ مطالب را کوتاه و فشرده بیاورید، واضحات را توضیح ندهید و عدم تکرار مطالب در کل مقاله مدنظر باشد/ توصیه و دستورالعمل نداشته باشید فقط گزارشگر باشید</ref>==
| | ===سطح کلان=== |
| تابآوری اقتصادی بر اساس اهداف کلان، به دو زیرمجموعۀ شوکمحور (مواجهۀ کوتاهمدت با رویدادهای ناگهانی) و آیندهمحور (حفظ رشد و پایداری در درازمدت) تفکیک شده و نیازمند هماهنگی میان سطوح زیر است:<ref group="دیدگاه">منبع؟</ref> | | این لایه بر توسعۀ شاخصهای انسانی شامل آموزش، مهارتآموزی جهت افزایش بهرهوری عوامل تولید و خودکفایی در نیازهای حیاتی تمرکز دارد. از منظر آمایشی نیز تمرکززدایی جغرافیایی از زیرساختها، ضریب آسیبپذیری فیزیکی سیستم را کاهش میدهد.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> در این سطح، پایداری بخش کشاورزی بهدلیل تأمین امنیت غذایی نقشی استراتژیک دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستانآباد و دیگران، «تابآوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47 و ص55.]</ref> |
| ===سطح کلان (توسعۀ شاخصهای انسانی و آمایشی)=== | |
| این لایه متکی بر توسعۀ سواد و آموزش عالی جهت ایجاد بدنۀ کارشناسی بومی، ارتقای امید به زندگی، خودکفایی دارویی و مهارتآموزی جهت افزایش بهرهوری کل عوامل تولید است. از منظر آمایشی نیز تمرکززدایی جغرافیایی از زیرساختهای حیاتی، ضریب آسیبپذیری فیزیکی سیستم را مهار میکند.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref><ref group="دیدگاه">حسب تذکر دکتر فصیحی، در صورت امکان از منبعی غیر از سیلیویکا استناد دهید.</ref> | |
| # تابآوری اقتصادی در بخش کشاورزی:<ref group="دیدگاه">موارد دیگری هم هست که فقط کشاورزی جدا شده است؟</ref> در این میان، بخش کشاورزی نقشی استراتژیک در امنیت غذایی و تأمین درآمد دارد. رکود شدید در این بخش نهتنها درآمد روستانشینان را نابود میکند بلکه به اختلالات اجتماعی نظیر مهاجرت بیرویۀ روستایی، افزایش زاغهنشینی و تشدید فقر میانجامد. بنابر پژوهشها، تابآوری بخش کشاورزی ایران در سالهای اخیر کاهش یافته و تقویت آن جهت ایجاد ثبات اجتماعی ضروری است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستانآباد و دیگران، «تابآوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47 و ص55.]</ref>
| |
| ===سطح میانی-شهری و پایداری فضاهای شهری=== | | ===سطح میانی-شهری و پایداری فضاهای شهری=== |
| تحقق حکمروایی خوب شهری، منوط به شکلگیری سیستم اقتصادی مختلط و رقابتی با مکانیسم قیمتهای آزاد است. مدیریت شهری مکلف به ضربهگیری مالی بر لایههای کالبدی و غیرکالبدی از طریق پنج سیستم راهبردی است: مدیریت یکپارچۀ مالی شهر (فرماندهی واحد و مهار رانت)، تنوع عملکردی اقتصاد شهری (سبدسازی متنوع از فعالیتها)، درآمد پایدار شهری (تکیه بر درآمدهای غیرنوسانی بهجای شهرفروشی)، محیط نوآوری فضاهای شهری (خلق ارزشافزوده از طریق فناوری) و باز بودن سیستم اقتصادی (تنظیم نرخ تبادلات بهینه جهت جذب سرمایه).<ref>[https://civilica.com/doc/2466870/ «تدوین راهبردهای تابآوری اقتصادی برای شهر ایرانی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref>
| | این مرتبه بر پایداری اقتصاد شهرهایی تمرکز دارد که ساختار تجاری متنوع و رقابتی دارند. مدیریت شهری با استفاده از ابزارهایی مانند ایجاد درآمدهای پایدار، تنوعبخشی به فعالیتهای شهری و مدیریت یکپارچه مالی، توانایی ضربهگیری در برابر تکانهها را ایجاد میکند.<ref>[https://civilica.com/doc/2466870/ «تدوین راهبردهای تابآوری اقتصادی برای شهر ایرانی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> |
