خاک‌سپاری: تفاوت میان نسخه‌ها

انسان‌ها در بسیاری از جوامع، مردگان را در خاک دفن می‌کنند. مسلمانان نیز در چارچوب فرهنگ دینی خود، پیکر بی‌جان فرد مسلمان را پس از غسل، تشییع و اقامه نماز میت، با آداب خاصی به خاک می‌سپارند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AF%D9%81%D9%86 «دفن» در دانشنامه ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: 18 مهر 1400.]</ref>

درباره حکمت خاک‌سپاری مواردی ذکر شده است از جمله رعایت حرمت جنازه، پنهان ماندن آن از دیدِ مردم، در امان بودن جسد از آزار دشمنان، جلوگیری از اندوه دوستان و پیشگیری از آزردگی مردم به‌سبب انتشار بوی جسد یا فساد آن. بر این اساس، عمق قبر باید به اندازه‌ای باشد که جسد مرده را از تأثیر عوامل بیرونی مصون بدارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10009/1/1 غروی تبریزی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی: الطهارة، 1426ق، ج۹، ص۲۹۳ـ ۲۹۵]؛ زحیلی، الفقه الاسلامی و ادلّته، 1418ق، ج۲، ص۱۵۴۹.</ref>

ایرانیان دوره باستان بر اساس فرهنگ و شرایط اقلیمی خود روش‌های متفاوتی برای دفن مردگان داشتند؛ در جنوب ایران متداول بود که جسد را با موم پوشانده و آن‏گاه آن را دفن می‏‌کردند. گاه در مناطق جنوبی دریای مازندران و سایر مناطق پرجنگل نیز به‌علت فراوانی چوب، جسد را می‌سوزاندند. در مناطقی از ایران گاهی اجساد را در دخمه‌‏هایی می‌‏گذاشتند تا طعمه‌ی لاشخورها شوند. در برخی از مناطق نیز اموات را در تابوت‌‏ها یا کوزه‏‌های سفالین دفن می‏‌کردند. پس از گسترش دین زرتشت در ایران، سوزاندن، غرق کردن و خاک‌سپاری جسد گناه بزرگی شمرده می‌شد.<ref> [https://article.tebyan.net/223575/%DA%A9%D9%81%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D9%81%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 رشیدی، «کفن و دفن در ایران باستان»، سایت تبیان، 12 مهر 1391ش.]</ref>

اگر مسلمانی از دنیا برود بر همه مسلمانان واجب است که جسد او را غسل دهند، کفن کنند، نماز میت را بر جسم او اقامه کنند و در پایان جسد را در خاک دفن کنند. این وظیفه دینی را هر کس انجام دهد از دیگران ساقط می‌شود اما اگر کسی آن را انجام ندهد، همه گناه‌کار هستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240688/%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C کریمی، «خاکسپاری»، سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 2 بهمن 1398.]</ref> البته دفن میت تنها در  صورت امکان، واجب است؛  پس اگر شخصی در سفر دریایی بمیرد و انتظار رسیدن به ساحل موجب فاسدشدن جسد شود باید پس از غسل و کفن و نماز میت، جسد به دریا افکنده شود.<ref>ابن‌قدامه، المغنی، (بی‌تا)، ج۲، ص۳۸۱؛ نووی، المجموع: شرح المُهَذّب، بی‌تا، ج۵، ص ۲۸۵ـ ۲۸۶؛ [https://lib.eshia.ir/10088/4/292 نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 1981م، ج۴، ص۲۹۲ـ۲۹۶.]</ref><br>

قطعاً انگاره‌های خرافی موجود در مورد مردگان و آیین خاک‌سپاری آنها در همه جوامع بشری و  فرهنگ‌های مختلف، دور از منطق و فهم سلیم بشری بوده و مبنای دینی و شرعی ندارد و از یک طرف ناشی از تخیل و اوهام مردم و از طرف دیگر ناشی از کتمان حقیقت توسط علمای ادیان<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_187_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل عمران، آیه 187.]</ref> بوده است. شرع مقدس نیز با خرافه و انگاره‌های آن بشدت مخالف بوده و ضمن سرزنش کتمان حقیقت توسط علمای دین، روشنگری در مقابل خرافات و بدعت‌ها<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_63_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%A7%D8%A6%D8%AF%D9%87 سوره مائده، آیه 63.]</ref> را بعنوان یک عهد ازلی برای آنان دانسته است. <br>

* در مناطق جنوبی کشور بستن گور را خاک‌بندان می‌گویند که باید در هفتۀ اول یا سوم یا پنجم انجام شود. قبل از آن نباید کسی بر سر گور برود.<ref>بختیاری، سیرجان در آیینۀ زمان، 1378ش، ص۲۸۹-۲۹۰.</ref> مردم باور دارند وقتی بعد از دفن همه به سوی خانه راه می‌افتند، مرده نیز برمی‌خیزد تا همراه آنها برود که سرش به سنگ لحد می‌خورد و تازه می‌فهمد که مرده است. مَثَل «هنوز سرش به سنگ نخورده است» از همین‌جا ناشی می‌شود.<ref>سالاری، فرهنگ مردم کوهپایۀ ساوه، 1379ش، ص۲۳۴-۲۳۵.</ref>   

* در بعضی از نقاط منطقه جنوبی رسم است که هنگام دفن مرده، انگشتر پنج‌تن، تسبیح، مُهر نماز و جانماز او را همراه او دفن می‌کنند، با این باور که اهالی آن دنیا باور کنند که او نمازخوان بوده است<ref>نظری، مردم‌شناسی روستای ابیانه، 1384ش، ص۵۷۳.</ref> و معتقدند هنگامی که جنازه را در قبر می‌گذارند، باید روی آن را سریعاً با خاک بپوشانند تا مرده نترسد.<ref>نظری، مردم‌شناسی روستای ابیانه، 1384ش، ص۵۷۴.</ref>