اعتیاد دختران: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-اعتیاد دختران؛
+'''{{درشت|اعتیاد دختران؛}}''' وابستگی روانی یا جسمی دختران به ماده مخدر.
+اعتیاد دختران یک مسئله پیچیده در حوزه سلامت عمومی است که با الگوها، انگیزه‌ها و پیامدهای متفاوتی نسبت به مردان بروز می‌یابد. انگیزه‌های شایع شامل کاهش وزن، افزایش اعتماد به نفس، یا خوددرمانی برای مشکلات روانی مانند افسردگی و ترومای ناشی از خشونت است. عوامل مؤثر در گرایش به مواد، ترکیبی از عوامل فردی مانند اختلالات روانی همزمان، عوامل خانوادگی نظیر سابقه اعتیاد یا خشونت خانگی و عوامل اجتماعی-فرهنگی مانند فقر، تبعیض و فشار همسالان است. پیامدهای آن نیز گسترده بوده و شامل آسیب‌های شدید جسمانی، روانی، طرد اجتماعی و افزایش آسیب‌پذیری در برابر خشونت می‌شود. رویکرد مؤثر در مواجهه با این پدیده، نیازمند استراتژی‌های پیشگیری توانمندمحور، ارائه خدمات درمانی تخصصی و حمایت‌گر متناسب با نیازهای خاص دختران، و برنامه‌های پایدار بازتوانی و حمایت اجتماعی برای جلوگیری از عود است.
+== مفهوم‌شناسی اعتیاد دختران ==
+اعتیاد یک بیماری مزمن مغزی است که با وسوسه شدید، از دست دادن کنترل مصرف و تداوم مصرف علیرغم پیامدهای مضر مشخص می‌شود.<ref>[https://rahtoosheh.dte.ir/article_67774.html مرادی حسین‌آبادی، «اعیتاد زنان؛ زمینه‌ها و پیامدها»، ۱۳۹۷ش، ص۷۵.]</ref> این اختلال منجر به وابستگی روانی و جسمانی می‌گردد، به‌طوری که قطع مصرف، علائم ترک را ایجاد می‌کند.<ref>شهیدی، مواد مخدر، امنیت اجتماعی و راه سوم، ۱۳۷۵ش، ص۳۲.</ref> '''دختران معتاد''' به دخترانی اشاره دارد که به‌طور مداوم<ref>آقابخشی، اعتیاد و آسیب‌شناسی خانواده رویکرد مددکاری اجتماعی به مسایل و آسیب‌های جامعه‌ای، ۱۳۸۸ش، ص۳.</ref> یک یا چند ماده مخدر را مصرف می‌کنند<ref>دانش، مجرم کیست، ۱۳۸۲ش، ص۱۴۳.</ref> و در صورت قطع، با مشکلات جدی رفتاری و جسمانی روبرو می‌شوند.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/51255 قربانی و همکاران، «بررسی عوامل مرتبط با گرایش به اعتیاد دانشجویان دانشگاه جامع علمی کاربردی نیروی انتظامی واحد ارومیه»، ۱۳۹۴ش، ص۵۲.]</ref>
+== روند جهانی اعتیاد دختران ==
+بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، مصرف دخانیات در زنان و دختران جوان روندی افزایشی داشته است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-زنان-226/902515-رشد-درصدی-اعتیاد-میان-دختران-تا-سال «رشد ۱۳۳ درصدی اعتیاد میان دختران ۱۲ تا ۱۵ سال»، وب‌سایت شرق، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۴۰۲ش.]</ref> میانگین سن شروع اعتیاد در جهان حدود ۱۹ سال و نرخ شیوع آن در دختران حدود ۷٪ برآورد شده است.<ref>[https://37164343.khabarban.com/ «شیوع اعتیاد زنان در ایران پایین‌تر از نرخ جهانی است/ کشف ۷۰۰ تن مواد مخدر در کشور»، وب‌سایت خبربان، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.]</ref>
+=== وضعیت در ایران ===
