| خط ۸: | خط ۸: | ||
== اهمیت == | == اهمیت == | ||
مهاجرت در کنار باروری و مرگومیر، یکی از سه مؤلفه اصلی اثرگذار بر تغییرات جمعیت است. در یک قرن گذشته، با کاهش مرگومیر و سپس باروری، نقش مهاجرت در تحولات جمعیتی برجستهتر شده و اکنون در بسیاری از مناطق عامل اول تغییرات جمعیتی محسوب میشود. ایران طی پنجاه سال اخیر تغییرات قابل توجهی در مهاجرتهای داخلی تجربه کرده که به عدم تناسب جمعیت شهرهای بزرگ با امکانات زیرساختی، تمرکز جمعیت در مناطق خاص و سالخوردگی جمعیت روستایی انجامیده است.<ref>[https://report.mrc.ir/article_9492_0d8f8313c83e69d101e8997d3065fbff.pdf محبی میمندی، «روندپژوهی مهاجرت داخلی در ایران طی سی سال اخیر (1395-1365)»، 1402ش، ص3.] | مهاجرت در کنار باروری و مرگومیر، یکی از سه مؤلفه اصلی اثرگذار بر تغییرات جمعیت است. در یک قرن گذشته، با کاهش مرگومیر و سپس باروری، نقش مهاجرت در تحولات جمعیتی برجستهتر شده و اکنون در بسیاری از مناطق عامل اول تغییرات جمعیتی محسوب میشود. ایران طی پنجاه سال اخیر تغییرات قابل توجهی در مهاجرتهای داخلی تجربه کرده که به عدم تناسب جمعیت شهرهای بزرگ با امکانات زیرساختی، تمرکز جمعیت در مناطق خاص و سالخوردگی جمعیت روستایی انجامیده است.<ref>[https://report.mrc.ir/article_9492_0d8f8313c83e69d101e8997d3065fbff.pdf محبی میمندی، «روندپژوهی مهاجرت داخلی در ایران طی سی سال اخیر (1395-1365)»، 1402ش، ص3.] | ||
</ref> جمعیت مهاجران جهان از ۱۷۳ میلیون نفر در ۲۰۰۰م به ۲۸۱ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰م افزایش یافته و این روند صعودی، مهاجرت را به یکی از مهمترین موضوعات اجتماعی عصر نوین تبدیل کرده است. ایران در سهدهۀ اخیر از جمله کشورهای مهاجرفرست و مهاجرپذیر محسوب میشود و در ۲۰۱۳م رتبه سوم مهاجرت افراد متخصص را در میان کشورهای در حال توسعه داشته و از هر هجده نفر اعزامشده برای کسب تخصص، تنها سه نفر بازگشتهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون | </ref> جمعیت مهاجران جهان از ۱۷۳ میلیون نفر در ۲۰۰۰م به ۲۸۱ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰م افزایش یافته و این روند صعودی، مهاجرت را به یکی از مهمترین موضوعات اجتماعی عصر نوین تبدیل کرده است. ایران در سهدهۀ اخیر از جمله کشورهای مهاجرفرست و مهاجرپذیر محسوب میشود و در ۲۰۱۳م رتبه سوم مهاجرت افراد متخصص را در میان کشورهای در حال توسعه داشته و از هر هجده نفر اعزامشده برای کسب تخصص، تنها سه نفر بازگشتهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص131.]</ref> | ||
== '''نظریههای مهاجرت''' == | == '''نظریههای مهاجرت''' == | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
== '''پیامدهای مهاجرت''' == | == '''پیامدهای مهاجرت''' == | ||
