پیشنویس:نشانههای ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
== '''مفهومشناسی''' == | == '''مفهومشناسی''' == | ||
نشانه در لغت به معنای | نشانه در لغت به معنای دلیل، اماره و پدیدهای است که موجب شناخت و راهنمایی به سوی موضوعی دیگر میشود<ref>معین، فرهنگ فارسی، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴۷۳۲.</ref> و معادل عربی آن علامت و آیه است.<ref>عبادی اردهائی، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانههای ظهور در اندیشه امامیه»، ۱۳۹۸ش، ص۷.</ref> | ||
<ref></ref><ref group="دیدگاه">میشد روانتر گفت: | |||
نشانه در لغت به معنای دلیل، اماره و پدیدهای است که موجب شناخت و راهنمایی به سوی موضوعی دیگر میشود و معادل عربی | نشانه در لغت به معنای دلیل، اماره و پدیدهای است که موجب شناخت و راهنمایی به سوی موضوعی دیگر میشود و معادل عربی آن علامت و آیه است. </ref> در اصطلاح، نشانههای ظهور به مجموعه علامتها، حوادث، رویدادها و تحولاتی گفته میشود که پیش از ظهور یا همزمان با آن رخ میدهند.<ref>آیتی، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ۱۳۹۰ش، ص۱۵؛ شفیعی سروستانی، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۴۱۶.</ref> <ref group="دیدگاه">از اینجا به بعد مفهوم شناسی است؟</ref> | ||
== '''نشانههای ظهور در اسلام''' | |||
در دین اسلام نشانهها، در ابعاد مختلف طبیعی، اجتماعی، اخلاقی و معنوی است.<ref>[https://cis.quran.ac.ir/article_150056.html موسوی گیلانی، «بررسی تطبیقی نشانههای ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، ۱۴۰۰ش، ص۱۳۱-۱۲۹.]</ref> محدثان شیعه و اهلسنت بهویژه شیعه از قرون آغازین اسلام به نقل از روایات نشانههای ظهور پرداختند که البته همه روایات از درجه اعتبار و حجیت برخوردار نیستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-1 صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲-۳۲۳.]</ref> بیشتر نشانههایی که در روایات شیعه بهعنوان نشانههای حتمی بیان شدهاند در روایات معتبر اهلسنت در زمره نشانههای ظهور معرفی شدهاند و این مسئله زمینه را برای تقریب و وحدت میان مذاهب اسلامی فراهم میآورد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721224/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%DB%8C%D9%86 موحدی، «نشانههای ظهور در احادیث معتبر فریقین»، ۱۳۹۷ش، ص۴۵.]</ref> | |||
== '''نشانههای ظهور در | |||
در دین اسلام | |||
== '''اقسام نشانههای ظهور'''<ref group="دیدگاه">منابع قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. ای کاش غنی تر دیده میشد</ref><ref group="دیدگاه">بر اساس تقسیم چرا نشانه ها را ذکر نکردید؟</ref> == | == '''اقسام نشانههای ظهور'''<ref group="دیدگاه">منابع قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. ای کاش غنی تر دیده میشد</ref><ref group="دیدگاه">بر اساس تقسیم چرا نشانه ها را ذکر نکردید؟</ref> == | ||
برای نشانههای ظهور اقسام گوناگون و متنوعی بیان شده است. تقسیم به حتمی و غیرحتمی، طبیعی و غیرطبیعی یا خارقالعاده،<ref>صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ۱۴۱۲ق، ص۴۸۰.</ref> کلی و جزئی، عام و خاص، مجمل و کنایی، مقید و مشروط، قطعی یا مشکوک، واقعشده یا واقعنشده، تقسیم به لحاظ زمان و نوع رویداد و متصل و منفصل از جمله این اقسام میباشد.<ref>صادقی، تحلیل تاریخی نشانههای ظهور، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۵۶.</ref> از مهمترین تقسیمبندی نشانهها نشانههای حتمی و غیرحتمی است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.</ref> | |||
# '''نشانههای حتمی:''' این دسته از نشانهها،<ref group="دیدگاه">وجه کلمه «حتی» چیست؟</ref> نشانههای قیام امام مهدی هستند<ref>سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۵.</ref> بدون هیچ تردیدی رخ خواهند داد و خبر از نزدیکی ظهور میدهند. مهمترین آنها عبارتند از: قیام یمانی،<ref>صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰.</ref> خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1675351/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 علیانسب و نبوی، «بررسی تعداد و مصادیق نشانههای حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آنها»، ۱۳۹۹ش، ص۲۴۹.]</ref> | |||
# '''نشانههای غیر حتمی:''' این دسته از نشانهها قطعی نیستند و ممکن است برخی از آنها اصلا واقع نشود ولی ظهور محقق شود.<ref>صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ص۶۵۰؛ سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.