محمداسحاق فیاض: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
فیاض، شاگردان فراوانی تربیت کرد که برخی از آنها از عالمان و مدرسان شناخته شده هستند، همچون هاشم صالحی مدرس، نادر مهدوی، علی رفیعی، علی مروج وغلامحسین اخلاقی.<ref>[http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.]</ref> | فیاض، شاگردان فراوانی تربیت کرد که برخی از آنها از عالمان و مدرسان شناخته شده هستند، همچون هاشم صالحی مدرس، نادر مهدوی، علی رفیعی، علی مروج وغلامحسین اخلاقی.<ref>[http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.]</ref> | ||
==سیرۀ اخلاقی== | ==سیرۀ اخلاقی== | ||
فیاض، از شهرت علمی پرهیز میکند. او در زمان حیات خویی حاضر نشد اعلام مرجعیت کرده و توضیح المسائل خود را چاپ و منتشر کند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref> بعد از فوت خویی نیز از پذیرش مرجعیت و نشر توضیح المسائل خودداری کرد و مردم را به تقلید از [[آیتالله سیستانی]] سفارش میکرد.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص133</ref> فیاض، خوشبرخورد و نسبت به سادات بسیار متواضع است و توجه خاصی به توسل به اهلبیت دارد.<ref> [http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.]</ref> | فیاض، از شهرت علمی پرهیز میکند. او در زمان حیات خویی حاضر نشد اعلام مرجعیت کرده و توضیح المسائل خود را چاپ و منتشر کند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref> بعد از فوت خویی نیز از پذیرش مرجعیت و نشر توضیح المسائل خودداری کرد و مردم را به تقلید از [[آیتالله سیستانی]] سفارش میکرد.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص133</ref> وی با واگذاری تدبیر امور سیاسی عراق به سید علی سیستانی، تقویت جایگاه وی را برای حفظ کیان شیعه ضروری میدانست. هر از چندگاهی به ملاقات وی میرفته است.<ref>[https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.]</ref> فیاض، خوشبرخورد و نسبت به [[سید|سادات]] بسیار متواضع است و توجه خاصی به [[توسل]] به [[اهلبیت]] دارد.<ref> [http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.]</ref> | ||
==جایگاه علمی- اجتماعی== | ==جایگاه علمی- اجتماعی== | ||
فیاض، جایگاه علمی بالایی نزد مراجع [[قم]] و [[نجف]] دارد. وی، از افراد فعال و مورداطمینان آیتالله خویی بود. در شورای استفتاء مسئول استفتاءات او، و در امور حج نمایندۀ تامالاختیار و در سفرهای دور و نزدیک، همواره در کنار خویی بود. فیاض در میان علما و طلاب [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] نیز شناخته شده است. او، از همدورههای مراجعی همچون [[سید محمدباقر صد]]<nowiki/>ر، [[آقا جواد تبریزی]]، [[وحید خراسانی]] و [[سید علی سیستانی]] است.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131؛ [https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه].</ref> | فیاض، جایگاه علمی بالایی نزد مراجع [[قم]] و [[نجف]] دارد. وی، از افراد فعال و مورداطمینان آیتالله خویی بود. در شورای استفتاء مسئول استفتاءات او، و در امور حج نمایندۀ تامالاختیار و در سفرهای دور و نزدیک، همواره در کنار خویی بود. فیاض در میان علما و طلاب [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] نیز شناخته شده است. او، از همدورههای مراجعی همچون [[سید محمدباقر صد]]<nowiki/>ر، [[آقا جواد تبریزی]]، [[وحید خراسانی]] و [[سید علی سیستانی]] است.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131؛ [https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه].</ref> | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
== فیاض از نگاه اندیشمندان== | == فیاض از نگاه اندیشمندان== | ||
سید ابوالقاسم خویی، فیاض را نور چشم، دانشمند، علامه، محقق و فاضل میدانست.<ref>«[https://www.noorsoft.org/fa/Mostabser/View/ زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.]</ref> سید محمد صدر، فیاض را از مراجع اعلم دانسته و به مقلدان خود سفارش میکرد که بعد از فوت او، از اسحاق فیاض تقلید کند.<ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki/ فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور.]</ref> به اعتقاد عیسی محقق خراسانی، فیاض از مفاخر حوزههای علمیه و از مراجع بزرگ تقلید است.<ref>محقق خراسانی،1389ق، المؤالفون الافغانیون المعاصرون، ص33.</ref> | سید ابوالقاسم خویی، فیاض را نور چشم، دانشمند، علامه، محقق و فاضل میدانست.