بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
عیلامیها قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران بودند که تمدنی دیرپا با بیش از دو هزار سال حیات سیاسی پدید آوردند. قلمرو آنان در پیوند میان دشت خوزستان و کوههای زاگرس شکل گرفت و تاریخشان فراز و فرود سلسلههایی از آوان تا عیلام نو را در بر میگرفت. ساختار حکومتشان بر پایۀ نظام مادرتباری و اتحادی از مناطق خودمختار استوار بود و نظام حقوقیشان بر سوگند و داوری ایزدی تکیه داشت. جامعۀ عیلامی ساختاری سلسلهمراتبی داشت و زنان از حق مالکیت و ارث برابر با مردان برخوردار بودند. معیشت آنان بر کشاورزی مبتنی بر آبیاری، دامداری کوچرو و تجارت واسطهای متکی بود. دینشان با پرستش ایزدبانوان و نمادگرایی عمیق همراه بود و در عرصۀ دانش و هنر، دستاوردهایی از گاهشماری مبتنی بر حرکت زهره تا زیگورات چغازنبیل پدید آوردند. میراث سیاسی، اداری، هنری و دینی عیلامیان پس از فروپاشی سیاسیشان، در ساختار امپراتوری هخامنشی ادغام شد و تداوم یافت. | عیلامیها قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران بودند که تمدنی دیرپا با بیش از دو هزار سال حیات سیاسی پدید آوردند. قلمرو آنان در پیوند میان دشت خوزستان و کوههای زاگرس شکل گرفت و تاریخشان فراز و فرود سلسلههایی از آوان تا عیلام نو را در بر میگرفت. ساختار حکومتشان بر پایۀ نظام مادرتباری و اتحادی از مناطق خودمختار استوار بود و نظام حقوقیشان بر سوگند و داوری ایزدی تکیه داشت. جامعۀ عیلامی ساختاری سلسلهمراتبی داشت و زنان از حق مالکیت و ارث برابر با مردان برخوردار بودند. معیشت آنان بر کشاورزی مبتنی بر آبیاری، دامداری کوچرو و تجارت واسطهای متکی بود. دینشان با پرستش ایزدبانوان و نمادگرایی عمیق همراه بود و در عرصۀ دانش و هنر، دستاوردهایی از گاهشماری مبتنی بر حرکت زهره تا زیگورات چغازنبیل پدید آوردند. میراث سیاسی، اداری، هنری و دینی عیلامیان پس از فروپاشی سیاسیشان، در ساختار امپراتوری هخامنشی ادغام شد و تداوم یافت. | ||
== عیلام یا ایلام و پیشگامان عیلامشناسی | == عیلام یا ایلام و پیشگامان عیلامشناسی== | ||
دربارۀ املای نام عیلامیها، میان محققان اتفاق نظر کامل وجود ندارد. خود عیلامیان سرزمین خویش را هَلتَمتی (Haltamti) به معنای سرزمین خدا مینامیدند، اما نام رایج در متون همسایگان بینالنهرینی (سومری، اکدی و عبری) از ریشۀ «ع ل م» به معنای بلندی مشتق شده است. ساکنان جنوب بینالنهرین، به دلیل مشرف بودن کوههای زاگرس بر جلگههای سومر و اکد، این سرزمین را سرزمین بلند میخواندند. واژۀ عَلَم در عربی نیز بر همین معنا دلالت دارد و کتاب مقدس عبری نیز نام این سرزمین را با حرف «عین» ثبت کرده است. از این رو، نگارش عیلام هماهنگ با سنت دیرینۀ زبانی سامی و مستندات تاریخی بهشمار میرود.<ref>علیزاده، تئوری و عمل در باستانشناسی، ۱۳۸۶ش، ص ۱۴-۱۵.</ref> | دربارۀ املای نام عیلامیها، میان محققان اتفاق نظر کامل وجود ندارد. خود عیلامیان سرزمین خویش را هَلتَمتی (Haltamti) به معنای سرزمین خدا مینامیدند، اما نام رایج در متون همسایگان بینالنهرینی (سومری، اکدی و عبری) از ریشۀ «ع ل م» به معنای بلندی مشتق شده است. ساکنان جنوب بینالنهرین، به دلیل مشرف بودن کوههای زاگرس بر جلگههای سومر و اکد، این سرزمین را سرزمین بلند میخواندند. واژۀ عَلَم در عربی نیز بر همین معنا دلالت دارد و کتاب مقدس عبری نیز نام این سرزمین را با حرف «عین» ثبت کرده است. از این رو، نگارش عیلام هماهنگ با سنت دیرینۀ زبانی سامی و مستندات تاریخی بهشمار میرود.<ref>علیزاده، تئوری و عمل در باستانشناسی، ۱۳۸۶ش، ص ۱۴-۱۵.</ref> | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
== '''<big>جغرافیا، تاریخ و هویت قومی</big>''' == | == '''<big>جغرافیا، تاریخ و هویت قومی</big>''' == | ||
=== '''<big>تبار و زبان</big>''' | === '''<big>تبار و زبان</big>'''=== | ||
تبار قومی عیلامیان به دلیل کمبود منابع بومی روشن و مشخص نیست. دیدگاههای اولیه آنان را نژاد سیاه یا حبشی میدانستند، اما پژوهشهای جدیدتر عیلامیان را بومیان کوههای زاگرس میدانند که به مرور به دشت خوزستان راه یافته و از نظر نژادی، مستقل از سامیها و هندواروپاییها بودهاند.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_20825_7df75fb3e07933143e1c412bb70532c0.pdf دادور، «موقعیت اجتماعی و فرهنگی زن در تمدن عیلام»، ۱۳۸۹ش، ص۹۶؛] پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۳۰؛ سایکس، تاریخ ایران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۶۴.</ref> با این حال، با دیگر اقوام منطقه درآمیخته و بهتدریج عناصری از جمعیتهای همسایه را در خود جذب کردهاند. [مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص ۶۷-۶۸] | تبار قومی عیلامیان به دلیل کمبود منابع بومی روشن و مشخص نیست. دیدگاههای اولیه آنان را نژاد سیاه یا حبشی میدانستند، اما پژوهشهای جدیدتر عیلامیان را بومیان کوههای زاگرس میدانند که به مرور به دشت خوزستان راه یافته و از نظر نژادی، مستقل از سامیها و هندواروپاییها بودهاند.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_20825_7df75fb3e07933143e1c412bb70532c0.pdf دادور، «موقعیت اجتماعی و فرهنگی زن در تمدن عیلام»، ۱۳۸۹ش، ص۹۶؛] پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۳۰؛ سایکس، تاریخ ایران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۶۴.</ref> با این حال، با دیگر اقوام منطقه درآمیخته و بهتدریج عناصری از جمعیتهای همسایه را در خود جذب کردهاند. [مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص ۶۷-۶۸] | ||
