صفحهای تازه حاوی «<big>'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''</big>؛ عالیترین مرجع انتظامی و فراملی جهان برای پاسداری از صلح و امنیت بینالمللی.<br> شورای امنیت سازمان ملل متحد بهعنوان کلیدیترین نهاد انتظامی جهان، وظیفۀ بنیادین صیانت از آرامش فراملی را بر عهده دارد ا...» ایجاد کرد |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''</big>؛ عالیترین مرجع انتظامی و فراملی جهان برای پاسداری از صلح و امنیت بینالمللی.< | <big>'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''</big>؛ عالیترین مرجع انتظامی و فراملی جهان برای پاسداری از صلح و امنیت بینالمللی.<ref group="دیدگاه">اشکال مهمی که در این مقاله است، تکرار مضامین در جاهای مختلف است. یک مطلب را در چندین جا با عبارات مختلفی تکرار کرده اید. | ||
همچنین به روانی قلم نیز دقت داشته باشید که هر بند کاملا روشن و شفاف و منظم مطلب را ارائه دهد</ref> | |||
شورای امنیت سازمان ملل متحد بهعنوان کلیدیترین نهاد انتظامی جهان، وظیفۀ بنیادین صیانت از آرامش فراملی را بر عهده دارد اما کارنامۀ عملیاتی آن همواره تحت تأثیر منافع قدرتهای بزرگ و چالشهای ساختاری بوده است. این رکن فراملی با وجود برخورداری از ابزارهای قانونی نظیر عملیات حفظ صلح، تحریمهای بینالمللی و محاکم کیفری، در دهههای اخیر با دگرگونی عمیق در ماهیت تهدیدات نوظهور، امنیتیسازی هنجارهای فرهنگی و انتقادات جدی پیرامون استانداردهای دوگانه مواجه شد. از سوی دیگر، بنبستهای ناشی از حق وتو و تفاوتهای حقوقی نظام تحریمهای فراملی با رفتارهای یکجانبهگرایانه حاکمیتی، ضرورت بازنگری در ساختار توزیع قدرت و معیارهای مشروعیت قانونگذاری جهانی را به یکی از محوریترین مباحث حقوق بینالملل معاصر تبدیل کرده است. | شورای امنیت سازمان ملل متحد بهعنوان کلیدیترین نهاد انتظامی جهان، وظیفۀ بنیادین صیانت از آرامش فراملی را بر عهده دارد اما کارنامۀ عملیاتی آن همواره تحت تأثیر منافع قدرتهای بزرگ و چالشهای ساختاری بوده است. این رکن فراملی با وجود برخورداری از ابزارهای قانونی نظیر عملیات حفظ صلح، تحریمهای بینالمللی و محاکم کیفری، در دهههای اخیر با دگرگونی عمیق در ماهیت تهدیدات نوظهور، امنیتیسازی هنجارهای فرهنگی و انتقادات جدی پیرامون استانداردهای دوگانه مواجه شد. از سوی دیگر، بنبستهای ناشی از حق وتو و تفاوتهای حقوقی نظام تحریمهای فراملی با رفتارهای یکجانبهگرایانه حاکمیتی، ضرورت بازنگری در ساختار توزیع قدرت و معیارهای مشروعیت قانونگذاری جهانی را به یکی از محوریترین مباحث حقوق بینالملل معاصر تبدیل کرده است. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی<ref group="دیدگاه">با وظایف و کارکرد ها تلاقی پیدا کرده است و ضمنا خیلی سفید و مثبت و ایده آل نوشته شده است. شما باید بگویید در آیین نامه یا فلان سند اینگونه تعریف شده است.</ref>== | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان اصلی و انتظامی سازمان ملل متحد است که بر پایۀ منشور ملل متحد، مسئولیت اولیه و انحصاری پاسداری از صلح و امنیت بینالمللی را بر عهده دارد.<ref>اردبیلی، حقوق بینالملل کیفری، 1393ش، ص114.</ref> | شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان اصلی و انتظامی سازمان ملل متحد است که بر پایۀ منشور ملل متحد، مسئولیت اولیه و انحصاری پاسداری از صلح و امنیت بینالمللی را بر عهده دارد.<ref>اردبیلی، حقوق بینالملل کیفری، 1393ش، ص114.</ref> این شورا از منظر حقوقی یک مرجع فراملی با اختیارات وسیع و اجرایی است که مأموریت اجرای نظام امنیت مشترک را عهدهدار بوده و با ابزارهای حاکمیتی خود شامل اعزام نیروهای پاسدار صلح، تصویب تحریمهای بینالمللی و اعطای مجوز توسل به قوۀ قهریه علیه کشورهای متخاصم، نظم را در سطح جهان مستقر میسازد.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص245.