<ref>«[https://www.noorsoft.org/fa/Mostabser/View/ زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.]</ref> نگارش کتاب دهجلدی محاضرات فی أصول الفقه توسط وی در ۳۲ سالگی، تمجید ویژه خویی را در پی داشت؛ بهگونهای که استادش بیتوجه به سن پایین و تبار افغانستانی او، نوشتههایش را اعجابانگیز خواند.<ref>[https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.]</ref> سید محمد صدر، فیاض را از مراجع اعلم دانسته و به مقلدان خود سفارش میکرد که بعد از فوت او، از اسحاق فیاض تقلید کند.<ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki/ فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور.]</ref> به اعتقاد عیسی محقق خراسانی، فیاض از مفاخر حوزههای علمیه و از مراجع بزرگ تقلید است.<ref>محقق خراسانی،1389ق، المؤالفون الافغانیون المعاصرون، ص33.</ref> | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
فیاض، تاکنون بیش از 40 اثر در موضوعات [[فقه اسلامی]]، اصولی، اجتماعی و سیاسی نوشته است. محاضرات فی اصول الفقه، تعلیقة علی العروة الوثقی، منهاج الصالحین، احکام البنوک، منهج الحکومة الاسلامیه، موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی، المسائل الطبیة و توضیح المسایل از جمله آثار اسحاق فیاض است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref> | فیاض، تاکنون بیش از 40 اثر در موضوعات [[فقه اسلامی]]، اصولی، اجتماعی و سیاسی نوشته است. محاضرات فی اصول الفقه، تعلیقة علی العروة الوثقی، منهاج الصالحین، احکام البنوک، منهج الحکومة الاسلامیه، موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی، المسائل الطبیة و توضیح المسایل از جمله آثار اسحاق فیاض است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref> | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
==دیدگاهها== | ==دیدگاهها== | ||
دیدگاههای سیاسی و اجتماعی فیاض عمدتاً در دو کتاب حکومت اسلامی و جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام به شرح زیر تبیین شده است: | |||
* ولایت فقیه و حکومت اسلامی: ولایت فقیه با ادله عقلی اثبات میشود، نه روایات. فقیه حاکم باید اعلم باشد و مشروعیت او از طریق انتصاب الهی است، نه صندوقهای رأی و انتخابات. | |||
* حدود اختیارات حاکم: اختیارات حاکم مقید به چارچوب شریعت است و او حق تغییر احکام الزامآور شرعی را ندارد. حاکم همچنین ملزم به استفاده از نظر کارشناسان در برنامهریزیها و تشکیل مجلس شورا است.<ref>[https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.]</ref> | |||
* حقوق و جایگاه زنان: احادیث دال بر [[عقل زن|نقص عقل زنان]] و ناتوانی آنان در امور مدیریتی، از نظر سندی نامعتبر و خلاف واقع است. حضور زنان در مناصب اجرایی، تقنینی، سفارت و پلیس با حفظ شئون اسلامی بلامانع است. در حکومت اسلامی، تنها مناصب رهبری، قضاوت و صدور فتوا برای زنان اشکال فقهی دارد؛ اما در حکومتهای غیراسلامی تصدی تمام مناصب برای آنان جایز است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/511871 آیت الله فیاض، من فرق بین زن و مرد نمیدانم»، خبرگزازی افتاب]؛ [https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.]</ref> | |||
* اقتصاد اسلامی: اقتصاد اسلامی مبتنی بر مالکیت دوگانه (عمومی و فردی) و اقتصاد آزاد در چارچوب شریعت است و مکاتب سوسیالیستی و سرمایهداری مطلق مردود است.<ref>[https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.]</ref> فیاض [[بلوغ دختران]] را اتمام 13 سال قمری میداند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref> | |||
=== در گذشت === | === در گذشت === | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۴: | ||
* «زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | * «زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | ||
* صادقی، غلام حسین، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش. | * صادقی، غلام حسین، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش. | ||
* فتحی، علی اشرف، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1392ش. | |||
* «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | * «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | ||
* «فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | * «فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش. | ||
نسخهٔ ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۵۳
محمد اسحاق فیاض؛ مجتهد افغانستانی و مرجع تقلید شیعیان.