</ref> در منابع روایی فهرستی از نشانههای غیرحتمی ظهور ذکر شده است. این نشانهها شامل، اختلاف بنیعباس و کشته شدن عبدالله، خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی در رمضان، پرچمهای سیاه از خراسان و از مشرق به حیره، خروج مردی از قزوین همنام یک پیامبر، فرو رفتن مسجد دمشق، ویرانی بصره و دیوار مسجد کوفه، طغیان فرات در کوفه، کشته شدن ۷۰ نفر پشت کوفه، ویرانی شام و عراق، کشمکش سه گروه (اصهب، ابلق، سفیانی)، به جنبش درآمدن بیرقهای قیس از مصر، خروج دوازده نفر از نژاد ابوطالب، سوزاندن مرد شیعه بین جلولاء و خانقین، کشمکش دو صنف از عجم (غیرعرب)، خرابی ری، جنگ ارمنی و آذربایجانی، مسخ بدعتگذاران، سه ندا در رجب، نداى چهارم جبرئیل، نداى پنجم شیطان، زنده شدن مردگان و بازگشت به دنیا، طلوع ستاره درخشان و سرخی آسمان، باد سیاه در بغداد، قحطی و کم شدن غلات میباشد.<ref>صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ص ۶۵۰؛ مفید، الارشاد فی معرفه حججالله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰-۳۶۸؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۲۹؛ طوسی، الغیبه، ۱۴۲۵ق، ص۴۴۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۲.</ref> | |||
# '''نشانههای حتمی:''' این دسته از | |||
# '''نشانههای غیر حتمی:''' این دسته از نشانهها قطعی نیستند و ممکن است برخی از آنها اصلا واقع نشود ولی ظهور محقق شود.<ref>صدوق، کمالالدین و | |||
== '''کارکرد نشانههای ظهور''' <ref group="دیدگاه">ادبیات بازنویسی جدی لازم دارد که مناسب ویکی باشد</ref> == | == '''کارکرد نشانههای ظهور''' <ref group="دیدگاه">ادبیات بازنویسی جدی لازم دارد که مناسب ویکی باشد</ref> == | ||
| خط ۱۵۵: | خط ۱۲۵: | ||
سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش. | سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش. | ||
شفیعی سروستانی، ابراهیم، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، تهران، موعود عصر، ۱۳۸۷ش. | |||
صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش. | صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش. | ||
صادقی، مصطفی، تحلیل تاریخی نشانههای ظهور، قم، نشر باقری، ۱۳۸۹ش، | |||
صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علیاکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق. | صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علیاکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق. | ||
عبادی اردهائی، سیدمحمد، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانههای ظهور در اندیشه امامیه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده شیعهشناسی، ۱۳۹۸ش. | |||
«علائم ظهور در ادیان»، وبسایت پرسمان، تاریح درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | «علائم ظهور در ادیان»، وبسایت پرسمان، تاریح درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
| خط ۱۷۳: | خط ۱۴۹: | ||
محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی(عج) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش. | محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی(عج) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش. | ||
معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش. | |||
«منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش. | «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
| خط ۱۸۳: | خط ۱۶۱: | ||
همایون، محمدهادی، «نشانههای ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، قم، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش. | همایون، محمدهادی، «نشانههای ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، قم، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش. | ||
نسخهٔ ۱۵ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۰۲
نشانههای ظهور امام مهدی؛ رویدادهای حتمی و غیرحتمی پیشبینیشده پیش از قیام جهانی امام مهدی.[دیدگاه ۱][دیدگاه ۲]
نشانههای ظهور، رویدادهایی هستند که بر اساس پیشبینی قرآن و روایات امامان معصوم، در آستانه قیام جهانی امام مهدی رخ میدهند و اگرچه زمان دقیق ظهور بر هیچکس روشن نیست، تحقق این نشانهها نویدبخش نزدیکی آن است. این نشانهها در ادیان یهودیت و مسیحیت نیز با اشتراکات قابل توجهی گزارش شدهاند؛ از جمله وقوع پدیدههای غیرطبیعی در آسمان و زمین، فراگیری فساد و ظلم، جنگهای خونین، خروج دجال، و در نهایت استقرار حکومت الهی و میراثداری صالحان. در منابع اسلامی، نشانهها از نظر قطعیت به دو دسته حتمی مانند خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء و غیرحتمی، و از نظر ماهیت به چهار دسته اجتماعی، دینی، طبیعی و فردی تقسیم میشوند؛ همچنین برای تطبیق صحیح این نشانهها بر مصادیق بیرونی، ضوابط پنجگانهای مانند یقین، دارا بودن همه ویژگیها، عدم تأویل، هماهنگی با کلیات دین، و عرضه بر نشانههای جعلناپذیر ارائه شده است. توجه به نمادگرایی در فهم این روایات و پرهیز از چالشهایی مانند شایعهسازی، تفسیر ناموجه و تعیین وقت ظهور، از مهمترین ملاحظات اخلاقی و روششناختی در پژوهش مهدوی به شمار میرود.