</ref> <ref group="دیدگاه">این فاصله های اضافی در سراسر متن زیاد است. لطفا یکبار تمام متن به دقت بررسی و اصلاح شود</ref>تصمیمهای قهرآمیز این نهاد در قالب قطعنامههای الزامآور صادر میشود که تبعیت از آنها برای تمامی کشورهای عضو اجباری است.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد نخستین نشست خود را در هفدهم ژانویۀ ۱۹۴۶م در کلیسای وستمینستر<ref>Westminster Abbey.</ref> لندن برگزار کرد و سپس مقر دائمی آن به نیویورک منتقل شد. ساختار شورا تا کنون سه دوره تحول اساسی را پشت سر گذاشته است؛ نخست در سال ۱۹۶۵م با اصلاح مواد ۲۳ و ۲۷ منشور، تعداد اعضای غیردائم از شش به ده کشور افزایش یافت؛ سپس در سال ۱۹۷۱م کرسی نمایندگی چین از جمهوری چین (تایوان) به جمهوری خلق چین واگذار شد و در نهایت پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱م، فدراسیون روسیه بدون اختلاف ساختاری جایگزین کرسی مذکور شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> بیاعتمادی میان قدرتهای بزرگ در سالهای آغازین پس از جنگ جهانی دوم، کارایی شورا را در منازعاتی نظیر اندونزی، فلسطین و کشمیر مختل کرد و با ممانعت از اقدام مؤثر بر پایۀ فصل هفتم منشور،<ref>فصل هفتم (Chapter VII of the United Nations Charter) منشور سازمان ملل متحد اختیارات شورای امنیت را برای حفظ صلح بیان میکند و به این شورا اجازه میدهد تا وجود هرگونه تهدیدی برای صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزگرانه را تعیین کند و اقدامات نظامی و غیر نظامی را برای برقرای صلح و امنیت بین المللی انجام دهد.</ref> سازمان ملل متحد را بهسمت مأموریتهای صلحبانی سوق داد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص163-164.]</ref> با پایان جنگ سرد نیز تمرکز شورا از جنگهای میان دولتها بهسمت درگیریهای داخلی تغییر یافت.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> | شورای امنیت سازمان ملل متحد نخستین نشست خود را در هفدهم ژانویۀ ۱۹۴۶م در کلیسای وستمینستر<ref>Westminster Abbey.</ref> لندن برگزار کرد و سپس مقر دائمی آن به نیویورک منتقل شد. ساختار شورا تا کنون سه دوره تحول اساسی را پشت سر گذاشته است؛ نخست در سال ۱۹۶۵م با اصلاح مواد ۲۳ و ۲۷ منشور، تعداد اعضای غیردائم از شش به ده کشور افزایش یافت؛ سپس در سال ۱۹۷۱م کرسی نمایندگی چین از جمهوری چین (تایوان) به جمهوری خلق چین واگذار شد و در نهایت پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱م، فدراسیون روسیه بدون اختلاف ساختاری جایگزین کرسی مذکور شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> <ref group="دیدگاه">از اینجا به بعد پیشینه نیست</ref>بیاعتمادی میان قدرتهای بزرگ در سالهای آغازین پس از جنگ جهانی دوم، کارایی شورا را در منازعاتی نظیر اندونزی، فلسطین و کشمیر مختل کرد و با ممانعت از اقدام مؤثر بر پایۀ فصل هفتم منشور،<ref>فصل هفتم (Chapter VII of the United Nations Charter) منشور سازمان ملل متحد اختیارات شورای امنیت را برای حفظ صلح بیان میکند و به این شورا اجازه میدهد تا وجود هرگونه تهدیدی برای صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزگرانه را تعیین کند و اقدامات نظامی و غیر نظامی را برای برقرای صلح و امنیت بین المللی انجام دهد.</ref> سازمان ملل متحد را بهسمت مأموریتهای صلحبانی سوق داد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص163-164.]</ref> با پایان جنگ سرد نیز تمرکز شورا از جنگهای میان دولتها بهسمت درگیریهای داخلی تغییر یافت.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> | ||
==جایگاه ساختاری== | ==جایگاه ساختاری== | ||