بهگفته جامعهشناسان، مهاجرت پیامدهای گستردهای در ابعاد مختلف دارد. در سطح خانواده، مهاجرت اغلب موجب گسست عاطفی، دوری اعضا و افزایش بار مسئولیت بر دوش خانواده باقیمانده در مبدأ میشود، هرچند در برخی موارد فرصتهای اقتصادی تازهای نیز ایجاد میکند. از منظر اقتصادی، خروج نیروهای متخصص (فرار مغزها) ظرفیت علمی و فنی کشور مبدأ را کاهش میدهد، اما در مقابل، ارسال وجوه توسط مهاجران میتواند به معیشت خانوادهها کمک کند. در کشور مقصد، مهاجران بهطور معمول مشاغلی را بر عهده میگیرند که کمترین تمایل محلی را دارد، اما اغلب با تبعیض شغلی و دستمزد نابرابر مواجه هستند. در بعد فرهنگی، مهاجرت به تلاقی و تبادل فرهنگها میانجامد و میتواند غنای فرهنگی ایجاد کند، اما در عین حال برخورد فرهنگهای متفاوت گاهی به بحران هویت برای مهاجران و مقاومت در جامعه میزبان منجر میشود. در سطح سیاسی، دولتها برای کنترل جریان مهاجرت سیاستهایی وضع میکنند تا از فشار بر خدمات عمومی و زیرساختها بکاهند. در بعد فردی، مهاجرت تجربهای دوگانه است؛ از یک سو فرصتهای تازه برای پیشرفت و از سوی دیگر احساس غربت، تبعیض و بحران هویت را به همراه دارد. در مجموع، مهاجرت نه کاملاً مثبت و نه کاملاً منفی است و نتیجه آن به نحوه مدیریت و سیاستگذاری این پدیده بستگی دارد.<ref>[https://civilica.com/note/15494/ علمداری، «مهاجرت و پیامدهای اجتماعی در عصر نوین»، وبسایت سیلیویکا.]</ref> | |||
== مهاجرت در ایران == | == مهاجرت در ایران == | ||
| خط ۱۲۰: | خط ۱۲۰: | ||
== مهاجرت در ادبیات و هنر == | == مهاجرت در ادبیات و هنر == | ||
مهاجرت به عنوان پدیدهای مؤثر در زندگی فردی و اجتماعی، به موضوعی میانرشتهای در علوم انسانی تبدیل شده و بازتاب آن در اشکال مختلف هنری برجسته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص131.]</ref> در ادبیات، آثار متعددی با محوریت مهاجرت منتشر شده | مهاجرت به عنوان پدیدهای مؤثر در زندگی فردی و اجتماعی، به موضوعی میانرشتهای در علوم انسانی تبدیل شده و بازتاب آن در اشکال مختلف هنری برجسته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص131.]</ref> در ادبیات، آثار متعددی با محوریت مهاجرت منتشر شده ازجمله «مرثیهای برای آرژانتین»، «وزارت درد»، «زنبوردار حلب» و در ایران «پاییز فصل آخر سال است» و «خروجی غرب».<ref>[https://taaghche.com/blog/1400/02/07/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA/ «معرفی کتابهایی با موضوع مهاجرت»، وبسایت طاقچه.]</ref> مفاهیم مرتبط با مهاجرت در ادبیات کودک ایران نیز به دو شکل ترجمه و تألیف بازتاب یافته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص135.]</ref> در سینمای ایران، آثاری مانند «جدایی نادر از سیمین»، «بغض»، «ملبورن»، «گذشته» و «ارتفاع پست» به بازنمایی چالشهای هویتی، فرهنگی و اخلاقی مهاجرت پرداختهاند. برخلاف برخی سینماهای غربی که مهاجرت را با امید و فرصت تصویر میکنند، در آثار ایرانی مهاجرت غالباً با ناامیدی اجتماعی و بحرانهای فرهنگی همراه است.<ref>[https://civilica.com/note/14776/ دهقانی، «مدیوم سینما و هویت فرهنگی ؛ بازنمایی مهاجرت در سینما»، وبسایت سیلیویکا.]</ref> در سینمای خارجی نیز فیلمهایی مانند «Mimmo»، «مرز» و «گرگها» به موضوعات بحران مهاجرت، حمایت از پناهندگان و چالشهای هویتی مهاجران پرداختهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf رصدخانه مهاجرت ایران، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ویژهنامۀ مهاجرتنامه، 1381ش، ص135.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