+نرخ شیوع اعتیاد در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم و هنرستان‌ها در سال تحصیلی ۹۴–۱۳۹۳ش، ۲٫۱درصد بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82745258/میانگین-سن-شروع-مصرف-مواد-مخدر-در-زنان-كشور-26-سال-است «میانگین سن شروع مصرف مواد مخدر در زنان کشور 26 سال است»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۶ش.]</ref> بر پایه آخرین شیوع‌شناسی رسمی در سال ۱۳۹۵ش، از مجموع حدود ۲٫۸ میلیون نفر مصرف‌کننده مستمر [[مواد مخدر]] در کشور در بازه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال، ۱۵۶ هزار نفر یعنی معادل ۵٫۶درصد را زنان تشکیل می‌دادند.<ref>[https://sahebnews.ir/852121/15-سالگی-سن-آغاز-مصرف-مواد-مخدر-متناسب-با.htm «۱۵سالگی سن آغاز مصرف مواد مخدر»، وب‌سایت صاحب‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۳۹۶ش.]</ref> همچنین میانگین سن شروع اعتیاد در دختران ایرانی ۲۶ سال گزارش شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82745258/میانگین-سن-شروع-مصرف-مواد-مخدر-در-زنان-كشور-26-سال-است «میانگین سن شروع مصرف مواد مخدر در زنان کشور 26 سال است»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۶ش.]</ref>
+== الگوهای مصرف ==
+الگوی گرایش و مصرف مواد در دختران اغلب با مردان متفاوت است:
+* '''شروع مستقیم با مواد پرخطر''': برخلاف الگوی پلکانی رایج در مردان (شروع از سیگار)، گاهی مصرف در دختران مستقیماً با مواد پرخطرتری مانند متامفتامین (شیشه) یا مشروبات الکلی آغاز می‌شود.<ref>[https://sls.tabrizu.ac.ir/article_8621.html نیازی و نوروزی، «تحلیل تجارب زیسته زنان مصرف‌کننده مواد به‌واسطه سالن‌های زیبایی و ورزشی: پژوهش کیفی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۷.]</ref>
+* '''انگیزه‌های متفاوت''': انگیزه‌های رایج شامل کاهش وزن، افزایش اعتماد به نفس، مقابله با اضطراب اجتماعی یا خوددرمانی برای دردهای عاطفی، افسردگی و تروما (ناشی از تجاوز یا خشونت خانگی) است.<ref>محمدی، مواد مخدر و اعتیاد به آن: انواع، سبب‌شناسی و پیشگیری، ۱۳۸۷ش، ص۳۸.</ref>
+* '''مواد پر مصرف''': مواد محرک (برای لاغری و انرژی)، مواد سستی‌زا (برای فرار از مشکلات)<ref>قربانی و ابراهیمی، «بررسی عوامل فردی و اجتماعی مؤثر در گرایش به سوء مصرف موادمخدر در بین زنان و ارائه راهکارهای پیشگیرانه (موردمطالعه: رنان شهرستان ارومیه)»، ۱۳۹۵ش، ۱۵۶–۱۵۴.</ref> و همچنین سوءمصرف داروهای آرام‌بخش و مسکن (به دلیل دسترسی آسان‌تر و پنهان‌کاری) در میان دختران شیوع بیشتری دارد.<ref>فرجاد، آسیب‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی انحرافات، ۱۳۷۸ش، ص۱۵۲.</ref>
+== عوامل زمینه‌ساز ==
+اعتیاد دختران محصول تعامل چندین عامل است:<ref>قادری و همکاران، سبب‌شناسی اعتیاد زنان، ۱۳۹۶ش، ص۱۴۰؛ [https://etiadpajohi.ir/article-1-2590-fa.pdf سلیمانی و همکاران، «بررسی عوامل گرایش زنان به اعتیاد استان آذربایجان غربی و ارائه راهکار»، ۱۴۰۰ش، ص۷.]</ref>
+=== عوامل فردی ===
+* باورهای شناختی ناکارآمد (مانند ناتوانی در تحمل پریشانی)
+* نگرش مثبت به مواد<ref>پوررضوی، «عوامل جرم‌شناسی مؤثر بر اعتیاد زنان و راهکارهای مقابله با آن»، ۱۴۰۲ش، ص۱۳۳–۱۳۲.</ref>
+* اختلالات روان‌پزشکی همزمان (مثل افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD))
+* عزت‌نفس پایین و ضعف در مهارت‌های حل مسئله<ref>[http://dles.jrl.police.ir/article_12723.html قربانی و همکاران، «بررسی تأثیر والدین در گرایش به اعتیاد و فراز از خانه فرزندان (مطالعه موردی: شهرستان ارومیه)»، 1393ش، ص22-23.]</ref>
+=== عوامل خانوادگی ===
+* سابقه اعتیاد در خانواده: قوی‌ترین عامل خطرپذیر.