| ===سطح خرد (تابآوری بنگاهی، کسبوکارهای خصوصی و مسئولیت کارفرمایی)=== | | ===سطح خرد (تابآوری بنگاهی، کسبوکارهای خصوصی و مسئولیت کارفرمایی)=== |
| تابآوری بنگاههای تولیدی و خدماتی در محیطهای پرمخاطره بر چهار رکن استوار است: الگوهای نوین تأمین مالی (مدلهای مشارکتی و مدیریت هزینههای پنهان حقوقی)، واقعیتسنجی حوزۀ فعالیت (انطباق با زنجیرۀ ارزش بومی)، شتابدهی صادرات و تنوع بازار (کاهش وابستگی به نوسانات داخلی که در آن حمایت از کسبوکارهای خرد و متوسط اهمیت بالاتری نسبت به بنگاههای بزرگ دارد)<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> و مسئولیت اجتماعی کارفرمایی (حفظ نیروی کار و تعهدات مالی در بحران جهت کنترل شوکهای روانی بازار). مستندسازی این تجارب زیسته، فرآیند گذار «از روایت به سیاست» را محقق ساخته و الگویی عملیاتی برای صیانت از ساختارهای تولیدی در آینده دست میدهد.<ref> [https://www.irna.ir/news/86152226/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8% «پویش راویان سنگر اقتصاد نقش کارفرمایان در تابآوری اقتصادی کشور را روایت میکند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
| | این سطح شامل پایداری بنگاههای تولیدی و واحدهای خانوار است. در بخش بنگاهی، استفاده از الگوهای نوین تأمین مالی، تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و حمایت از کسبوکارهای خرد و متوسط پایداری سیستم را ارتقا میدهد. در بخش خانوار نیز مدیریت بهینۀ مصرف، ارتقای سواد مالی و دیجیتال، تقویت شبکههای غیررسمی همیاری<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> و توسعۀ کسبوکارهای خانوادهمحور<ref> [https://titrsanat.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%DB%8C/ «مشاغل خانگی و تولید خانوادهمحور یکی از ستونهای تابآوری اقتصادی کشور در شرایط جنگ اقتصادی هستند»، خبرگزاری تیتر صنعت.]</ref> بهعنوان مکانیسمهای جانشین برای مهار شوکهای بازار و تثبیت معیشت عمل میکنند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/02/21/3586797?ref=shahrekhabar «یارانه؛ راز تابآوری اقتصادی در دل تحریم و جنگ»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> |
| ===لایۀ خانوار<ref group="دیدگاه">خارج از سه سطح بالاست؟</ref>===
| | |
| در این الگو، خانواده از یک نهاد مصرفکننده به یک واحد تولیدی استراتژیک تغییر فاز میدهد و پنج محور در آن فعال میشود:
| |
| # مدیریت مصرف و بهینهسازی رفتاری: این محور مستلزم تفکیک ساختاری نیاز از خواسته و تمایل به کالاهای باکیفیتِ اقتصادی بدون کاهش جدی کیفیت زندگی است؛ امری که در سطح کلان نیازمند جایگزینی مدیریت تقاضا بهجای توسعۀ مداوم عرضه است.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> شواهد رفتاری جامعۀ ایرانی (در طول جنگ 12 روزه) نشان داد که برخلاف الگوهای کلاسیک غربی که در زمان شوک دچار تقاضای هیجانی میشوند، جامعۀ ایرانی به سطحی از «عقلانیت مصرفی و خودکنترلی رفتاری» دست یافت. این تغییر رفتار شامل عبور از مصرف بیشتر به مصرف مؤثر و گرایش به مصرف جمعی و مسئولانه (اشتراک منابع در سطح محلات بهجای انباشت فردی) بود که نوعی بازگشت به سنتهای اقتصادی-اجتماعی ایرانی محسوب میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404041911642/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8 «ضرورت نقش مردم در تابآوری اقتصادی پس از بحرانها/ جایگاه مردم باید بازتعریف شود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
