ابرابزار |
|||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
'''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام میشود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> | '''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام میشود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> | ||
== جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب == | == جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب<ref group="دیدگاه">نسبت مطالب این بخش و بخش اهمیت چیست؟ تلاقی و اشتراکات زیادی دارند.</ref> == | ||
بابالمندب نقش تعیینکنندهای در جریان کالا و انرژی دارد. محمولههای متنوعی از این گذرگاه عبور میکنند، از جمله این محمولهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | بابالمندب نقش تعیینکنندهای در جریان کالا و انرژی دارد. محمولههای متنوعی از این گذرگاه عبور میکنند، از جمله این محمولهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
* '''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع که از [[خلیج فارس]] سرچشمه میگیرند و بهسوی بازارهای اروپا و ایالات متحده حرکت میکنند. برخی ابرنفتکشها در هر عبور، میلیونها بشکه نفت حمل میکنند. | * '''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع که از [[خلیج فارس]] سرچشمه میگیرند و بهسوی بازارهای اروپا و ایالات متحده حرکت میکنند. برخی ابرنفتکشها در هر عبور، میلیونها بشکه نفت حمل میکنند. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
== چالشهای امنیتی == | == چالشهای امنیتی == | ||
=== تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب === | === تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب<ref group="دیدگاه">گمان میکنم این بخش به مخاطب القا کند که یمن نقش مخرب امنیتی دارد. ادبیات و محتوا را به دقت بازنگری کنید</ref><ref group="دیدگاه">در این بخش باید روی این انگاره تمرکز شود که اقدام یمن در راستای دفاع از خودش بوده که مورد حمله قرار گرفته و برای تثبیت حاکمیت خودش</ref> === | ||
شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، | شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، [[انصارالله یمن]] از آن بهعنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندیهای موشکی خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref> | ||
اقدامات انصارالله یمن در دو قالب تعریف میشود: | اقدامات انصارالله یمن در دو قالب تعریف میشود:<ref group="دیدگاه">مطلب قبلی با مطلب بعدی تکرار ندارد؟</ref> | ||
* '''بُعد تهاجمی:''' افزایش هزینههای اقتصادی و نظامی برای رقبای منطقهای مانند ائتلاف عربی و فرامنطقهای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی. | * '''بُعد تهاجمی:''' افزایش هزینههای اقتصادی و نظامی برای رقبای منطقهای مانند ائتلاف عربی و فرامنطقهای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی. | ||
* '''بُعد تدافعی:''' استفاده از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردهای داخلی و مقابله با فشارهای بینالمللی.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | * '''بُعد تدافعی:''' استفاده از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردهای داخلی و مقابله با فشارهای بینالمللی.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | ||
۱. '''درگیری مسلحانه یمن''': جنگ داخلی یمن از ۲۰۱۴م با درگیری بین انصارالله و ائتلافی به رهبری عربستان، به دریا کشیده شد. گروههای مسلح با استفاده از پهپاد، موشک و مین، کشتیهای تجاری مرتبط با طرفهای درگیر را هدف قرار دادند. | ۱. '''درگیری مسلحانه یمن'''<ref group="دیدگاه">بهتر نیست عنوان جنگ عربستان و یمن باشد؟</ref>: جنگ داخلی یمن از ۲۰۱۴م با درگیری بین انصارالله و ائتلافی به رهبری عربستان، به دریا کشیده شد. گروههای مسلح با استفاده از پهپاد، موشک و مین، کشتیهای تجاری مرتبط با طرفهای درگیر را هدف قرار دادند. | ||
۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
۳. '''رقابت قدرتهای بزرگ:''' تمرکز پایگاههای نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتیهای تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنشها را افزایش داده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ۳. '''رقابت قدرتهای بزرگ:''' تمرکز پایگاههای نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتیهای تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنشها را افزایش داده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ||
=== پیامدهای ناامنی در تنگه بابالمندب === | === پیامدهای ناامنی در تنگه بابالمندب<ref group="دیدگاه">کلیت محتوای این بخش هم با بخش اهمیت و جایگاه تلاقی زیادی دارد</ref> === | ||
ناامنی در این تنگه، پیامدهای پرهزینهای در دو حوزه اصلی دارد: | ناامنی در این تنگه، پیامدهای پرهزینهای در دو حوزه اصلی دارد: | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. شرکتهای بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را منطقهٔ پرخطر اعلام کردهاند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیریها افزایش مییابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. شرکتهای بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را منطقهٔ پرخطر اعلام کردهاند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیریها افزایش مییابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ||
== کنترل بابالمندب == | == کنترل بابالمندب<ref group="دیدگاه">آنچه در دیدگاه دوم و سوم بود در اینجا نیز مطرح است. در این بخش باید دقت شود که این کار در راستای حمایت از فلسطین و... بوده است نه خرابکاری عادی.</ref> == | ||
=== مدیریت بابالمندب === | === مدیریت بابالمندب === | ||
موقعیت جغرافیایی جزیره پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزهٔ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. | موقعیت جغرافیایی جزیره پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزهٔ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | ||
با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | |||
=== بستن بابالمندب === | === بستن بابالمندب === | ||
یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> در آذرماه ۱۴۰۲ش، انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربهٔ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در بابالمندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتیهای عازم بنادر سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتیهای این دو کشور نیز به لیست ممنوعهٔ یمنیها اضافه شد. | یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> در آذرماه ۱۴۰۲ش، انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربهٔ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در بابالمندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتیهای عازم بنادر سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتیهای این دو کشور نیز به لیست ممنوعهٔ یمنیها اضافه شد. این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/بستن-تنگه-هرمز-با-الگوی-یمن «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/بستن-تنگه-هرمز-با-الگوی-یمن «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
=== نحوه بستن بابالمندب === | === نحوه بستن بابالمندب === | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۳: | ||
=== تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | === تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | ||
انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که بابالمندب را خواهد بست؛ بهطوری که هیچکس قادر به بازگشایی آن نخواهد بود. پیشتر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در بابالمندب هشدار داده بود. بابالمندب همزمان با تنشها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانهها آن را «هرمز ۲» نامیدهاند. ایران با کنترل همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب، میتواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. نیروهای یمنی با زرادخانهای از سلاحهای نامتقارن، قادر به مختل کردن ناوبری دریایی و کنترل تنگه هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/31/3570374/برگ-برنده-باب-المندب «برگ برنده بابالمندب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