+* سبک‌های فرزندپروری ناکارآمد (بی‌تفاوتی، سخت‌گیری افراطی)
+* کمبود حمایت عاطفی و طلاق والدین.<ref>آبادینسکی، جامعه‌شناسی مواد مخدر، ۱۳۸۲ش، ص۹۵.</ref>
+* خشونت خانگی: تجربه کودک‌آزاری جسمی، جنسی یا عاطفی.<ref>[https://etiadpajohi.ir/browse.php?a_id=492&sid=1&slc_lang=fa صفری، «اعتیاد و زنان: تفاوت‌های جنسیتی در زمینه سوء مصرف مواد و درمان آن»، 1382ش، ص125 و 131-132.]</ref>
+=== عوامل اجتماعی-فرهنگی ===
+* بیکاری،<ref>کی‌نیا، مبانی جرم‌شناسی، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۸۳.</ref> فقر و بی‌عدالتی<ref>[http://www.jsi-isa.ir/article_23891.html علیوردی‌نیا و همکاران، «مطالعه جامعه‌شناختی بزهکاری: آزمون تجربی نظریه فشار عمومی اگنیو»، 1386ش، ص91-93.]</ref>
+* تبعیض جنسیتی
+* دسترسی آسان به مواد<ref>محمدی‌اصل، اعتیاد زنان، 1397ش، ص58.</ref>
+* فشار همسالان برای پذیرفته شدن در گروهref>[https://etiadpajohi.ir/browse.php?a_id=492&sid=1&slc_lang=fa صفری، «اعتیاد و زنان: تفاوت‌های جنسیتی در زمینه سوء مصرف مواد و درمان آن»، ۱۳۸۲ش، ص۱۲۶.]</ref>
+* عادی‌سازی مصرف مواد در برخی فضاها مثل مهمانی<ref>[https://rahtoosheh.dte.ir/article_67774.html مرادی، «اعتیاد زنان، زمینه‌ها و پیامدها»، ۱۳۹۷ش، ص۸۲.]</ref>
+* کودک‌همسری و ازدواج‌های اجباری<ref>منبع شماره ۹</ref><ref>منبع شماره ۱۹</ref>
+* تأثیر رسانه‌ها و ترویج سبک زندگی مصرف‌گرا<ref>مصطفوی، بهشت خانواده، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۱۲۸.</ref> یا عادی‌سازی مصرف در مهمانی‌ها<ref>[https://rahtoosheh.dte.ir/article_67774.html مرادی، «اعتیاد زنان، زمینه‌ها و پیامدها»، ۱۳۹۷ش، ص۸۲.]</ref>
+== پیامدها و عوارض ==
+پیامدهای اعتیاد در دختران به‌دلیل تفاوت‌های فیزیولوژیک و نقش‌های اجتماعی، ابعاد پیچیده‌تری نسبت به مردان دارد.<ref>[https://rjsw.atu.ac.ir/article_10947.html یحیی‌زاده پیرسرائی و کیانی، «تجربه‌ها و پیامدهای اجتماعی مصرف مواد مخدر در زنان»، ۱۳۹۷ش، ص۴۳.]</ref>
+=== پیامدهای فردی ===
+* سلامت جسمی: افزایش خطر سکته مغزی، بیماری‌های قلبی، سرطان‌ها، بیماری‌های آمیزشی (ایدز، هپاتیت) و مشکلات باروری (سقط، ناباروری، یائسگی زودرس).