اقدامات سازمان ملل متحد برای دستیابی به اهدافی مانند حفظ صلح، توسعۀ روابط دوستانه بر پایۀ حق خودمختاری ملل و حل مسائل اقتصادی و اجتماعی، از طریق شش رکن اصلی<ref>مجمع عمومی، شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومیت، دادگاه بینالمللی و دبیرخانه</ref> انجام میشود که شورای امنیت رکن انتظامی آن است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر پایۀ مادۀ ۲۴ منشور، کشورهای عضو، مسئولیت اصلی حفظ صلح جهانی را به شورای امنیت واگذار کردهاند تا بهعنوان نمایندۀ آنها عمل کند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص162.]</ref> | اقدامات سازمان ملل متحد برای دستیابی به اهدافی مانند حفظ صلح، توسعۀ روابط دوستانه بر پایۀ حق خودمختاری ملل و حل مسائل اقتصادی و اجتماعی، از طریق شش رکن اصلی<ref>مجمع عمومی، شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومیت، دادگاه بینالمللی و دبیرخانه</ref> انجام میشود که شورای امنیت رکن انتظامی آن است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر پایۀ مادۀ ۲۴ منشور، کشورهای عضو، مسئولیت اصلی حفظ صلح جهانی را به شورای امنیت واگذار کردهاند تا بهعنوان نمایندۀ آنها عمل کند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص162.]</ref><ref group="دیدگاه">با وظایف تلاقی دارد. فکر میکنم جایگاه را در همان مفهوم شناسی بتوان اشاره کرد و کافی است</ref> | ||
==مأموریتهای حفظ صلح و فرآیند استقرار نیرو== | ==مأموریتهای حفظ صلح و فرآیند استقرار نیرو<ref group="دیدگاه">این با وظایف چه فرقی دارد که از آن جدا شده است؟ در ادبیات خیلی دقت کنید که سفید و تحت سیطره نگاه غربی به این سازمان ها مطلب نوشته نشود. خیلی ساده و بدون آب و تاب گزارش کنید و مستند کنید به اصول و قوانین و آییین نامه ها</ref>== | ||
عملیات حفظ صلح زمانی شکل گرفت که شورا بهدلیل ساختارهای سیاسی نتوانست اقدامات قهری پیشبینیشده در منشور را بهطور کامل تثبیت کند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص162.]</ref> این عملیات شامل استقرار پیشگیرانۀ نیرو، حفظ صلح سنتی و نظارت بر آتشبس، اجرای توافقات جامع صلح، حمایت از کمکهای بشردوستانه در جنگهای داخلی، بازسازی نهادهای حکومتی در کشورهای فروپاشیده و تحمیل صلح با بهرهگیری از ابزار نظامی تحت هدایت ائتلاف اعضا سازماندهی میشود.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref | عملیات حفظ صلح زمانی شکل گرفت که شورا بهدلیل ساختارهای سیاسی نتوانست اقدامات قهری پیشبینیشده در منشور را بهطور کامل تثبیت کند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص162.]</ref> این عملیات شامل استقرار پیشگیرانۀ نیرو، حفظ صلح سنتی و نظارت بر آتشبس، اجرای توافقات جامع صلح، حمایت از کمکهای بشردوستانه در جنگهای داخلی، بازسازی نهادهای حکومتی در کشورهای فروپاشیده و تحمیل صلح با بهرهگیری از ابزار نظامی تحت هدایت ائتلاف اعضا سازماندهی میشود.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> | ||
طبق مادۀ ۲۵ منشور، تصمیمهای شورا دربارۀ ابعاد عملیات حفظ صلح برای تمامی اعضا لازمالاجرا است. فرآیند استقرار این نیروها یک فرآیند منظم شامل رایزنیهای اولیه با طرفهای درگیر، ارزیابی فنی دبیرخانه، صدور قطعنامۀ مأموریت، استقرار نیرو و نظارت دورهای، برنامهریزی پشتیبانی و انتصاب فرماندهان است.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص166-168.]</ref> | طبق مادۀ ۲۵ منشور، تصمیمهای شورا دربارۀ ابعاد عملیات حفظ صلح برای تمامی اعضا لازمالاجرا است. فرآیند استقرار این نیروها یک فرآیند منظم شامل رایزنیهای اولیه با طرفهای درگیر، ارزیابی فنی دبیرخانه، صدور قطعنامۀ مأموریت، استقرار نیرو و نظارت دورهای، برنامهریزی پشتیبانی و انتصاب فرماندهان است.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص166-168.]</ref> | ||
==ترکیب اعضا و سهمیهبندی جغرافیایی== | ==ترکیب اعضا و سهمیهبندی جغرافیایی== | ||