محمد اسحاق فیاض، از دانشآموختگان سید ابوالقاسم خویی و از عالمان معروف شیعه در افغانستان است. او، باتربیت شاگردان و انجام خدمات فراوان اجتماعی، فرهنگی، علمی و مذهبی، از محبوبیت و جایگاه اجتماعی خاصی نزد مردم برخوردار است.
کودکی و نوجوانی
اسحاق فیاض، فرزند محمدرضا از قوم هزاره، در سال 1309ش، در روستای «صوبۀ» جاغوری از توابع ولایت غزنی، در یک خانوادۀ مذهبی بهدنیا آمد. او، خواندن و نوشتن را در پنجسالگی از مکتبخانۀ زادگاه خود آغاز و دروس مقدماتی علوم دینی را در مدرسۀ علمیۀ حوتقُل جاغوری، نزد قربانعلی وحیدی و رمضانعلی شریفی فراگرفت.[۱]
جوانی
فیاض، برای ادامۀ تحصیل عازم ایران و عراق شد. او، مدت یکسال در مشهد تحصیل کرد و سپس به عراق رفت. دروس حوزوی را در نجف از محضر اساتیدی همچون محمد علی مدرس افغانی، اسدالله مدنی، علی آقا فلسفی و مجتبی لنکرانی آموخت. فیاض، از سن 20 سالگی بهمدت 15 سال در درس خارج سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد. او، در این دوره، از شاگردان برجسۀ خویی بود و در شورای استفتای او نیز فعالیت میکرد.[۲]
شاگردان
فیاض، شاگردان فراوانی تربیت کرد که برخی از آنها از عالمان و مدرسان شناخته شده هستند، همچون هاشم صالحی مدرس، نادر مهدوی، علی رفیعی، علی مروج وغلامحسین اخلاقی.[۳]
سیرۀ اخلاقی
فیاض، از شهرت علمی پرهیز میکند. او در زمان حیات خویی حاضر نشد اعلام مرجعیت کرده و توضیح المسائل خود را چاپ و منتشر کند.[۴] بعد از فوت خویی نیز از پذیرش مرجعیت و نشر توضیح المسائل خودداری کرد و مردم را به تقلید از آیتالله سیستانی سفارش میکرد.[۵] وی با واگذاری تدبیر امور سیاسی عراق به سید علی سیستانی، تقویت جایگاه وی را برای حفظ کیان شیعه ضروری میدانست. هر از چندگاهی به ملاقات وی میرفته است.[۶] فیاض، خوشبرخورد و نسبت به سادات بسیار متواضع است و توجه خاصی به توسل به اهلبیت دارد.[۷]
جایگاه علمی- اجتماعی
فیاض، جایگاه علمی بالایی نزد مراجع قم و نجف دارد. وی، از افراد فعال و مورداطمینان آیتالله خویی بود. در شورای استفتاء مسئول استفتاءات او، و در امور حج نمایندۀ تامالاختیار و در سفرهای دور و نزدیک، همواره در کنار خویی بود. فیاض در میان علما و طلاب حوزههای علمیه نیز شناخته شده است. او، از همدورههای مراجعی همچون سید محمدباقر صدر، آقا جواد تبریزی، وحید خراسانی و سید علی سیستانی است.[۸]
فیاض در میان شیعیان افغانستان و عراق و بهعنوان یک مرجع تقلید، جایگاه ویژهای دارد. دفاتر او در نجف، قم، تهران، مشهد، غزنی، کابل، هرات، مزار شریف در بلخ و کویتة پاکستان نشانگر مقبولیت او نزد مردم است.[۹] معرفی او، بهعنوان شخصیت جهان اسلام میان شیعه و سنی، نشان از جایگاهی علمی بالای او، در مراکز معتبر جهان اسلام دارد.[۱۰]
فیاض از نگاه اندیشمندان
سید ابوالقاسم خویی، فیاض را نور چشم، دانشمند، علامه، محقق و فاضل میدانست.[۱۱] نگارش کتاب دهجلدی محاضرات فی أصول الفقه توسط وی در ۳۲ سالگی، تمجید ویژه خویی را در پی داشت؛ بهگونهای که استادش بیتوجه به سن پایین و تبار افغانستانی او، نوشتههایش را اعجابانگیز خواند.[۱۲] سید محمد صدر، فیاض را از مراجع اعلم دانسته و به مقلدان خود سفارش میکرد که بعد از فوت او، از اسحاق فیاض تقلید کند.[۱۳] به اعتقاد عیسی محقق خراسانی، فیاض از مفاخر حوزههای علمیه و از مراجع بزرگ تقلید است.[۱۴]
آثار
فیاض، تاکنون بیش از 40 اثر در موضوعات فقه اسلامی، اصولی، اجتماعی و سیاسی نوشته است. محاضرات فی اصول الفقه، تعلیقة علی العروة الوثقی، منهاج الصالحین، احکام البنوک، منهج الحکومة الاسلامیه، موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی، المسائل الطبیة و توضیح المسایل از جمله آثار اسحاق فیاض است.[۱۵]
فعالیتها
- علمی: اسحاق فیاض، از زمان تحصیل در حوزۀ علیمۀ نجف تاکنون به تدریس، تألیف و تربیت شاگردان علوم دینی پرداخته است. او ده سال به تدریس سطوح عالی حوزه در نجف مشغول و از سال 1356ش، تدریس درس خارج فقه و اصول فقه را آغاز کرد و تاکنون ادامه دارد.[۱۶]
- سیاسی: فیاض از سقوط صدام حسین و تشکیل حکومت موقت در عراق، از تدوین قانون اساسی، شرکت مردم در همهپرسی آن حمایت کرد. در اولین انتخابات پارلمانی از ائتلاف گروهای شیعی عراق حمایت و از فساد در حکومت و توجه نکردن دولت به نیازهای عامۀ مردم انتقاد کرد.[۱۷] فیاض نسبت به مسائل و تحولات افغانستان نیز بیتوجه نبوده، عملیاتهای انتحاری در افغانستان، همچون انفجار مرکز آموزشی سیدالشهدا در کابل را محکوم و از کوتاهی حکومت نسبت به تأمین امنیت شهروندان انتقاد کرده است.[۱۸]
- اجتماعی: تأسیس بنیاد خیریه و توزیع پول، مواد سوختی و غذایی موردنیاز همچون آرد، برنج، روغن و شکر میان مردم و خانوادههای فقیر، در هرات، کابل، مزار شریف، بامیان، غزنی،[۱۹] ساخت و تعمیر شفاخانه (بیمارستان) و کلینیک (درمانگاه) در مناطق متعدد و محروم افغانستان، همچون شفاخانۀ 70 بسترخاتم المرسلین غزنی و شفاخانة علیابن ابیطالب انگوری بخشی از فعالیتهای اجتماعی محمد اسحاق فیاض است.[۲۰]
- فرهنگی: تأسیس حوزۀ علمیة امام صادق در کویتة پاکستان و مسجدی در شهر کراچی ازجمله فعالیتهای فرهنگی محمد اسحاق فیاض است.[۲۱]
دیدگاهها
دیدگاههای سیاسی و اجتماعی فیاض عمدتاً در دو کتاب حکومت اسلامی و جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام به شرح زیر تبیین شده است:
- ولایت فقیه و حکومت اسلامی: ولایت فقیه با ادله عقلی اثبات میشود، نه روایات. فقیه حاکم باید اعلم باشد و مشروعیت او از طریق انتصاب الهی است، نه صندوقهای رأی و انتخابات.
