بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
== جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب == | == جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب == | ||
بابالمندب نقش تعیینکنندهای در جریان کالا و انرژی دارد. محمولههای متنوعی | بابالمندب نقش تعیینکنندهای در جریان کالا و انرژی دارد. محمولههای متنوعی از این گذرگاه عبور میکنند، از جمله این محمولهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
* '''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع که از | * '''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع که از [[خلیج فارس|خلیج فارس]] سرچشمه میگیرند و بهسوی بازارهای اروپا و ایالات متحده حرکت میکنند. برخی ابرنفتکشها در هر عبور، میلیونها بشکه نفت حمل میکنند. | ||
* '''کالاهای تولیدی''': محصولاتی مانند لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات که اغلب از بنادر آسیایی مانند چین، هند یا مالزی بارگیری شده و مقصد نهاییشان اروپا است. | * '''کالاهای تولیدی''': محصولاتی مانند لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات که اغلب از بنادر آسیایی مانند چین، هند یا مالزی بارگیری شده و مقصد نهاییشان اروپا است. | ||
* '''محصولات غذایی و کشاورزی''': کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای که میان آسیای جنوبشرقی، خاورمیانه و آفریقا مبادله میشوند. | * '''محصولات غذایی و کشاورزی''': کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای که میان آسیای جنوبشرقی، خاورمیانه و آفریقا مبادله میشوند. | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
== '''چالشهای امنیتی''' == | == '''چالشهای امنیتی''' == | ||
=== تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب === | === تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب === | ||
شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، گروه انصارالله از آن بهعنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندیهای موشکی خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است | شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، گروه انصارالله از آن بهعنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندیهای موشکی خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref> | ||
اقدامات انصارالله یمن در دو قالب تعریف میشود: | اقدامات انصارالله یمن در دو قالب تعریف میشود: | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
* '''بُعد تهاجمی:''' افزایش هزینههای اقتصادی و نظامی برای رقبای منطقهای مانند ائتلاف عربی و فرامنطقهای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی. | * '''بُعد تهاجمی:''' افزایش هزینههای اقتصادی و نظامی برای رقبای منطقهای مانند ائتلاف عربی و فرامنطقهای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی. | ||
* '''بُعد تدافعی:''' استفاده از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردهای داخلی و مقابله با فشارهای بینالمللی.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | * '''بُعد تدافعی:''' استفاده از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردهای داخلی و مقابله با فشارهای بینالمللی.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | ||
=== کانونهای تهدید در بابالمندب === | === کانونهای تهدید در بابالمندب === | ||
امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | ||
۱. '''درگیری مسلحانه یمن''': جنگ داخلی یمن از ۲۰۱۴م با درگیری بین | ۱. '''درگیری مسلحانه یمن''': جنگ داخلی یمن از ۲۰۱۴م با درگیری بین انصارالله و ائتلافی به رهبری عربستان، به دریا کشیده شد. گروههای مسلح با استفاده از پهپاد، موشک و مین، کشتیهای تجاری مرتبط با طرفهای درگیر را هدف قرار دادند. | ||
۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۲: | ||
۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتیها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شدهاند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر برای مناطق جنگی و هزینههای امنیتی اضافی میشود. کالاهای فاسدشدنی مانند مواد غذایی و دارو نیز ممکن است بهدلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند. بر اساس گزارش EIA، حجم ترانزیت روزانه نفت و فرآوردههای نفتی در هشت ماهه نخست ۲۰۲۴م نسبت به سال قبل از آن بیش از ۵۰درصد کاهش یافته است. | ۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتیها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شدهاند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر برای مناطق جنگی و هزینههای امنیتی اضافی میشود. کالاهای فاسدشدنی مانند مواد غذایی و دارو نیز ممکن است بهدلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند. بر اساس گزارش EIA، حجم ترانزیت روزانه نفت و فرآوردههای نفتی در هشت ماهه نخست ۲۰۲۴م نسبت به سال قبل از آن بیش از ۵۰درصد کاهش یافته است. | ||
۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. شرکتهای بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را | ۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. شرکتهای بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را منطقۀ پرخطر اعلام کردهاند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیریها افزایش مییابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ||
== کنترل بابالمندب == | == کنترل بابالمندب == | ||
=== مدیریت بابالمندب === | === مدیریت بابالمندب === | ||
موقعیت جغرافیایی جزیره پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده | موقعیت جغرافیایی جزیره پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزۀ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. | ||
با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، | با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنۀ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | ||
=== بستن بابالمندب === | === بستن بابالمندب === | ||
یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن | یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربۀ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در بابالمندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتیهای عازم بنادر سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتیهای این دو کشور نیز به لیست ممنوعۀ یمنیها اضافه شد. | ||
این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%DB%8C%D9%85%D9%86 «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%DB%8C%D9%85%D9%86 «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== نحوه بستن بابالمندب === | === نحوه بستن بابالمندب === | ||
کارشناسان معتقدند که انصارالله یمن بهدلیل فقدان ناوگان جنگی، امکان بستن فیزیکی و | کارشناسان معتقدند که انصارالله یمن بهدلیل فقدان ناوگان جنگی، امکان بستن فیزیکی و محاصرۀ کامل بابالمندب را ندارد. در مقابل، حضور ناوهای جنگی ایالات متحده، فرانسه و متحدان غربی در منطقه نیز با هدف تضمین آزادی کشتیرانی و جلوگیری از هرگونه انسداد این آبراه صورت میگیرد. با این وجود، انصارالله توانسته است با حملات موشکی و پهپادی، اختلالی راهبردی در این مسیر ایجاد کند. اقدامات آنها ناامنی ایجاد کرده و منجر به افزایش چشمگیر هزینههای بیمه، سوخت و عملیات برای کشتیرانی بینالمللی شده است. استراتژی انصارالله نه بر انسداد کامل، بلکه بر تحمیل هزینههای گزاف امنیتی متمرکز است.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/357414/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تنگه بابالمندب در دست کیست؟»، وبسایت رویداد24.]</ref> | ||
=== تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | === تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | ||
جنبش انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که بابالمندب را خواهد | جنبش انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که بابالمندب را خواهد بست؛ بهطوری که هیچکس قادر به بازگشایی آن نخواهد بود. پیشتر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در بابالمندب هشدار داده بود. بابالمندب همزمان با تنشها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانهها آن را «هرمز ۲» نامیدهاند. ایران با کنترل همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب، میتواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. نیروهای یمنی با زرادخانهای از سلاحهای نامتقارن، قادر به مختل کردن ناوبری دریایی و کنترل تنگه هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/31/3570374/%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8 «برگ برنده بابالمندب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