+* سلامت روان: تشدید اختلالات روانی، افزایش خطر خودکشی و مرگ‌ومیر.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/89413/ قاسمی‌روشن، «توانمندی خانواده در پیشگیری انحرافات اجتماعی»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰.]</ref>
+=== پیامدهای خانوادگی و اجتماعی ===
+در سطح خانوادگی، اعتیاد به‌عنوان مانعی در مسیر ازدواج و عامل طرد شدن دختران از سوی خانواده عمل می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91008/ قاسمی‌روشن، «از اعتیاد زنان تا نابسامانی خانواده»، 1382ش، بی‌ص.]</ref> در سطح اجتماعی، [[داغ ننگ]] (Stigma) ناشی از اعتیاد در زنان عمیق‌تر بوده و مسیر بازگشت به زندگی عادی را دشوار می‌سازد. این مسئله ارتباط مستقیمی با افزایش آسیب‌هایی نظیر [[تن‌فروشی]]، تجربه تجاوز و بارداری‌های ناخواسته دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/457767/بررسی-علل-گرایش-زنان-به-مواد-روان-گردان-در-شهرستان-مشگین-شهر-در-فاصله-زمانی-بین-1394-1399 رضایی و صمدی‌اندزقی، «بررسی علل گرایش زنان به مواد روان‌گردان در شهرستان مشگین‌شهر در فاصله زمانی بین 1399- 1394ش»، 1399ش، ص307؛] [https://www.sid.ir/paper/891440/fa ذوالفقاری، «زنان و تفاوت‌های جنسیتی و فرهنگی در اعتیاد به مواد مخدر و درمان آن»، 1396ش، ص6.]</ref>
+== پیشگیری و درمان ==
+برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد دختران معمولاً در سطوح مختلفی طراحی می‌شوند:
+* سطح عمومی: توانمندسازی دختران، تقویت مهارت‌های زندگی، ایجاد فضاهای امن ورزشی و فرهنگی، مقابله با کلیشه‌های جنسیتی.<ref>[https://etiadpajohi.ir/article-1-2421-fa.html نادری و همکاران، «تدوین الگویی در جهت ساماندهی زنان وابسته به مواد بی‌خانمان و خیابانی شهر کرمانشاه: یک رویکرد کیفی با نظریه داده بنیاد»، ۱۴۰۰ش، ص۱۰۵]؛ گل‌محمدی خامنه، «اعتیاد به مواد مخدر، جرم انگاری یا جرم زدایی؟»، ۱۳۷۸ش، ص۱۹۹.</ref>
+* سطح انتخابی (برای گروه‌های در معرض خطر): غربالگری و شناسایی زودهنگام در مدارس، ارائه مشاوره و آموزش مهارت‌هایی مانند «نه گفتن» و مدیریت هیجان به دخترانی که در معرض خشونت یا ترک تحصیل هستند.<ref>شریفی‌نیا، الگوهای روان‌درمانی یکپارچه، 1391ش، ص296؛ قنبرپور، «نقش گروه همسالان و فشار جمعی در محیط‌های جوان»، ۱۳۷۹ش، ص۱۶۹–۱۶۳.</ref>
+* سطح قضایی: رویکردهای سلامت‌محور به جای مجازات‌محور برای مصرف‌کنندگان.<ref>اسدی فرد، «الگوی مدیریت پیشگیری اجتماعی از اعتیاد بانوان به مواد مخدر»، ۱۴۰۳ش، ص۳۰–۲۸؛ عبدالرسولی، «پیشگیری از اعتیاد از منظر رویکرد اجتماعی: نقش سرمایه اجتماعی»، ۱۳۹۷ش، ص۹۸–۹۷.</ref>
+=== درمان و بازتوانی ===
+درمان موفق برای دختران نیازمند توجه به نیازهای خاص آنان است:
+* محیط امن و حمایت‌گر: مراکز درمانی باید از رویکردهای تنبیهی پرهیز کرده و فضایی امن و مبتنی بر اعتماد ایجاد کنند.<ref>محمدی کرکانکی، «بررسی کارکردهای اجتماعی مثبت و منفی کمپ‌های ترک اعتیاد زنان در شهر تهران از منظر مددجویان»، ۱۳۹۲ش، ص۸۱–۷۹.</ref>
+* تیم تخصصی چندرشته‌ای: حضور روان‌شناس، روان‌پزشک و مددکار اجتماعی آموزش‌دیده در حوزه اعتیاد زنان ضروری است.
+* درمان اختلالات همزمان: درمان همزمان اختلالات روانی (مانند افسردگی یا PTSD) همراه با اعتیاد.
+* برنامه‌های توانمندسازی: ارائه حرفه‌آموزی، آموزش‌های تحصیلی و هنردرمانی برای بازسازی هویت و عزت‌نفس.
+* حمایت‌های پس از ترخیص: ایجاد شبکه‌های حمایتی اجتماعی سالم و پیگیری مستمر برای جلوگیری از عود (Relapse) که بازگشت به محیط قبلی از علل اصلی آن است.<ref>محمدی کرکانکی، «بررسی کارکردهای اجتماعی مثبت و منفی کمپ‌های ترک اعتیاد زنان در شهر تهران از منظر مددجویان»، ۱۳۹۲ش، ص۸۲.</ref>
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* آبادینسکی، هووارد، جامعه‌شناسی مواد مخدر، ترجمه محمدعلی زکرایی، تهران، آیینه کتاب، ۱۳۸۲ش.
+* آقابخشی، حبیب، اعتیاد و آسیب‌شناسی خانواده رویکرد مددکاری اجتماعی به مسایل و آسیب‌های جامعه‌ای، تهران، دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، ۱۳۸۸ش.
+* اسدی فرد، محمد، «الگوی مدیریت پیشگیری اجتماعی از اعتیاد بانوان به مواد مخدر»، اعتیاد پژوهی، دوره۱۸، شماره۷۲، ۱۴۰۳ش.
+* پوررضوی، یلدا، «عوامل جرم‌شناسی مؤثر بر اعتیاد زنان و راهکارهای مقابله با آن»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، جامعه الزهرا (س)، ۱۴۰۲ش.
+* تکلوی، سمیه؛ رمضانی، مهسا، «مقایسه شکست عاطفی و صفات سه‌گانه تاریک شخصیت در زنان با و بدون آمادگی به اعتیاد»، اعتیاد پژوهی، سال۱۳، شماره۵۳، ۱۳۹۸ش.
+* دانش، تاج زمان، مجرم کیست، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.
+* ذوالفقاری، مریم‌السادات، «زنان و تفاوت‌های جنسیتی و فرهنگی در اعتیاد به مواد مخدر و درمان آن»، کنفرانس بین‌المللی فرهنگ آسیب‌شناسی روانی و تربیت، دوره برگزاری۱، ۱۳۹۶ش.
+* رضایی، علی و صمدی‌اندزقی، علی، «بررسی علل گرایش زنان به مواد روان‌گردان در شهرستان مشگین‌شهر در فاصله زمانی بین ۱۳۹۹–۱۳۹۴ش»، تحقیقات حقوق قضایی، سال۱، شماره۲، ۱۳۹۹ش.
+* سلیمانی، اسماعیل و همکاران، «بررسی عوامل گرایش زنان به اعتیاد استان آذربایجان غربی و ارائه راهکار»، اعتیادپژوهی، دوره۱۵، شماره۶۲، ۱۴۰۰ش.
+* شهیدی، محمدحسن، مواد مخدر، امنیت اجتماعی و راه سوم، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۵ش.
+* صفری، فاطمه، «اعتیاد و زنان: تفاوت‌های جنسیتی در زمینه سوء مصرف مواد و درمان آن»، اعتیادپژوهی، سال۱، شماره۲، ۱۳۸۲ش.
+* عبدالرسولی، رضا، «پیشگیری از اعتیاد از منظر رویکرد اجتماعی و نقش سرمایه اجتماعی»، سلامت اجتماعی و اعتیاد، دوره۵، شماره۱۸، ۱۳۹۷ش.
+* علیوردی‌نیا، اکبر؛ ریاحی، محمداسماعیل؛ موسوی‌چاشمی، سیدملیحه، «مطالعه جامعه‌شناختی بزهکاری: آزمون تجربی نظریه فشار عمومی اگنیو»، جامعه‌شناسی ایران، سال۸، شماره۲، ۱۳۸۶ش.
+* فرجاد، محمدحسین، آسیب‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی انحرافات، تهران، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، ۱۳۷۸ش.
+* قادری، صلاح الدین؛ نوری، رویا؛ کریمی، جلیل، «سبب‌شناسی اعتیاد زنان (مقایسه دیدگاه‌های مصرف‌کنندگان، متخصصان و مردم)»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال۸، شماره۱، ۱۳۹۶ش.
+* قاسمی‌روشن، ابراهیم، «از اعتیاد زنان تا نابسامانی خانواده»، مطالعات راهبردی زنان، سال۶، شماره۲۲، ۱۳۸۲ش.
+* قاسمی‌روشن، ابراهیم، «توانمندی خانواده در پیشگیری انحرافات اجتماعی»، کتاب زنان، سال۵، شماره۱۷، ۱۳۸۸ش.
+* قربانی، ابراهیم؛ اکبری، کریم؛ آقازاده، رحیم، «بررسی تأثیر والدین در گرایش به اعتیاد و فرار از خانه فرزندان (مطالعه موردی: شهرستان ارومیه)»، مطالعات مبارزه با مواد مخدر، سال۶، شماره۲۳–۲۲، ۱۳۹۳ش.
+* قربانی، ابراهیم؛ مجرد، یوسف؛ اکبری، یوسف، «بررسی عوامل مرتبط با گرایش به اعتیاد دانشجویان دانشگاه جامع علمی کاربردی نیروی انتظامی واحد ارومیه»، نشریه علمی دانش انتظامی دفتر تحقیقات کاربردی استان آذربایجان غربی، سال۸، شماره۲۶، ۱۳۹۴ش.
+* قربانی، ابراهیم؛ ابراهیمی، علی، «بررسی عوامل فردی و اجتماعی مؤثر در گرایش به سوء مصرف موادمخدر در بین زنان و ارائه راهکارهای پیشگیرانه (موردمطالعه: زنان شهرستان ارومیه)»، مطالعات پیشگیری از جرم، سال۱۱، شماره۴۱، ۱۳۹۵ش.
+* قنبرپور، فریبا، «نقش گروه همسالان و فشار جمعی در محیط‌های جوان»، چکیده مقالات سمینار اعتیاد جوانان، تهران، دانشگاه علم و صنعت، ۱۳۷۹ش.
+* کی‌نیا، مهدی، مبانی جرم‌شناسی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۸ش.
+* گل محمدی خامنه، علی، «اعتیاد به مواد مخدر، جرم انگاری یا جرم زدایی؟»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، ۱۳۷۸ش.
+* محمدی، کوروش، مواد مخدر و اعتیاد به آن: انواع، سبب‌شناسی و پیشگیری، هنرهای زیبا، ۱۳۸۷ش.
+* محمدی‌اصل، عباس، اعتیاد زنان، تهران، افکار، ۱۳۹۷ش.
+* محمدی کرکانکی، سمیرا، «بررسی کارکردهای اجتماعی مثبت و منفی کمپ‌های ترک اعتیاد زنان در شهر تهران از منظر مددجویان»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی، ۱۳۹۲ش.
+* مرادی حسین‌آبادی، محمد، «اعتیاد زنان؛ زمینه‌ها و پیامدها»، ره توشه، دوره ۱۴۴۰، شماره۱۵۷، ۱۳۹۷ش.
+* مصطفوی، سیدجواد، بهشت خانواده، قم، دار الکفر، ۱۳۸۵ش.
+* نادری، نادر؛ کرمیان، فرانک؛ خسروی، احسان، «تدوین الگویی در جهت ساماندهی زنان وابسته به مواد بی‌خانمان و خیابانی شهر کرمانشاه: یک رویکرد کیفی با نظریه داده بنیاد»، اعتیاد پژوهی، دوره۱۵، شماره۵۹، ۱۴۰۰ش.
+* نیازی، محسن؛ نوروزی، میلاد، «تحلیل تجارب زیسته زنان مصرف‌کننده مواد به‌واسطه سالن‌های زیبایی و ورزشی: پژوهش کیفی»، جامعه‌شناسی سبک زندگی، سال۳، دوره۱۰، ۱۳۹۶ش.
+* یحیی‌زاده پیرسرائی، حسن؛ کیانی، مرجان، «تجربه‌ها و پیامدهای اجتماعی مصرف مواد مخدر در زنان»، مددکاری اجتماعی، سال۵، شماره۱۵، ۱۳۹۷ش.
+* «رشد ۱۳۳ درصدی اعتیاد میان دختران ۱۲ تا ۱۵ سال»، وب‌سایت شرق، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۴۰۲ش.
+* «شیوع اعتیاد زنان در ایران پایین‌تر از نرخ جهانی است/ کشف ۷۰۰ تن مواد مخدر در کشور»، وب‌سایت خبربان، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
+* «۱۵سالگی سن آغاز مصرف مواد مخدر»، وب‌سایت صاحب‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۳۹۶ش.
+* «میانگین سن شروع مصرف مواد مخدر در زنان کشور ۲۶ سال است»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۶ش.
+{{پایان منابع}}