مفهومشناسی
نشانه در لغت به معنای دلیل، اماره و پدیدهای است که موجب شناخت و راهنمایی به سوی موضوعی دیگر میشود[۱] و معادل عربی آن علامت و آیه است.[۲]
خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ منابع بدون نام باید محتوا داشته باشند[دیدگاه ۳] در اصطلاح، نشانههای ظهور به مجموعه علامتها، حوادث، رویدادها و تحولاتی گفته میشود که پیش از ظهور یا همزمان با آن رخ میدهند.[۳] [دیدگاه ۴]
== نشانههای ظهور در اسلام
در دین اسلام نشانهها، در ابعاد مختلف طبیعی، اجتماعی، اخلاقی و معنوی است.[۴] محدثان شیعه و اهلسنت بهویژه شیعه از قرون آغازین اسلام به نقل از روایات نشانههای ظهور پرداختند که البته همه روایات از درجه اعتبار و حجیت برخوردار نیستند.[۵] بیشتر نشانههایی که در روایات شیعه بهعنوان نشانههای حتمی بیان شدهاند در روایات معتبر اهلسنت در زمره نشانههای ظهور معرفی شدهاند و این مسئله زمینه را برای تقریب و وحدت میان مذاهب اسلامی فراهم میآورد.[۶]
اقسام نشانههای ظهور[دیدگاه ۵][دیدگاه ۶]
برای نشانههای ظهور اقسام گوناگون و متنوعی بیان شده است. تقسیم به حتمی و غیرحتمی، طبیعی و غیرطبیعی یا خارقالعاده،[۷] کلی و جزئی، عام و خاص، مجمل و کنایی، مقید و مشروط، قطعی یا مشکوک، واقعشده یا واقعنشده، تقسیم به لحاظ زمان و نوع رویداد و متصل و منفصل از جمله این اقسام میباشد.[۸] از مهمترین تقسیمبندی نشانهها نشانههای حتمی و غیرحتمی است.[۹]
- نشانههای حتمی: این دسته از نشانهها،[دیدگاه ۷] نشانههای قیام امام مهدی هستند[۱۰] بدون هیچ تردیدی رخ خواهند داد و خبر از نزدیکی ظهور میدهند. مهمترین آنها عبارتند از: قیام یمانی،[۱۱] خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.[۱۲]
- نشانههای غیر حتمی: این دسته از نشانهها قطعی نیستند و ممکن است برخی از آنها اصلا واقع نشود ولی ظهور محقق شود.[۱۳] در منابع روایی فهرستی از نشانههای غیرحتمی ظهور ذکر شده است. این نشانهها شامل، اختلاف بنیعباس و کشته شدن عبدالله، خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی در رمضان، پرچمهای سیاه از خراسان و از مشرق به حیره، خروج مردی از قزوین همنام یک پیامبر، فرو رفتن مسجد دمشق، ویرانی بصره و دیوار مسجد کوفه، طغیان فرات در کوفه، کشته شدن ۷۰ نفر پشت کوفه، ویرانی شام و عراق، کشمکش سه گروه (اصهب، ابلق، سفیانی)، به جنبش درآمدن بیرقهای قیس از مصر، خروج دوازده نفر از نژاد ابوطالب، سوزاندن مرد شیعه بین جلولاء و خانقین، کشمکش دو صنف از عجم (غیرعرب)، خرابی ری، جنگ ارمنی و آذربایجانی، مسخ بدعتگذاران، سه ندا در رجب، نداى چهارم جبرئیل، نداى پنجم شیطان، زنده شدن مردگان و بازگشت به دنیا، طلوع ستاره درخشان و سرخی آسمان، باد سیاه در بغداد، قحطی و کم شدن غلات میباشد.[۱۴]
کارکرد نشانههای ظهور [دیدگاه ۸]