شورای امنیت از ۱۵ عضو شامل ۵ عضو دائم و ۱۰ عضو غیردائم تشکیل میشود.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> اعضای دائمی شورا شامل ایالات متحدۀ آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا هستند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> صندلیهای ده عضو غیردائم که برای دورههای دو ساله توسط مجمع عمومی انتخاب | شورای امنیت از ۱۵ عضو شامل ۵ عضو دائم و ۱۰ عضو غیردائم تشکیل میشود.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> اعضای دائمی شورا شامل ایالات متحدۀ آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا هستند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> صندلیهای ده عضو غیردائم که برای دورههای دو ساله توسط مجمع عمومی انتخاب میشوند؛ به این صورت که هر سال پنج عضو جدید جایگزین اعضای قبلی شده و عضو خارجشده بلافاصله قابل انتخاب مجدد نیست.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> این صندلیها بر پایۀ تقسیمبندی دقیق جغرافیایی توزیع شده که شامل پنج عضو برای قارههای آسیا و آفریقا، دو عضو برای آمریکای لاتین، دو عضو برای اروپا و یک عضو برای منطقۀ اقیانوسیه است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> | ||
گزینش اعضای غیردائم توسط مجمع عمومی بر پایۀ نظام رأیگیری مخفی و با سنجش میزان مشارکت کشورها در حفظ صلح انجام میشود. علاوه بر اعضا، کشورهای غیرعضو یا سازمانهای آزادیبخش به رسمیت شناخته شده نظیر سازمان آزادیبخش فلسطین که وضعیت ناظر را دارند، در صورت ذینفع بودن در یک مناقشه، بدون حق رأی برای دفاع از منافع خود به جلسات دعوت میشوند.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | گزینش اعضای غیردائم توسط مجمع عمومی بر پایۀ نظام رأیگیری مخفی و با سنجش میزان مشارکت کشورها در حفظ صلح انجام میشود. علاوه بر اعضا، کشورهای غیرعضو یا سازمانهای آزادیبخش به رسمیت شناخته شده نظیر سازمان آزادیبخش فلسطین که وضعیت ناظر را دارند، در صورت ذینفع بودن در یک مناقشه، بدون حق رأی برای دفاع از منافع خود به جلسات دعوت میشوند.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | ||
==قواعد اداری، آیین کار و تصمیمگیری== | ==قواعد اداری، آیین کار و تصمیمگیری<ref group="دیدگاه">مطالب کمی شلوغ و به هم ریخته است. متن را روان کنید و منظم. این نکته در تمام مقاله رعایت شود</ref>== | ||
ادارۀ امور شورای امنیت بر پایۀ آییننامۀ داخلی مصوب خود شورا و سیستم مدیریتی کوتاهمدت استوار است که در آن ریاست شورا بهصورت نوبتی و بر پایۀ ترتیب الفبای انگلیسی بهمدت یک ماه به یکی از کشورهای عضو واگذار میشود تا تنظیم برنامهها و مدیریت بحرانها را عهدهدار شود. جلسات شورا به دو دستۀ ادواری<ref>دو بار در سال با حضور مقامات عالیرتبه.</ref> و غیرادواری<ref>با فواصل حداکثر ۱۴ روزه به درخواست رئیس یا اعضا.</ref> تقسیم میشود. مجمع عمومی و دبیرکل نیز میتوانند تقاضای تشکیل جلسه فوری نمایند. اصل بر علنی بودن آنها است، مگر در موارد خاص مانند بررسی انتصاب دبیرکل که بهصورت غیرعلنی تشکیل میشود.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> | ادارۀ امور شورای امنیت بر پایۀ آییننامۀ داخلی مصوب خود شورا و سیستم مدیریتی کوتاهمدت استوار است که در آن ریاست شورا بهصورت نوبتی و بر پایۀ ترتیب الفبای انگلیسی بهمدت یک ماه به یکی از کشورهای عضو واگذار میشود تا تنظیم برنامهها و مدیریت بحرانها را عهدهدار شود. جلسات شورا به دو دستۀ ادواری<ref>دو بار در سال با حضور مقامات عالیرتبه.</ref> و غیرادواری<ref>با فواصل حداکثر ۱۴ روزه به درخواست رئیس یا اعضا.</ref> تقسیم میشود. مجمع عمومی و دبیرکل نیز میتوانند تقاضای تشکیل جلسه فوری نمایند. اصل بر علنی بودن آنها است، مگر در موارد خاص مانند بررسی انتصاب دبیرکل که بهصورت غیرعلنی تشکیل میشود.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> | ||
سیستم رأیگیری در شورای امنیت میان دو خروجی اساسی و دو ساختار تفکیک قائل میشود: | سیستم رأیگیری در شورای امنیت میان دو خروجی اساسی و دو ساختار تفکیک قائل میشود: | ||