| # شبکههای غیررسمی همیاری و سواد مالی: تقویت صندوقهای قرضالحسنۀ فامیلی، خریدهای عمدۀ اشتراکی و سواد مالی، شوکهای بازار را مهار کرده<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> و مانع از فروپاشی زنجیرههای خرد توزیع میشود. در جریان تکانهها، حضور داوطلبانه و کمکهای مردمی بهعنوان یک «مکانیسم جانشین توزیع اضطراری» عمل میکند. این شبکههای مردمی چابک در زمان کندی بوروکراسی رسمی، بازار را بهطور فوری تثبیت نموده و از منظر اقتصاد رفتاری، با ایجاد ثبات روانی، مانع از حملات انتحاری نقدینگی به بازارها شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404041911642/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8 «ضرورت نقش مردم در تابآوری اقتصادی پس از بحرانها/ جایگاه مردم باید بازتعریف شود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
| # اقتصاد دیجیتال و مخاطرات متقارن فناوری: در نظامهای معیشتی مدرن، اختلال در زیرساختهای ارتباطی از طریق ایجاد گسست عملیاتی، شکلگیری اقتصاد چندسرعته و فرسایش سرمایههای غیرمادی، تابآوری خانوار را مخدوش میسازد؛<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشنضمیر، «تابآوری اقتصادی در شرایط بیثباتی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> با این حال، توسعۀ شتابزده و فاقد تنظیمگریِ فناوری نیز مخاطرات متقارنی نظیر حملات سایبری، خطاهای الگوریتمی و تشدید سفتهبازی دیجیتال را بههمراه دارد. مواجهۀ پایدار با این چالشها نیازمند ارتقای سواد دیجیتال در خانواده برای عبور از استقامت انفعالی بهسوی مشارکت خلاقانه است. این امر در فاز بازسازی از طریق پلتفرمهای سرمایهگذاری جمعی در پروژههای محلی و شتابدهی به «صنعت محلهمحور» نهادینه میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404041911642/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8 «ضرورت نقش مردم در تابآوری اقتصادی پس از بحرانها/ جایگاه مردم باید بازتعریف شود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
| # توسعۀ کسبوکارهای خانوادهمحور و سرمایۀ هویتی: کسبوکارهای خانوادهمحور با اتکا به سرمایۀ هویتی (اعتماد و انتقال بیننسلی تجربه)، بهعنوان اقتصاد خرد مولد مانع از گسست معیشتی در شرایط بحران میشوند. پویایی این بنگاهها نیازمند حمایت حکمرانی در دو سطح است: سطح عملیاتی (تسهیل نهادهها، ابزارهای مالی خرد و کاهش بوروکراسی بیمهای) و سطح کلان (چارچوبهای حقوقی شفاف برای انتقال مالکیت، مشوقهای مالیاتی و حمایت از برندسازی).<ref> [https://titrsanat.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%DB%8C/ «مشاغل خانگی و تولید خانوادهمحور یکی از ستونهای تابآوری اقتصادی کشور در شرایط جنگ اقتصادی هستند»، خبرگزاری تیتر صنعت.]</ref>
| |
| # دکترین حمایتی-تثبیتی در برابر آزادسازی قیمتها: پایداری معیشتی خانوار در شرایط بحران، با تداوم سیاستهای حمایتی و تثبیت قیمت کالاهای اساسی گره خورده است. اصرار بر آزادسازی قیمتها در زمان شوکهای ساختاری، با دلاریزهشدن قیمت مواد اولیه در بورس کالا، تورم ارزی را بهسرعت به بخش تولید و بازارهای پایه سرریز میکند. در این وضعیت، عقبنشینی از ابزارهای بازتوزیعی مانند یارانهها منجر به گسستهای سنگین اجتماعی و استهلاک تابآوری جامعه میشود؛ در حالیکه حفظ لایههای حمایتی، فرآیند صیانتی را سرعت میبخشد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/02/21/3586797?ref=shahrekhabar «یارانه؛ راز تابآوری اقتصادی در دل تحریم و جنگ»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
| |
| ==مرزها و محدودیتهای ساختاری تابآوری اقتصادی== | | ==مرزها و محدودیتهای ساختاری تابآوری اقتصادی== |
| ظرفیت تابآوری اقتصادی دارای سقف زمانی مشخصی بوده و در بلندمدت با مرزهای فرسایش مواجه میشود: | | ظرفیت تابآوری اقتصادی دارای سقف زمانی مشخصی بوده و در بلندمدت با مرزهای فرسایش مواجه میشود: |