یکی از راههای حل پیچیدگیهای بحث نشانههای ظهور، توجه به مقاصد امامان معصوم از طرح این رویدادهاست. یکی از آنها بّعد اثری نشانهها و پیشگوییها است که حاصل برداشت از ظواهر روایی میباشد. این آثار نه صرفاْ مثبت و ایجابی بوده و نه مخرب و منفی، بلکه ترکیبی متوازن و منطقی از آنها را در بردارد.[۱۵] [دیدگاه ۹]مهمترین کارکردهای نشانههای ظهور کارکرد استراتژیک یا راهبردی و تمدنی است.[۱۶][دیدگاه ۱۰]
- کارکرد مثبت و ایجابی: نشانههای ظهور با ایجاد امیدبخشی، آگاهیبخشی و پیشگیری نسبت به انحرافات فراروی، غفلتزدایی و شناخت امام مهدی و ایجاد آمادگی بایسته و ایمانافزایی اخبار غیبی نقش بسزایی در آمادهسازی افراد ایفا میکنند.[۱۷]
- کارکرد منفی[دیدگاه ۱۱] و سلبی: نیز این نشانهها میتوانند بهعنوان معیاری برای شناسایی قیامهای باطل و تحیر و سرگردانی در تشخیص و تصدیق جریانها، تعیین وقت برای ظهور و شناخت مدعیان دروغین و سوء استفادههای سیاسی و اجتماعی باشند.[۱۸]
ضوابط تطبیق نشانههای ظهور [دیدگاه ۱۲]
پیشوایان دینی نشانههای ظهور را با مقاصد خاصی مطرح کردهاند که تحقق برخی از آنها در گرو تطبیق درست این نشانهها بر مصادیق بیرونی است. تطبیق نشانههای ظهور بر مصادیق آن سه مشکل اساسی وجود دارد:
- ضابطهمند نبودن تطبیق.
- قابلیت انطباق بر مصداقهای متعدد و مشکل شناخت مصداقی که علامت است.
- امکان سوءاستفاده و جعل و ساختن مصادیق دروغین و مشکل شناخت مصادیق جعلی که به شخصیتها و رخدادهای اجتماعی و امثال آن مربوط است.[۱۹]
برای عبور از این دشواریها، پنج معیار ارائه شده است که با رعایت این پنج معیار، میتوان به مصادیق واقعیای دست یافت که احتمال تعدد مصداق و جعل در آنها وجود ندارد.
- تطبیق باید همراه با یقین باشد.
- مصداق مورد نظر باید تمام ویژگیهای یادشده برای آن نشانه را بالفعل دارا باشد.
- تطبیق نباید به تأویل روایات بینجامد.
- تطبیق باید با چارچوبهای کلی دین هماهنگ بوده و باعث نقض هیچ یک از ضوابط دین نشود.
- نشانههای قابل جعل باید بر نشانههایی که جعلشدنی نیستند عرضه شوند.[۲۰]
نمادگرائی در نشانههای ظهور [دیدگاه ۱۳]
دوگانگی زمانی میان متن روایات نشانههای ظهور که متعلق به فضای فکری مخاطبان عصر حضور معصومان است و محتوای آنها که معطوف به آینده و مخاطبان عصر غیبت و ظهور میباشد، امامان معصوم را ناگزیر به بهرهگیری از سبک سخن نمادین و سمبلیک ساخت.[۲۱] این سبک، راهکاری برای همپوشانی این فاصله زمانی و فکری و نیز فرار از تنگنای واژگانی بوده است؛[۲۲] چنانکه ویژگیهای افسانهای دجال که نماد و رمزی ناظر به جریانهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی به شمار میآید[۲۳] مانند حرکتهای سرسامآور، مرکب عظیمالجثه، کارهای اعجازگونه و نیز نشانههایی مانند طلوع خورشید از مغرب و ندای آسمانی، تنها با ابزار نمادگرایی قابل توجیه هستند.[۲۴][دیدگاه ۱۴]
در مورد سبک زبان روایات نشانههای ظهور سه مسئله قابل بیان است.
