پیش‌نویس:نشانه‌های ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

برای نشانه‌های ظهور اقسام گوناگون و متنوعی بیان شده است. تقسیم به حتمی و غیرحتمی، طبیعی و غیرطبیعی یا خارق‌العاده،<ref>صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ۱۴۱۲ق، ص۴۸۰.</ref> کلی و جزئی، عام و خاص، مجمل و کنایی، مقید و مشروط، قطعی یا مشکوک، واقع‌شده یا واقع‌نشده، تقسیم به لحاظ زمان، مکان<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_194545.html محمدی، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانه‌های ظهور درباره شخصیت‌های مطرح در ایران و خراسان»، ۱۴۰۰ش، ص۷ و ۳۹.]</ref> و نوع رویداد و متصل و منفصل از جمله این اقسام می‌باشد.<ref>صادقی، تحلیل تاریخی نشانه‌های ظهور، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۵۶.</ref> از مهمترین تقسیم‌بندی نشانه‌ها نشانه‌های حتمی و غیرحتمی است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.</ref>  

# '''نشانه‌های غیر حتمی:''' این دسته از نشانه‌ها قطعی نیستند و ممکن است برخی از آنها اصلا واقع نشود ولی ظهور محقق شود.<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص۶۵۰؛ سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.</ref> در منابع روایی فهرستی از نشانه‌های غیرحتمی ظهور ذکر شده است. این نشانه‌ها شامل،  اختلاف بنی‌عباس و کشته شدن عبدالله، خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی در رمضان،  پرچم‌های سیاه از خراسان و از مشرق به حیره، خروج مردی از قزوین همنام یک پیامبر، فرو رفتن مسجد دمشق، ویرانی بصره و دیوار مسجد کوفه، طغیان فرات در کوفه، کشته شدن ۷۰ نفر پشت کوفه، ویرانی شام و عراق، کشمکش سه گروه (اصهب، ابلق، سفیانی)، به جنبش درآمدن بیرق‌های قیس از مصر، خروج دوازده نفر از نژاد ابوطالب، سوزاندن مرد شیعه بین جلولاء و خانقین، کشمکش دو صنف از عجم (غیرعرب)، خرابی ری، جنگ ارمنی و آذربایجانی، مسخ بدعت‌گذاران، سه ندا در رجب، نداى چهارم جبرئیل، نداى پنجم شیطان، زنده شدن مردگان و بازگشت به دنیا، طلوع ستاره درخشان و سرخی آسمان، باد سیاه در بغداد، قحطی و کم شدن غلات می‌باشد.<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص ۶۵۰؛ مفید، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰-۳۶۸؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۲۹؛ طوسی، الغیبه، ۱۴۲۵ق، ص۴۴۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۲.</ref>

بر اساس دیدگاه برخی پژوهشگران، نشانه‌های ظهور کارکردهای گوناگونی دارند. این کاربردها نه کاملاً ایجابی و نه سلبی هستند، بلکه ترکیبی از هر دو را شامل می‌شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref>مهمترین کارکرد‌ نشانه‌های ظهور کارکرد استراتژیک یا راهبردی و تمدنی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721131/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C همایون، «نشانه‌های ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۲۳۴ و ۲۴۳.]</ref>

# '''کارکرد ایجابی:''' نشانه‌های ظهور با ایجاد امیدبخشی، آگاهی‌بخشی و پیشگیری نسبت به انحرافات فراروی، غفلت‌زدایی و شناخت امام مهدی و ایجاد آمادگی بایسته و ایمان‎افزایی اخبار غیبی نقش بسزایی در آماده‌سازی افراد ایفا می‌کنند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۱-۱۰]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref>  

# '''کارکرد سلبی:''' این نشانه‌ها می‌توانند به سوءاستفاده‌های سیاسی و اجتماعی، تعیین وقت نادرست ظهور و سرگردانی در تشخیص مدعیان دروغین بینجامند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> برای پیشگیری از این موارد، معیارهایی چون یقین، انطباق کامل، پرهیز از تأویل، هماهنگی با کلیات دین و سنجش با نشانه‌های جعل‌ناپذیر به کار گرفته می‌شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/318184/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۶-۵ و ۸.]</ref>