# تفکیک قطعنامه و بیانیه: در مسائل ماهوی یا جوهری، تصمیمات شورا نیازمند کسب اکثریت کیفی یعنی ۹ رأی موافق شامل آراء مثبت هر پنج عضو دائم بوده و حداقل چهار عضو غیردائم است تا اقدام به صدور قطعنامه کند. همچنین، در صورتیکه یک عضو دائم شورا طرف اختلاف باشد، در تصمیمات مربوط به حل مسالمتآمیز مناقشات از رأی دادن ممنوع است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> علاوه بر آن، در مواردی که اکثریت لازم بهدست نیاید، شورا اقدام به صدور بیانیۀ رئیس شورا میکند که ارزش حقوقی کمتری دارد.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> | # تفکیک قطعنامه و بیانیه: در مسائل ماهوی یا جوهری، تصمیمات شورا نیازمند کسب اکثریت کیفی یعنی ۹ رأی موافق شامل آراء مثبت هر پنج عضو دائم بوده و حداقل چهار عضو غیردائم است تا اقدام به صدور قطعنامه کند. همچنین، در صورتیکه یک عضو دائم شورا طرف اختلاف باشد، در تصمیمات مربوط به حل مسالمتآمیز مناقشات از رأی دادن ممنوع است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> علاوه بر آن، در مواردی که اکثریت لازم بهدست نیاید، شورا اقدام به صدور بیانیۀ رئیس شورا میکند که ارزش حقوقی کمتری دارد.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> | ||
# تفکیک آیین کار از تصمیمات جوهری: تصمیمگیری در خصوص مسائل مربوط به آیین کار و نظامنامه، تنها نیازمند کسب رأی مثبت اکثریت عددی اعضا بوده و حق وتوی پنج عضو دائم در این حوزههای شکلی لحاظ نمیشود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref> | # تفکیک آیین کار از تصمیمات جوهری: تصمیمگیری در خصوص مسائل مربوط به آیین کار و نظامنامه، تنها نیازمند کسب رأی مثبت اکثریت عددی اعضا بوده و حق وتوی پنج عضو دائم در این حوزههای شکلی لحاظ نمیشود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref><ref group="دیدگاه">عجیب است که از ویکی به عنوان منبع استفاده کرده اید؟</ref> | ||
همچنین، رویۀ عملی شورا مقرر کرده است که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref> [https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> مدافعان حق وتو معتقدند این امتیاز با مهار اصطکاک قدرتهای بزرگ، به پیشگیری از جنگ جهانی جدید کمک کرده است.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref>< | همچنین، رویۀ عملی شورا مقرر کرده است که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref> [https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> مدافعان حق وتو معتقدند این امتیاز با مهار اصطکاک قدرتهای بزرگ، به پیشگیری از جنگ جهانی جدید کمک کرده است.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref><ref group="دیدگاه">هنوز در مقاله وتو توضیح داده نشده ولی از اختلافات آن صحبت شده</ref> | ||
علاوه بر آن، عملکرد شورا با سطح توافق آرا میان پنج عضو دائم ارتباط مستقیم دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص180-181.]</ref> برای مثال، ایالات متحده آمریکا مأموریتهای صلحبانی را در چارچوب سیاست خارجی خود تحلیل میکند؛ روسیه تمرکز خود را بر قلمرو شوروی سابق معطوف کرده است؛ چین پس از آغاز اصلاحات اقتصادی به یکی از مشارکتکنندگان فعال در اعزام نیرو تبدیل شد؛ فرانسه صلحبانی را ابزاری برای مدیریت بیثباتی در حاشیۀ اروپا و حفظ اعتبار بینالمللی خود میداند و انگلستان نیز بر انجام اصلاحات ساختاری برای کارآمدی عملیات پافشاری دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> | علاوه بر آن، عملکرد شورا با سطح توافق آرا میان پنج عضو دائم ارتباط مستقیم دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص180-181.]</ref> برای مثال، ایالات متحده آمریکا مأموریتهای صلحبانی را در چارچوب سیاست خارجی خود تحلیل میکند؛ روسیه تمرکز خود را بر قلمرو شوروی سابق معطوف کرده است؛ چین پس از آغاز اصلاحات اقتصادی به یکی از مشارکتکنندگان فعال در اعزام نیرو تبدیل شد؛ فرانسه صلحبانی را ابزاری برای مدیریت بیثباتی در حاشیۀ اروپا و حفظ اعتبار بینالمللی خود میداند و انگلستان نیز بر انجام اصلاحات ساختاری برای کارآمدی عملیات پافشاری دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> | ||