- به طور مطلق زبان نشانههای ظهور را زبان نمادین با استعمال مجازی میداند.[دیدگاه ۱۵]
- به طور مطلق زبان نشانههای ظهور را زبان عرفی با استعمال حقیقی میداند.
- مختار است زبان نشانههای ظهور را تلفیقی از استعمال حقیقی و مجازی دانسته و پیشنهاد نظریه ترکیب زبان عرفی و نمادین میباشد.[۲۵]
رمزیدانستن علائم ظهور خلاف ظاهر احادیث است زیرا کارکرد علائم ظهور، شناخت امام مهدی از مدعیان دروغین است[۲۶] و این مسئله باعث لغو کارکرد علائم ظهور شود.[۲۷][دیدگاه ۱۶]
نشانههای ظهور در ایران و خراسان [دیدگاه ۱۷]
بررسی روایتهای نشانههای ظهور مرتبط با ایران و خراسان مانند خروج حسنی، خراسانی، شعیببنصالح و زندیق نشان میدهد که به جز تعداد بسیار اندک، بیشتر این روایتها از نظر سندی ضعیف هستند. از میان آنها، تنها یک روایت صحیحالسند درباره حسنی از نوادگان امام حسن وجود دارد که به اختلال درونی بنیعباس، خروج شامی و یمانی و سپس حرکت حسنی و به دنبال آن ظهور امام مهدی اشاره دارد. درباره خراسانی نیز فقط یک روایت صحیحالسند پیدا شد که متن آن از نظر دلالی متزلزل است. درباره شعیببنصالح یک روایت صحیح وجود دارد که قیام او را پیش از ظهور معرفی میکند. روایت مربوط به خروج زندیق از قزوین، شخصیتی منفی که ظهور پیش از او محال دانسته شده نیز صحیحالسند نیست.[۲۸]
نشانههای ظهور در شعر مهدوی[دیدگاه ۱۸]
شعر مهدوی از زیر مجموعههای شعر مناقبتی است که در قلمرو شعر آیینی، از گستره وسیع، شکوه و منزلت خاصی برخوردار است. محمد بن حسام خوسفی و سید حیدر حلی دو شاعر، متعهد و شیعیمذهب، در حوزه شعر مهدوی در ادب فارسی و عربی هستند. آنان توانستند روایات و احادیث مربوط به نشانههای ظهور امام مهدی و خصوصاْ تحریف دین را بهعنوان یکی از نشانهها، در اشعار خود بازتاب دهند که نشاندهنده ارادات آنان به اهلبیت است. شباهتهای بسیاری در رویکرد این دو شاعر به شعر مهدوی، اما تفاوتهای قابل ملاحظهای هم بین آن دو وجود دارد. خوسفی، بیشتر از نشانههای ظهور به ویژه فراگیر شدن ظلم، اما حیدر حلی، به ویژگیهای حکومت آن حضرت به خصوص نابود کردن ظالمان توجه نموده است.[۲۹][دیدگاه ۱۹]
منبعشناسی[دیدگاه ۲۰]
شیعه
در کتابهای الغیبه نعمانی، کمالالدین و تمامالنعمه صدوق، ، الغیبه شیخ طوسی و الارشاد شیخ مفید مواردی به روایات علائم ظهور گزارش شده است.[۳۰] همچنین میتوان به کتاب نوائب الدهور فی علائم الظهور اثر محمدحسن میرجهانی در دو جلد و کتاب معجم الفتن و الملاحم نوشته سیدمحمود دهسرخی در چهار جلد، نام برد.[۳۱]
اهلسنت
اهلسنت نشانههای ظهور را با نشانههای برپایی قیامت ترکیب کردند و کتابهایی با عنوان اشراط السّاعة یا علامات القیامة نوشتهاند. همچنین کتابهایی با عنوان فتن یا ملاحم یا ترکیبی از آن دو نوشتهاند و احادیث نشانههای ظهور را در آنها آوردهاند.[۳۲] قدیمیترین منبع موجود از اهل سنت درباره نشانههای ظهور، کتاب الفتن اثر نعیم بن حماد مروزی (اوایل قرن سوم) با نقل دو هزار و چهار حدیث است.[۳۳] آثار دیگری مانند عقد الدرر فی اخبار المنتظر اثر یوسف بن یحیی مقدس شافعی، العرف الوردی فی اخبار المهدی علیهالسلام، البرهان فی علامات مهدی آخرالزمان اثر متقی هندی[۳۴] و السنن الوارده فی الفتن اثر ابوعمر دانی نیز به این موضوع پرداختهاند.[۳۵]
معاصر
منابع معاصر را میتوان به دو دسته تقسیمبندی کرد:
- نقل احادیث، بدون اظهارنظر و تحلیل: آثاری که صرفاً به گردآوری و نقل احادیث بسنده کرده و فاقد هرگونه تحلیل یا نظر مؤلف هستند. از جمله این آثار میتوان به معجم الملاحم و الفتن و ترجمه فارسی آن یأتی علی الناس زمان، همچنین کتاب نوائب الدهور فی علائم الظهور اشاره کرد. هرچند الزام الناصب و معجم احادیث المهدی به طور تخصصی برای نشانهها تألیف نشدهاند، اما به گستردگی به این روایات پرداختهاند.
