علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
انسان، با توجه به برخورداری از [[میل جنسی]] نیرومند بهطور طبیعی به سمت جنس مخالف کشیده میشود. ازدواج، بهترین و ایمنترین راه مواجهه، تنظیم و مدیریت میل جنسی است تا علاوه بر نظم و قاعدهبخشی به [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]]، از هرج و مرج جنسی نیز جلوگیری شود. امروزه، تنظیم رفتار جنسی مشهورترین و عمومیترین کارکرد [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است. بر اساس باورهای جامعهشناسانه، بدون جذب متقابل جنسی و روابط جنسی مطلوب، زندگی زناشویی با سعادت و شیرینی همراه نخواهد بود.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> در دیدگاه اسلام، رفتارهای جنسی انسان، از قوانین رفتاری خاصی تبعیت میکنند تا هم به نیاز فطری او پاسخ گفته شود و همچنین آن رفتار و روابط جنسی، زمینهساز رشد معنوی فرد را فراهم کند و [[همسران]]، کامیابی کامل از یکدیگر داشته باشند.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، صص38-39</ref> با ازدواج، چرخه تجدید و تداوم نسل بشر شروع میشود و در چنین شرایطی است که زوجینی که خانواده را شکل دادهاند با زاد و ولد، در تجدید و تحقق نسل جدید نقش آفرینی میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/878431/ چراغی کوتیانی، فمینیسم و کارکردهای خانواده، 1388ش، 1387ش، ص92]</ref> در اسلام، آیات و روایات بسیاری در این زمینه موجود است که در ابتدا غریزه جنسی را یک امر طبیعی و فطری میداند و آن را سببساز هماهنگی بین نظام هستی و نظام اخلاقی در محیط خانواده قرار داده است.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> | انسان، با توجه به برخورداری از [[میل جنسی]] نیرومند بهطور طبیعی به سمت جنس مخالف کشیده میشود. ازدواج، بهترین و ایمنترین راه مواجهه، تنظیم و مدیریت میل جنسی است تا علاوه بر نظم و قاعدهبخشی به [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]]، از هرج و مرج جنسی نیز جلوگیری شود. امروزه، تنظیم رفتار جنسی مشهورترین و عمومیترین کارکرد [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است. بر اساس باورهای جامعهشناسانه، بدون جذب متقابل جنسی و روابط جنسی مطلوب، زندگی زناشویی با سعادت و شیرینی همراه نخواهد بود.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> در دیدگاه اسلام، رفتارهای جنسی انسان، از قوانین رفتاری خاصی تبعیت میکنند تا هم به نیاز فطری او پاسخ گفته شود و همچنین آن رفتار و روابط جنسی، زمینهساز رشد معنوی فرد را فراهم کند و [[همسران]]، کامیابی کامل از یکدیگر داشته باشند.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، صص38-39</ref> با ازدواج، چرخه تجدید و تداوم نسل بشر شروع میشود و در چنین شرایطی است که زوجینی که خانواده را شکل دادهاند با زاد و ولد، در تجدید و تحقق نسل جدید نقش آفرینی میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/878431/ چراغی کوتیانی، فمینیسم و کارکردهای خانواده، 1388ش، 1387ش، ص92]</ref> در اسلام، آیات و روایات بسیاری در این زمینه موجود است که در ابتدا غریزه جنسی را یک امر طبیعی و فطری میداند و آن را سببساز هماهنگی بین نظام هستی و نظام اخلاقی در محیط خانواده قرار داده است.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> | ||
دین اسلام با سرکوب [[نیاز جنسی]] مخالف بوده و آن را مذمّت کرده است. از سوی دیگر، با رهابودن انسان از نظر [[جنسی]] و بیبند و باری نیز مخالفت کرده است. اسلام خواستار تعدیل | دین اسلام با سرکوب [[نیاز جنسی]] مخالف بوده و آن را مذمّت کرده است. از سوی دیگر، با رهابودن انسان از نظر [[جنسی]] و بیبند و باری نیز مخالفت کرده است. اسلام خواستار تعدیل نیاز جنسی و ارضای صحیح و مشروع آن است. بدین منظور، [[ازدواج]] را یگانه راه ارضای [[غریزه جنسی]] میداند، و البته به کسانی که امکانات لازم را برای [[ازدواج]] ندارند توصیه میکند که [[عفت]] پیشه نمایند تا زمانی که خداوند گشایشی ایجاد نماید: «وَلْیَسْتَعْفِفْ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّی یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ …».<ref>نور (24): 33.</ref> | ||
=== تداوم نسل === | === تداوم نسل === | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح میکنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرشها، ارزشها و کنشهای مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را میآموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزشهای یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده بهشمار آوردهاند که با اندکی تسامح میتواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستانها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکلدادن به ذهنیتهای خود راجع به پرسشهای اساسی زندگی را به دست میآورند. | جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح میکنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرشها، ارزشها و کنشهای مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را میآموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزشهای یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده بهشمار آوردهاند که با اندکی تسامح میتواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستانها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکلدادن به ذهنیتهای خود راجع به پرسشهای اساسی زندگی را به دست میآورند. | ||
جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز میشود و حتی برنامه شیردهی به کودک - شیردهی منظم و طبق زمانبندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر میگذارد. با توجه به آموزههای اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوههای دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلیترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزههای دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد. | جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز میشود و حتی برنامه شیردهی به کودک - شیردهی منظم و طبق زمانبندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر میگذارد. با توجه به آموزههای اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوههای دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلیترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزههای دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد. | ||
مراحل جامعهپذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن رسول اکرم از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائلالشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم میشود. مرحله سروری دارای ویژگیهای سهگانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونهها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref> | مراحل جامعهپذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن رسول اکرم از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائلالشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم میشود. مرحله سروری دارای ویژگیهای سهگانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونهها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref> | ||
| خط ۷۱: | خط ۶۳: | ||
وزیری، شامل دورههای نوجوانی و اوائل جوانی و بهدلیل رخداد بلوغ، حساسترین سالهای زندگی فرد است.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> نوجوان دوست دارد مستقل باشد. برای اینکه بزرگ شدن و استقلال خود را ثابت کند، بین خود و خانواده فاصله ایجاد کرده، به گروه همسالان خود نزدیک میشود. او از نظر روانی در شرایط ویژهای زندگی میکند؛ نه مانند کودکان نابالغ فکر میکند، نه از تجربیات و افکار پخته بزرگسالان برخوردار است.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص534.</ref> احساسات تند، همراه با نیروی جسمانی، او را به کارهای تند عاطفی فرا میخواند.<ref>امینی، اسلام و تعلیم و تربیت، 1387ش، ص310.</ref> لذا این دوره شعبهای از جنون دانسته شده است.<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص 534.</ref> در این دوره سنی، برنامههای آموزشی و تربیتی مراحل پیشین باید عمیقتر و گستردهتر شده و به آموزش نقشهای جنسیتی توجه جدیتری شود.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص535.</ref> آنها متناسب با جنسیتشان در انجام فعالیتهای اجتماعی و اداره خانه، شریک و سهیم شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110729/مراحل-تربیت-کودک-و-نوجوان «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در مورد تربیت جنسی نوجوانان و جوانان، والدین دو وظیفه اساسی دارند. اول اینکه آنها را با حقایق صحیح جنسی بیولوژیک آشنا کنند تا فرزندان بدانند که دستگاههای جنسی چگونه کار میکنند و تأمین بهداشت آنها چگونه امکانپذیر است. دیگر اینکه به آنها آموزش دهند که میل جنسی خود را صرفاً در چارچوب اصل زناشویی تعریف کنند تا از انحراف و آسیبهای روانی در امان باشند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45-44.</ref> والدین باید مراقب دوستان فرزندان خود باشند، به پسران یاد دهند که داشتن دوستدختر، نه تنها یک انحراف اخلاقی است که سرنوشت دختری را نابود میکند و دختران باید بفهمند که پسران جوان از دوستی با دختران، عمدتاً در صدد کامروایی جنسی هستند و نباید در دام دوستیهای خیابانی گرفتار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، 1395ش، ص54.</ref> والدین باید در یافتن همسر مناسب برای فرزندان خود تلاش کنند؛ در ادبیات روایی تأکید شده است که دختران خود را (در مجالسی که نامحرم حضور ندارد)، به طلا و نقره بیارایید و جامه نیکو بر آنها پوشانده تا خواستگار پیدا کنند.<ref>ریشهری و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، 1390ش، ج3، ص272.</ref> پسر و دختر در پایان این مرحله سنی باید بهگونهای تربیت شده باشند که آمادگی برای ازدواج را پیدا کرده<ref>فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج2، ص354.</ref> و بتوانند نقشهای پدری، مادری و همسری را در چارچوب تشکیل خانواده، ایفا کنند. چون همانگونه که پسری ناآگاه از نقشهای مردانه از توان مدیریت زندگی خانوادگی خود عاجز است، اگر دختری برای نقشهای مادری و همسری پرورش نیافته باشد، در آینده نمیتواند این نقشها را بهدرستی ایفا کند.<ref>هاشمیعلیآبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.</ref> | وزیری، شامل دورههای نوجوانی و اوائل جوانی و بهدلیل رخداد بلوغ، حساسترین سالهای زندگی فرد است.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> نوجوان دوست دارد مستقل باشد. برای اینکه بزرگ شدن و استقلال خود را ثابت کند، بین خود و خانواده فاصله ایجاد کرده، به گروه همسالان خود نزدیک میشود. او از نظر روانی در شرایط ویژهای زندگی میکند؛ نه مانند کودکان نابالغ فکر میکند، نه از تجربیات و افکار پخته بزرگسالان برخوردار است.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص534.</ref> احساسات تند، همراه با نیروی جسمانی، او را به کارهای تند عاطفی فرا میخواند.<ref>امینی، اسلام و تعلیم و تربیت، 1387ش، ص310.</ref> لذا این دوره شعبهای از جنون دانسته شده است.<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص 534.</ref> در این دوره سنی، برنامههای آموزشی و تربیتی مراحل پیشین باید عمیقتر و گستردهتر شده و به آموزش نقشهای جنسیتی توجه جدیتری شود.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص535.</ref> آنها متناسب با جنسیتشان در انجام فعالیتهای اجتماعی و اداره خانه، شریک و سهیم شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110729/مراحل-تربیت-کودک-و-نوجوان «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در مورد تربیت جنسی نوجوانان و جوانان، والدین دو وظیفه اساسی دارند. اول اینکه آنها را با حقایق صحیح جنسی بیولوژیک آشنا کنند تا فرزندان بدانند که دستگاههای جنسی چگونه کار میکنند و تأمین بهداشت آنها چگونه امکانپذیر است. دیگر اینکه به آنها آموزش دهند که میل جنسی خود را صرفاً در چارچوب اصل زناشویی تعریف کنند تا از انحراف و آسیبهای روانی در امان باشند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45-44.</ref> والدین باید مراقب دوستان فرزندان خود باشند، به پسران یاد دهند که داشتن دوستدختر، نه تنها یک انحراف اخلاقی است که سرنوشت دختری را نابود میکند و دختران باید بفهمند که پسران جوان از دوستی با دختران، عمدتاً در صدد کامروایی جنسی هستند و نباید در دام دوستیهای خیابانی گرفتار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، 1395ش، ص54.</ref> والدین باید در یافتن همسر مناسب برای فرزندان خود تلاش کنند؛ در ادبیات روایی تأکید شده است که دختران خود را (در مجالسی که نامحرم حضور ندارد)، به طلا و نقره بیارایید و جامه نیکو بر آنها پوشانده تا خواستگار پیدا کنند.<ref>ریشهری و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، 1390ش، ج3، ص272.</ref> پسر و دختر در پایان این مرحله سنی باید بهگونهای تربیت شده باشند که آمادگی برای ازدواج را پیدا کرده<ref>فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج2، ص354.</ref> و بتوانند نقشهای پدری، مادری و همسری را در چارچوب تشکیل خانواده، ایفا کنند. چون همانگونه که پسری ناآگاه از نقشهای مردانه از توان مدیریت زندگی خانوادگی خود عاجز است، اگر دختری برای نقشهای مادری و همسری پرورش نیافته باشد، در آینده نمیتواند این نقشها را بهدرستی ایفا کند.<ref>هاشمیعلیآبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.</ref> | ||
=== پرورش نسل === | |||
یکی از کارکردهای اساسی و مثبت تربیتی خانواده، اوقات فراغت است که در سیره معصومین هم به آن سفارش بسیاری شده است که با بررسی آنها در مییابیم که اوقات فراغت و بهرهگیری مناسب از آن میتواند تأثیر بسیاری در تربیت فرد داشته باشد.<ref>علینی، بررسی کارکردهای خانواده در شکلگیری سبک زندگی اسلامی، 1393ش، ص99</ref> | |||
[[خانواده]] کانون پرورش نسل آینده است. فرزندانی که محصول پیوند [[زن]] و [[مرد]] هستند، برای پرورش سالم و صالح، نیاز به یک کانون مناسب دارند؛ [[خانواده]] این بستر را بخوبی فراهم مینماید. خداوند والدین را نسبت به تربیت فرزندان مسئول شناخته و خطاب به آنان فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَیْها مَلائِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ».<ref>تحریم (66): 6</ref> | |||
=== روشهای آموزش === | |||
الکسیس کارل معتقد است؛ نباید پرورش روحی و نوع زندگی دختر و پسر را با یک روش انجام داد. اشخاصی که تعلیم و پرورش اطفال را برعهده دارند، باید متوجه این موضوع باشند که وضع جسمی و روحی دختر و پسر با هم فرق دارد، پس در پرورش و طرز تغذیه آنها نیز باید تفاوت قائل شد.<ref>محمدی، «تحلیل تفاوتهای جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزههای دینی»، 1392ش، ص74.</ref> آلبرت بان دورا معتقد است که کودک از دو راه عمده، رفتارهای اجتماعی و نقشهای جنسیتی را میآموزد: نخست از راه آموزش مستقیم با عوامل تقویت کننده که طی آن کودک با پاداش و تنبیهی که دریافت میکند، رفتارهای جنسیتی را فرا میگیرد؛ دوم از راه تقلید و همانندسازی، رفتارهای جنسیتی توسط والدین و دیگر عوامل جامعهپذیری الگوسازی میشوند و کودک از این الگوها تقلید و پیروی میکند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعهپذیری نقشهای جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص59.</ref> این امور مورد تأیید متون دینی هم است.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعهپذیری نقشهای جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص63.</ref> | |||
== انحصار کارکردها در خانواده == | == انحصار کارکردها در خانواده == | ||