==وظایف، اختیارات و ابزارهای حقوقی== | ==وظایف، اختیارات و ابزارهای حقوقی<ref group="دیدگاه">خیلی پرتکرار است</ref>== | ||
===مکانیزم حل مسالمتآمیز اختلافات بر پایۀ فصل ششم=== | ===مکانیزم حل مسالمتآمیز اختلافات بر پایۀ فصل ششم=== | ||
اعضای سازمان ملل متحد موظف هستند پیش از هر اقدامی، منازعات خطرساز را از طریق روشهای مسالمتآمیز مانند مذاکره، میانجیگری، داوری و رسیدگی قضایی حل کنند. در این سطح، شورا اختیار تحمیل راهحل را ندارد، حق تحقیق و تحلیل وضعیتهای بحرانی و فرستادن نمایندگان ویژه را دارا بوده و توصیههای آن جنبۀ الزامآور ندارند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | اعضای سازمان ملل متحد موظف هستند پیش از هر اقدامی، منازعات خطرساز را از طریق روشهای مسالمتآمیز مانند مذاکره، میانجیگری، داوری و رسیدگی قضایی حل کنند. در این سطح، شورا اختیار تحمیل راهحل را ندارد، حق تحقیق و تحلیل وضعیتهای بحرانی و فرستادن نمایندگان ویژه را دارا بوده و توصیههای آن جنبۀ الزامآور ندارند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۹: | ||
==سیر تحول مفاهیم و دیدگاههای نوین== | ==سیر تحول مفاهیم و دیدگاههای نوین== | ||
===تحول در مفهوم صلح و امنیت=== | ===تحول در مفهوم صلح و امنیت=== | ||
در نظام سنتی، امنیت تنها بهمعنای فقدان تهدید نظامی میان دولتها بود اما شورای امنیت بهصورت رسمی اعلام کرد که نبود مخاصمۀ مسلحانه دیگر بهمعنای وجود صلح نیست. در گفتمان جدید شورا، منشأ تهدیدها ابعاد چندگانهای بهخود گرفته که شامل تهدیدهای نظامی و تکثیر سلاحهای کشتارجمعی، تهدیدهای سیاسی ناشی از نبود ساختارهای پایدار، تهدیدهای اقتصادی و فقر ساختاری، تهدیدهای اجتماعی و سایبری مانند تروریسم مجازی و جرایم فراملی و تهدیدهای زیستمحیطی<ref>گرمشدن زمین، بحران آب شیرین و تخریب جنگلها بهعنوان محرک مخاصمات آینده.</ref> بهعنوان محرک مخاصمات آینده میشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | در نظام سنتی، امنیت تنها بهمعنای فقدان تهدید نظامی میان دولتها بود اما شورای امنیت بهصورت رسمی اعلام کرد که نبود مخاصمۀ مسلحانه دیگر بهمعنای وجود صلح نیست. در گفتمان جدید شورا، منشأ تهدیدها ابعاد چندگانهای بهخود گرفته که شامل تهدیدهای نظامی و تکثیر سلاحهای کشتارجمعی، تهدیدهای سیاسی ناشی از نبود ساختارهای پایدار، تهدیدهای اقتصادی و فقر ساختاری، تهدیدهای اجتماعی و سایبری مانند تروریسم مجازی و جرایم فراملی و تهدیدهای زیستمحیطی<ref>گرمشدن زمین، بحران آب شیرین و تخریب جنگلها بهعنوان محرک مخاصمات آینده.</ref><ref group="دیدگاه">پانویس توضیحی اصلا نیازی نیست.</ref> بهعنوان محرک مخاصمات آینده میشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
===چرخش بهسمت مداخلۀ کیفری و صیانت از بزهدیدگان=== | ===چرخش بهسمت مداخلۀ کیفری و صیانت از بزهدیدگان=== | ||
رویۀ شورا در مواجهه با بحرانهای انسانی نشاندهندۀ یک چرخش مفهومی بهسمت مداخلۀ نظاممند است. بر اساس بیانیه اجلاس سران جهان در سال ۲۰۰۵م، جامعۀ بینالمللی مسئولیت دارد در صورت کوتاهی آشکار یک دولت در محافظت از شهروندان خود، اقدامات دستهجمعی علیه جنایات جنگی و پاکسازی قومی انجام دهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> شورا دیگر نقض سیستماتیک حقوق بشر را یک موضوع صرفاً حاکمیتی و داخلی تلقی نمیکند بلکه اقدامات خود را به ابزارهای اجرایی فصل هفتم مجهز کرده است. همچنین شورا با خروج از رویههای سنتی، توجه خاصی به پدیدۀ خشونتهای جنسی در مخاصمات بهعنوان ابزار جنگی معطوف کرده و مسئولیت کیفری آمران و عاملان نقض حقوق غیرنظامیان بهویژه زنان و کودکان را برجسته ساخته است.