- بررسی و توضیح گزیدهای از احادیث با رویکرد تفسیری یا نقادانه: آثاری که به بررسی و توضیح گزیدهای از احادیث پرداخته و آنها را تفسیر کردهاند. از جمله: مأتان و خمسون علامه، علامات الظهور فی المستقبل، و عصر الظهور. همچنین کتابهایی که با رویکردی نقادانه تألیف شدهاند، مانند دراسة من علامات الظهور از جعفر مرتضی عاملی، موسوعة الإمام المهدی از سید محمد صدر، کتاب دادگستر جهان، و مقالهٔ نشانههای ظهور از اسماعیل اسماعیلی.[۳۶]
چالشهای اخلاقی در نشانههای ظهور [دیدگاه ۲۱]
موانع و چالشهای اخلاقی در مورد نشانههای ظهور دارای چند بعد است.
- نوع مواجهه: شایعهسازی، نقل بدون سند، بیان ناقص و ناتمام و تحلیل و تفسیر ناموجه و بدون مبنا از جمله مسائلی است که بدون ملاحظات اخلاقی صورت میگیرد.
- عدم تفسیر صحیح و برداشت نامرتبط از روایات پیشگویی و بهویژه روایات: که این خود، زمینهساز آسیبهای اخلاقی چون: تنبلی، رخوت، ناامیدی، تردید و دودلی، رفتارهای احساسی و پیشبینیناپذیر در رفتارهای منتظران میشود. در حالیکه امیدواری، نشاط، تلاش معقول، امید، آگاهی و دیگر مسائل اخلاقی نتیجه مواجهه خردمندانه و اخلاقی با پیشگوییهای آخرالزمان است.[۳۷]
مسائل اخلاقی مرتبط با پیشگوییها را میتوان در چند مرحله تصویر کرد: اعتبار، فهم، تفسیر و تبیین، انتقال گزارهها و پیشگوییهای آخرالزمان، و همچنین پیامدهای غیراخلاقی مواجهه ناصحیح با این پیشگوییها در مقام عمل و رفتار که هم بُعد فردی و هم بُعد اجتماعی را شامل میشود.[۳۸]
راهکارها
پرهیز از تطبیق شتابزده روایات با حوادث جاری. تغییر تمرکز از علائم حتمی به شرایط زمینهساز ظهور. شناسایی سوءاستفاده جریانهای موعودگرا مانند صهیونیسم یهودی و مسیحی از مفاهیم آخرالزمانی و مقایسه و تحلیل رویکردهای موعودگرایانه با انقلاب اسلامی. توجه همزمان به چهار دیدگاه تطبیقگرایی حداکثری، حداقلی، انکار علائم و نگاه تفصیلی. لحاظ کردن مفهوم بداء در تحلیلها. تفکیک دقیق میان علائم حتمی و شرایط غیرحتمی و انسانساخت. اتخاذ رویکردی مستند، روشمند و متعادل برای جلوگیری از سوءاستفادههای سیاسی و شکلگیری فهمی تمدنساز از مهدویت و زمینهها و نشانههای ظهور.[۳۹]
پانویس
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴۷۳۲.
- ↑ عبادی اردهائی، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانههای ظهور در اندیشه امامیه»، ۱۳۹۸ش، ص۷.
- ↑ آیتی، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ۱۳۹۰ش، ص۱۵؛ شفیعی سروستانی، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۴۱۶.
- ↑ موسوی گیلانی، «بررسی تطبیقی نشانههای ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، ۱۴۰۰ش، ص۱۳۱-۱۲۹.
- ↑ صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲-۳۲۳.
- ↑ موحدی، «نشانههای ظهور در احادیث معتبر فریقین»، ۱۳۹۷ش، ص۴۵.
- ↑ صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ۱۴۱۲ق، ص۴۸۰.
- ↑ صادقی، تحلیل تاریخی نشانههای ظهور، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۵۶.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.
- ↑ سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۵.
- ↑ صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰.
- ↑ علیانسب و نبوی، «بررسی تعداد و مصادیق نشانههای حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آنها»، ۱۳۹۹ش، ص۲۴۹.
- ↑ صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ص۶۵۰؛ سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.
- ↑ صدوق، کمالالدین و اتمامالنعمه، ۱۳۹۵ق، ص ۶۵۰؛ مفید، الارشاد فی معرفه حججالله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰-۳۶۸؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۲۹؛ طوسی، الغیبه، ۱۴۲۵ق، ص۴۴۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۲.
- ↑ پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینههای برداشت سازنده و مخرب از نشانههای ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.
- ↑ همایون، «نشانههای ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۲۳۴ و ۲۴۳.
- ↑ آیتی، «کارکردهای نشانههای ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۱-۱۰؛ پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینههای برداشت سازنده و مخرب از نشانههای ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.
- ↑ آیتی، «کارکردهای نشانههای ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲؛ پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینههای برداشت سازنده و مخرب از نشانههای ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.
- ↑ آیتی، «معیارهای تطبیق نشانههای ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۸-۶.
- ↑ آیتی، «معیارهای تطبیق نشانههای ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۵.
- ↑ رجبی، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه های ظهور»، ۱۳۹۶ش، ص۲۱۴.
- ↑ الهینژاد، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۲۵.
- ↑ رجبی، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه های ظهور»، ۱۳۹۶ش، ص۲۱۱.
- ↑ الهینژاد، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۲۵.
- ↑ الهینژاد، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۱۵-۴۱۴.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۶۰.
- ↑ محمدی، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانههای ظهور درباره شخصیتهای مطرح در ایران و خراسان»، ۱۴۰۰ش، ص۷ و ۳۹.
- ↑ قائمی و همکاران، «نشانههای ظهور و ویژگیهای حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۶۸-۶۷ و ۹۵-۹۴.
- ↑ «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان.
- ↑ «منابعی درباره علایم ظهور از اهل سنت و تشیع»، وبسایت ثقلین.
- ↑ «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان.
- ↑ صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۲.
- ↑ «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان.
- ↑ «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان.
- ↑ فلاح، «علائم و نشانههای ظهور بارویکرد آسیبشناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.
- ↑ فلاح، «علائم و نشانههای ظهور بارویکرد آسیبشناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.
- ↑ فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفتوگو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ یک چیز در این مقاله برای من عجیب بود چرا در هیچ جایی از مقاله خود نشانه ها کامل بیان نشده است؟ اقسام را گفته اید ولی خودشان را نگفتید
- ↑ باورهای عامیانه درباره نشانه ها چیست؟ نگاه مردم به این نشانه ها؟ خرافات و اعتقادات شکل گرفته
- ↑ میشد روانتر گفت: نشانه در لغت به معنای دلیل، اماره و پدیدهای است که موجب شناخت و راهنمایی به سوی موضوعی دیگر میشود و معادل عربی آن علامت و آیه است.
- ↑ از اینجا به بعد مفهوم شناسی است؟
- ↑ منابع قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. ای کاش غنی تر دیده میشد
- ↑ بر اساس تقسیم چرا نشانه ها را ذکر نکردید؟
- ↑ وجه کلمه «حتی» چیست؟
- ↑ ادبیات بازنویسی جدی لازم دارد که مناسب ویکی باشد
- ↑ من که نفهمیدم چی گفت
- ↑ در مثبت ها اشراب شود
- ↑ کارکرد منفی درسته؟ همان سلبی بهتر نیست؟ اصل تقسیم و دوگانه سازی در منابع است یا از خودتان؟
- ↑ کل این بحث در یکی دو خط میتواند در ادامه کارکرد قرار بگیرد و مکمل کارکرد منفی باشد
- ↑ بازنویسی جدی لازم دارد خیلی ساده و مختصر بگویید رویکردهایی درباره تفسیر نشانه ها وجود دارد و....