- حدود اختیارات حاکم: اختیارات حاکم مقید به چارچوب شریعت است و او حق تغییر احکام الزامآور شرعی را ندارد. حاکم همچنین ملزم به استفاده از نظر کارشناسان در برنامهریزیها و تشکیل مجلس شورا است.[۲۲]
- حقوق و جایگاه زنان: احادیث دال بر نقص عقل زنان و ناتوانی آنان در امور مدیریتی، از نظر سندی نامعتبر و خلاف واقع است. حضور زنان در مناصب اجرایی، تقنینی، سفارت و پلیس با حفظ شئون اسلامی بلامانع است. در حکومت اسلامی، تنها مناصب رهبری، قضاوت و صدور فتوا برای زنان اشکال فقهی دارد؛ اما در حکومتهای غیراسلامی تصدی تمام مناصب برای آنان جایز است.[۲۳]
- اقتصاد اسلامی: اقتصاد اسلامی مبتنی بر مالکیت دوگانه (عمومی و فردی) و اقتصاد آزاد در چارچوب شریعت است و مکاتب سوسیالیستی و سرمایهداری مطلق مردود است.[۲۴] فیاض بلوغ دختران را اتمام 13 سال قمری میداند.[۲۵]
در گذشت
محمد اسحاق فیاض در 14 خرداد 1405ش در سن ۹۶ سالگی در یکی از بیمارستان های بغداد درگذشت.[۲۶] دولت عراق 3 روز عزای عمومی اعلام کرد و نزار آمیدی رئیسجمهور و علی الزیدی نخستوزیر عراق با صدور پیامهایی جداگانه، درگذشت وی را تسلیت گفتند.[۲۷]
پانویس
- ↑ ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131؛ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ «زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.
- ↑ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.
- ↑ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص133
- ↑ فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.
- ↑ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.
- ↑ ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131؛ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
- ↑ آیتالله فیاض به عنوان شخصیت برتر جهان اسلام برگزیده شد»، شیعه نیوز.
- ↑ «زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.
- ↑ فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.
- ↑ فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور.
- ↑ محقق خراسانی،1389ق، المؤالفون الافغانیون المعاصرون، ص33.
- ↑ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
- ↑ «پیام آیت الله فیاض درپی حادثه تروریستی کابل»، مجمع جهانی شیعه شناسی.
- ↑ کمک به خانودههای نیاز مند توسط بنیاد خیریة آیت الله فیاض »، شیعه نیوز؛ شبکه تمدن.
- ↑ «ساخت شفاخانة 70بستر حضرت خاتم المرسلین غزنی توسط آیت الله اسحاق فیاض»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).
- ↑ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.
- ↑ فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.
- ↑ آیت الله فیاض، من فرق بین زن و مرد نمیدانم»، خبرگزازی افتاب؛ فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.
- ↑ فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات.
- ↑ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.
- ↑ «آیت الله فیاض درگذشت»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «در پی درگذشت مرجع تشیع آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض در عراق، دولت این کشور، سه روز عزای عمومی اعلام کرد.» وبسایت خبر فوری.
منابع
- «آیتالله فیاض، من فرق بین زن و مرد نمیدانم»، خبرگزاری آفتاب، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش.
- «آیت الله فیاض درگذشت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 14 خرداد 1405ش.
- «آیتالله فیاض بهعنوان شخصیت برتر جهان اسلام برگزیده شد»، شیعه نیوز، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش.
- «پیام آیتالله فیاض درپیحادثة تروریستی کابل»، مجمع جهانی شیعه شناسی، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.
- «ساخت شفاخانة 70بستر حضرت خاتم المرسلین غزنی توسط آیت الله اسحاق فیاض»، خبرگزاری صدای افغان (آوا). تاریخ بازدید: 25 آذر1401ش.
- «در پی درگذشت مرجع تشیع آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض در عراق، دولت این کشور، سه روز عزای عمومی اعلام کرد.» وبسایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 14 خرداد 1405ش.
- «زندگینامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.
- صادقی، غلام حسین، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش.
- فتحی، علی اشرف، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وبسایت مباحثات، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1392ش.
- «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.
- «فیاض، محمد اسحاق»، ویکینور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.
- «کمک به خانوادههای نیازمند توسط بنیاد خیریة آیتالله فیاض»، شیعه نیوز؛ شبکه تمدن، تاریخ بازدید: 24 آذر1401ش.
- «محمد اسحاق فیاض»، ویکیشیعه، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.
- محقق خراسانی، محمد عیسی، المؤالفون الافغانیون المعاصرون، نجف، النعمان، 1389ق.
- ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، مؤسسة امام خمینی، چ1، 1379ش