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص35-37.]</ref> | رویۀ شورا در مواجهه با بحرانهای انسانی نشاندهندۀ یک چرخش مفهومی بهسمت مداخلۀ نظاممند است. بر اساس بیانیه اجلاس سران جهان در سال ۲۰۰۵م، جامعۀ بینالمللی مسئولیت دارد در صورت کوتاهی آشکار یک دولت در محافظت از شهروندان خود، اقدامات دستهجمعی علیه جنایات جنگی و پاکسازی قومی انجام دهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> شورا دیگر نقض سیستماتیک حقوق بشر را یک موضوع صرفاً حاکمیتی و داخلی تلقی نمیکند بلکه اقدامات خود را به ابزارهای اجرایی فصل هفتم مجهز کرده است. همچنین شورا با خروج از رویههای سنتی، توجه خاصی به پدیدۀ خشونتهای جنسی در مخاصمات بهعنوان ابزار جنگی معطوف کرده و مسئولیت کیفری آمران و عاملان نقض حقوق غیرنظامیان بهویژه زنان و کودکان را برجسته ساخته است.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص35-37.]</ref> | ||
===حفاظت از میراث فرهنگی بشریت=== | ===حفاظت از میراث فرهنگی بشریت=== | ||
رویۀ شورای امنیت در مواجهه با تخریب و قاچاق میراث فرهنگی توسط گروههای تروریستی، نشاندهندۀ یک چرخش هنجاری بهسمت امنیتیسازی فرهنگ و پیوند آن با حقوق بشر است. شورا میراث فرهنگی را عاملی حیاتی برای پیوستگی اجتماعی و هویت جوامع دانسته که نابودی آنها ریشههای صلح پایدار را خشک میکند. این رویکرد مترقی، حمله به آثار تاریخی را در قلمرو جنایات جنگی قلمداد کرده و تکالیف صریحی بر دوش صلحبانان و دولتها برای جرمانگاری داخلی و سد کردن مسیر درآمدزایی تروریستها گذاشته است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/585146/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2. بیدقی و دیگران، «نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در حفاظت از میراث فرهنگی»، 1403ش، ص110-111.]</ref> | رویۀ شورای امنیت در مواجهه با تخریب و قاچاق میراث فرهنگی توسط گروههای تروریستی، نشاندهندۀ یک چرخش هنجاری بهسمت امنیتیسازی فرهنگ و پیوند آن با حقوق بشر است. شورا میراث فرهنگی را عاملی حیاتی برای پیوستگی اجتماعی و هویت جوامع دانسته که نابودی آنها ریشههای صلح پایدار را خشک میکند. این رویکرد مترقی، حمله به آثار تاریخی را در قلمرو جنایات جنگی قلمداد کرده و تکالیف صریحی بر دوش صلحبانان و دولتها برای جرمانگاری داخلی و سد کردن مسیر درآمدزایی تروریستها گذاشته است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/585146/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2. بیدقی و دیگران، «نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در حفاظت از میراث فرهنگی»، 1403ش، ص110-111.]</ref> | ||
==چالشها، انتقادات و الگوهای اصلاح ساختار== | ==چالشها، انتقادات و الگوهای اصلاح ساختار<ref group="دیدگاه">چالش ها را کمی عینی تر هم بگویید. مثلا در مواجهه با مسائلی همچون فلسطین، سوریه، افغانستان، ایران، لیبی، و... | ||
نکته دیگر اینکه آیا این شورا تاکنون هیچ اقدام مثبتی نداشته اشت؟ | |||
نکته بعدی تصمیماتی که مبنای مشروعیت حضور آمریکا یا فرانسه یا انگلیس در کشورهایی از جمله عراق یا افغانستان و... شد نیز بیان شود و ارزیابی هایی که از این تصمیمات وجود داشته نیز ذکر شود</ref>== | |||
===ابزارسازی از کمکهای بشردوستانه و رویکرد مسئولیت حمایت=== | ===ابزارسازی از کمکهای بشردوستانه و رویکرد مسئولیت حمایت=== | ||