- ↑ تا اینجا ادبیات قطعی است ولی بعدش ادبیات میشه احتمالی و اختلاف نظری این قاطعیت با نقد پایانی همین مطلب هم سازگار نیست
- ↑ اینکه تکرار همان مطالب بالاست
- ↑ این هم میتواند در ادامه نظر اول بیاید
- ↑ ادبیات کاملا پژوهشی است. علاوه بر آن، چه نکته خاصی دارد که از بقیه علائم جدا شده است؟ شاید بهتر باشد در اقسام، یک تقسیم هم بر اساس مکان رخداد نشانه ها بیاورید و بگویید برخی مکه است و برخی ایران و..
- ↑ ادبیات اصلا ویکی نیست
- ↑ مطالب در هم و خیلی ناجور است. یکی دو شعر هم بیاورید
- ↑ بازنویسی جدی لازم دارد
- ↑ این بخش و بخش بعدی، بازنویسی جدی هم از جهت ویکی و هم از جهت روانی و انسجام مطالب دارد.
منابع
آیتی، نصرتالله، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، قم، آینده روشن، ۱۳۹۰ش.
آیتی، نصرتالله، «کارکردهای نشانههای ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۴، ۱۳۹۱ش.
آیتی، نصرتالله، «معیارهای تطبیق نشانههای ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۳، ۱۳۹۱ش.
اصغری، محمدجواد، «آخر الزمان»، کلام اسلامی، سال۱۶، شماره۶۲، ۱۳۸۶ش.
الهینژاد، حسین، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.
پوررستمی، حامد؛ شاکری زواردهی، روحالله، «زمینههای برداشت سازنده و مخرب از نشانههای ظهور منجی»، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.
دینپناه، حسن؛ خواص، امیر، «بررسی پیشگوییهای عهدین درباره کشتارهای جمعی پیش از ظهور»، مشرق موعود، سال۱۲، شماره۴۱، ۱۳۹۶ش.
رجبی، ابوذر، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه های ظهور»، مشرق موعود، سال۱۲، شماره۴۱، ۱۳۹۶ش.
رسولزاده، عباس، «آخرالزمان و حيات اخروی در یهودیت و مسیحیت»، معرفت ادیان، سال۱، شماره۲، ۱۳۸۹ش.
رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه های ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل سنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، پایاننامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش.
سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش.
شفیعی سروستانی، ابراهیم، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، تهران، موعود عصر، ۱۳۸۷ش.
صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
صادقی، مصطفی، تحلیل تاریخی نشانههای ظهور، قم، نشر باقری، ۱۳۸۹ش،
صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علیاکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق.
عبادی اردهائی، سیدمحمد، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانههای ظهور در اندیشه امامیه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده شیعهشناسی، ۱۳۹۸ش.
«علائم ظهور در ادیان»، وبسایت پرسمان، تاریح درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
علیانسب، سیدضیاءالدین؛ نبوی، سیدمجید، «بررسی تعداد و مصادیق نشانههای حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آنها»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، سال۱۵، شماره۲۶، ۱۳۹۹ش.
فلاح، محمدجواد، «علائم و نشانههای ظهور بارویکرد آسیبشناسی اخلاقی»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۴۳، ۱۳۹۶ش.
فلاح زیارانی، مرتضی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفتوگو با کارشناسان»، معرفت شیعه، سال۲، شماره۶، ۱۴۰۳ش.
قائمی، مرتضی و همکاران، «نشانههای ظهور و ویژگیهای حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، عصر آدینه، سال۹، شماره۱۸، ۱۳۹۵ش.
محمدی، محمدکاظم، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانههای ظهور درباره شخصیتهای مطرح در ایران و خراسان»، مطالعات مهدوی، دوره۱۲، شماره۵۱، ۱۴۰۰ش.
محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی(عج) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.
معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
«منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
«منابعی درباره علایم ظهور از اهل سنت و تشیع»، وبسایت ثقلین، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
موحدی، مرتضی، «نشانههای ظهور در احادیث معتبر فریقین»، قم، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.
موسوی گیلانی، سیدجعفر، «بررسی تطبیقی نشانههای ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، مطالعات تفسیر تطبیقی، سال۶، شماره۲، ۱۴۰۰ش.
همایون، محمدهادی، «نشانههای ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، قم، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.