با استناد به شواهدی از اشعار شاعران معاصر فارس و عرب، مشخص می‌شود شاعران معاصر با استشهاد بر تفاسیر قرآن و روایات متواتر در ترسیم نشانه‌های حتمی به مسائلی مانند صحیه آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج دجال، خسف بیداء و خروج یمانی اشاره داشته‌اند. در بیان نشاهنه‌های غیرحتمی نیز به موضوعاتی مانند اوضاع کشورهای اسلامی و تجاوز به کشورهای مسلمان‌نشین، ضعیف شدن اعتقادات و رواج بی‌دینی و سستی ایمان، گسترش ظلم و فساد، حاکمان ناشایست، سرزدن خورشید از مغرب و نمونه‌های دیگر پرداخته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1720692/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C بابایی، «بررسی تطبیقی علایم ظهور در شعر معاصر عربی و فارسی »، ۱۳۹۷ش، ص۱۹.]</ref> محمد بن حسام خوسفی، شاعر فارسی، فراگیری ظلم را در سروده‌هایش بازتاب داده است. سید حیدر حلی، شاعر عربی، به نابودی ستمگران در حکومت امام مهدی پرداخته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1233984/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C قائمی و همکاران، «نشانه‌های ظهور و ویژگی‌های حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۶۸-۶۷ و ۹۵-۹۴.]</ref>

== منبع‌شناسی ==

=== شیعه ===

در کتاب‌های الغیبه نعمانی، کمال‌الدین و تمام‌النعمه صدوق، الغیبه شیخ طوسی، الارشاد شیخ مفید،<ref>[https://www.porseman.com/article/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%88-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1/190657 «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وب‌سایت پرسمان.]</ref> نوائب الدهور فی علائم الظهور میرجهانی و معجم الفتن و الملاحم دهسرخی بخشی از روایات نشانه‌های ظهور ذکر شده است.<ref>[https://thaqalain.ir/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%D8%B4/ «منابعی درباره علایم ظهور از اهل سنت و تشیع»، وب‌سایت ثقلین.]</ref>

در منابع اهل‌سنت مباحث مربوط به نشانه‌های ظهور عمدتاً ذیل عناوینی مانند ملاحم و فتن مطرح و با عنوان اشراط السّاعة یا علامات القیامة نوشته‌ شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%88-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1/190657 «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وب‌سایت پرسمان.]</ref> قدیمی‌ترین منبع، کتاب الفتن نعیم بن حماد مروزی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-1 صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> آثار دیگری مانند عقد الدرر فی اخبار المنتظر مقدس شافعی، العرف الوردی فی اخبار المهدی علیه‌السلام، البرهان فی علامات مهدی آخرالزمان متقی هندی<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۲.</ref> و السنن الوارده فی الفتن ابوعمر دانی نیز به این موضوع پرداخته‌اند.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%88-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1/190657 «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>

=== معاصر ===

منابع معاصر را می‌توان به دو دسته تقسیم‌بندی کرد:

 

# آثاری که به بررسی و توضیح گزیده‌ای از احادیث پرداخته و آنها را تفسیر کرده‌اند. از جمله: مأتان و خمسون علامه، علامات الظهور فی المستقبل، و عصر الظهور. همچنین کتاب‌هایی که با رویکردی نقادانه تألیف شده‌اند، مانند دراسة من علامات الظهور از جعفر مرتضی عاملی، موسوعة الإمام المهدی از سید محمد صدر، کتاب دادگستر جهان، و مقالهٔ نشانه‌های ظهور از اسماعیل اسماعیلی.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%88-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1/190657 «منابع و کارکرد نشانه های ظهور»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>

# تنبلی، رخوت، ناامیدی، تردید و دودلی، رفتارهای احساسی و پیش‌بینی‌ناپذیر در رفتار‌های منتظران.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref>

مسائل اخلاقی مرتبط با پیشگویی‌ها را می‌توان در چند مرحله تقسیم‌بندی کرد. اعتبار، فهم، تفسیر و تبیین، انتقال گزاره‌ها و پیشگویی‌های آخرالزمان، و همچنین پیامدهای غیراخلاقی مواجهه ناصحیح با این پیشگویی‌ها در مقام عمل و رفتار که هم بُعد فردی و هم بُعد اجتماعی را شامل می‌شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref>