زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
اصطلاح '''«عاقبتبهخیری»''' از عمیقترین و رایجترین دعاها و تکیهکلامها در [[فرهنگ ایرانی]] و [[ادبیات عامه]] است. این عبارت فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نهتنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر میگیرد؛ آرزویی نهایی برای مسلمانان فارسیزبان که [[زندگی]] با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبتبهخیری یا حسن عاقبت، از مهمترین آموزههای دینی بهشمار میرود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[چهارده معصوم|معصومین]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است. | اصطلاح '''«عاقبتبهخیری»''' از عمیقترین و رایجترین دعاها و تکیهکلامها در [[فرهنگ ایرانی]] و [[ادبیات عامه]] است. این عبارت فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نهتنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر میگیرد؛ آرزویی نهایی برای مسلمانان فارسیزبان که [[زندگی]] با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبتبهخیری یا حسن عاقبت، از مهمترین آموزههای دینی بهشمار میرود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[چهارده معصوم|معصومین]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی عاقبتبهخیری == | ||
از نظر لغوی عاقبت به معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و خیر در مقابل شر به معنی نیکی و [[رستگاری]] است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خیر-10 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خیر.]</ref> و عاقبتبهخیری یعنی آرزو و [[دعا]] کردن برای اینکه پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، سعادت و آرامش ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت-بخیر?q=عاقبت%20بخیر دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عاقبتبهخیر.]</ref> | از نظر لغوی عاقبت به معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و خیر در مقابل شر به معنی نیکی و [[رستگاری]] است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خیر-10 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خیر.]</ref> و عاقبتبهخیری یعنی آرزو و [[دعا]] کردن برای اینکه پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، سعادت و آرامش ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت-بخیر?q=عاقبت%20بخیر دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عاقبتبهخیر.]</ref> | ||
* '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهمتر است. اینکه انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی دنیوی و اخروی زندگی را ترک کند. | * '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهمتر است. اینکه انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی دنیوی و اخروی زندگی را ترک کند. | ||
* '''در نگاه دینی:''' | * '''در نگاه دینی:''' عاقبتبهخیری بهمعنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل بدعاقبتی یا سوء عاقبت محسوب میشود.<ref>حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref> | ||
== ریشه دینی عاقبتبهخیری == | == ریشه دینی عاقبتبهخیری == | ||
عاقبتبهخیری که در زبان دین به '''حُسن عاقبت''' مشهور است بهمعنی پایانیافتن زندگی با ایمان،<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.</ref> طاعت و رضایت الهی اطلاق میشود؛ بهگونهای که فرد در لحظۀ مرگ، بر اسلام و ایمان، ثابت قدم باشد و با نشانههای نیک مانند گفتن شهادتین، توبۀ نصوح<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1637316 منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وبسایت راسخون.]</ref> و رضایت از قضای خدا از دنیا برود. همچنین در ادبیات دینی این اصطلاح در مقابل سوء عاقبت یا سوء خاتمه قرار دارد که به پایان بد و دوری از ایمان اشاره میکند.<ref>حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref> | عاقبتبهخیری که در زبان دین به '''حُسن عاقبت''' مشهور است بهمعنی پایانیافتن زندگی با ایمان،<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.</ref> طاعت و رضایت الهی اطلاق میشود؛ بهگونهای که فرد در لحظۀ مرگ، بر اسلام و ایمان، ثابت قدم باشد و با نشانههای نیک مانند گفتن شهادتین، توبۀ نصوح<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1637316 منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وبسایت راسخون.]</ref> و رضایت از قضای خدا از دنیا برود. همچنین در ادبیات دینی این اصطلاح در مقابل سوء عاقبت یا سوء خاتمه قرار دارد که به پایان بد و دوری از ایمان اشاره میکند.<ref>حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref> | ||
== کاربرد == | == کاربرد عاقبتبهخیری در زندگی روزمره == | ||
اصطلاح | اصطلاح عاقبتبهخیری در موقعیتهای مختلفی استفاده میشود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند: | ||
* '''بهعنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی بهویژه جوانترها کاری برای بزرگتری انجام میدهند، بزرگترها معمولاً بهجای تشکر کردن یا گفتن ممنون، میگویند: پیر شی الهی، عاقبتبهخیر بشی یا عبارت دستت درد نکنه، عاقبتتبهخیر. در اینجا گوینده احساس میکند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و میخواهد با دعایی که تضمینکنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند. | * '''بهعنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی بهویژه جوانترها کاری برای بزرگتری انجام میدهند، بزرگترها معمولاً بهجای تشکر کردن یا گفتن ممنون، میگویند: پیر شی الهی، عاقبتبهخیر بشی یا عبارت دستت درد نکنه، عاقبتتبهخیر. در اینجا گوینده احساس میکند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و میخواهد با دعایی که تضمینکنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند. | ||
* '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل [[فرزند]] یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه بهنظر میرسد، اطرافیان با نگرانی میگویند: خدا عاقبت این بچه رو بخیر کنه. در اینجا عاقبتبهخیری بهمعنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/what-should-we-say-in-response-to-may-you-have-a-good-end/ «در جواب عاقبتبهخیر بشی چه بگوییم؟»، وبسایت مجله اینترنتی ماگرتا.]</ref> | * '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل [[فرزند]] یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه بهنظر میرسد، اطرافیان با نگرانی میگویند: خدا عاقبت این بچه رو بخیر کنه. در اینجا عاقبتبهخیری بهمعنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/what-should-we-say-in-response-to-may-you-have-a-good-end/ «در جواب عاقبتبهخیر بشی چه بگوییم؟»، وبسایت مجله اینترنتی ماگرتا.]</ref> | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
== عاقبتبهخیری در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه == | == عاقبتبهخیری در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه == | ||
در ادبیات فارسی، عبارات مشابه | در ادبیات فارسی، عبارات مشابه عاقبتبهخیر با الفاظی مانند نیکفرجام یا خوشعاقبتT به کار رفتهاند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفتهاند. شعر معروف:<ref>[https://roozaneh.net/fun/sms/اشعار-ضرب-المثل/ «مجموعه اشعار ضربالمثل»، وبسایت روزانه.]</ref> | ||
'''خدایا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشی و ما رستگار''' | '''خدایا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشی و ما رستگار''' | ||
از ابیات مشهوری است که در قالب یک نیایش، در مکالمات و ادبیات عامیانه به فراوانی استفاده میشود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام بهنوعی به فلسفهٔ | از ابیات مشهوری است که در قالب یک نیایش، در مکالمات و ادبیات عامیانه به فراوانی استفاده میشود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام بهنوعی به فلسفهٔ عاقبتبهخیری اشاره دارد؛ یعنی تمام تلاشهای انسان در طول زندگی باید بهگونهای باشد که در پایان، خداوند از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از امید و توسل به خدا برای داشتن زندگیای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالشهای زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/meaning-poem-prayer-sixth-persian/ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وبسایت ماگرتا.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش. | * انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش. | ||
* «برای عاقبتبهخیری والدین و فرزندانمان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش. | * «برای عاقبتبهخیری والدین و فرزندانمان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش. | ||