یکی از انتقادهای جدی به شورا، ترویج روند همگرایی میان ملاحظات بشردوستانه و نظامیگری در منازعات است که مأموریتهای امدادی را از اصالت خود خارج میکند و کمکهای انسانی را به ابزار معامله سیاسی بدل میسازد.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص159.</ref> علاوه بر آن، تفسیر و اجرای رویکرد مسئولیت حمایت شامل مسئولیت پیشگیری، واکنش و بازسازی، بهجای اتکا بر اصل برابری حاکمیتها، بر پایۀ سیاست قدرت صورت میگیرد و این رویکرد هرگز در سرزمین قدرتهای بزرگ یا مناطق فاقد منافع استراتژیک برای آنها اعمال نمیشود.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص182.</ref> | یکی از انتقادهای جدی به شورا، ترویج روند همگرایی میان ملاحظات بشردوستانه و نظامیگری در منازعات است که مأموریتهای امدادی را از اصالت خود خارج میکند و کمکهای انسانی را به ابزار معامله سیاسی بدل میسازد.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص159.</ref> علاوه بر آن، تفسیر و اجرای رویکرد مسئولیت حمایت شامل مسئولیت پیشگیری، واکنش و بازسازی، بهجای اتکا بر اصل برابری حاکمیتها، بر پایۀ سیاست قدرت صورت میگیرد و این رویکرد هرگز در سرزمین قدرتهای بزرگ یا مناطق فاقد منافع استراتژیک برای آنها اعمال نمیشود.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص182.</ref> | ||
===اعمال استانداردهای دوگانه و چالش اختیارات=== | ===اعمال استانداردهای دوگانه و چالش اختیارات=== | ||
اعمال استانداردهای دوگانه تحت تأثیر منافع اعضای دائم، مشروعیت شورا را متزلزل کرده است؛<ref>موسیزاده و رنجبر، «بررسی مقایسهای رفتارهای دوگانۀ شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین»، 1393ش، ص173.</ref> این برخورد گزینشی و سکوت شورا در قبال برخی تحولات منطقۀ خاورمیانه و تعلل تاریخی در تعیین متجاوز در جنگ | اعمال استانداردهای دوگانه تحت تأثیر منافع اعضای دائم، مشروعیت شورا را متزلزل کرده است؛<ref>موسیزاده و رنجبر، «بررسی مقایسهای رفتارهای دوگانۀ شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین»، 1393ش، ص173.</ref> این برخورد گزینشی و سکوت شورا در قبال برخی تحولات منطقۀ خاورمیانه و تعلل تاریخی در تعیین متجاوز در جنگ عراق با ایران، نمونههایی از این رویکرد ابزاری است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> همچنین پیوند میان شورا و دیوان کیفری بینالمللی بهدلیل امکان سوءاستفاده از فرصتهای ارتباطی شورا با دادستان دیوان، استقلال نهاد قضایی را با چالش ساختاری روبرو میکند.<ref>حکمتآرا، «ارتباط دادستان دیوان کیفری بینالمللی با شورای امنیت سازمان ملل متحد»، 1390ش، ص14.</ref> | ||
===صلاحیت قانونگذاری جهانی و چالش مشروعیت=== | ===صلاحیت قانونگذاری جهانی و چالش مشروعیت=== | ||
بحث دربارۀ صلاحیت شورای امنیت برای عمل بهعنوان قانونگذار جهانی و وضع قواعد عام، از مباحث چالشبرانگیز حقوقی است<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص13-15.]</ref> موافقان به ضرورت تفسیر پویای منشور برای مقابله با تهدیدات نوظهور مانند تروریسم استناد میکنند، در حالیکه مخالفان با تکیه بر اصل حاکمیت دولتها تأکید دارند که مبنای حقوق بینالملل، رضایت صریح کشورها بوده و شورا نمیتواند خارج از صلاحیت معاهدهای خود نقش قوۀ مقننه را ایفا کند.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص17-19.]</ref> در مجموع، اقدامات این رکن بهویژه در وضع تحریمها، از سوی حقوقدانان به ضرورت پایبندی به موازین حقوق بشر و اصول عدالت محدود دانسته شده است.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص42-43.]</ref> | بحث دربارۀ صلاحیت شورای امنیت برای عمل بهعنوان قانونگذار جهانی و وضع قواعد عام، از مباحث چالشبرانگیز حقوقی است<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص13-15.]</ref> موافقان به ضرورت تفسیر پویای منشور برای مقابله با تهدیدات نوظهور مانند تروریسم استناد میکنند، در حالیکه مخالفان با تکیه بر اصل حاکمیت دولتها تأکید دارند که مبنای حقوق بینالملل، رضایت صریح کشورها بوده و شورا نمیتواند خارج از صلاحیت معاهدهای خود نقش قوۀ مقننه را ایفا کند.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص17-19.]</ref> در مجموع، اقدامات این رکن بهویژه در وضع تحریمها، از سوی حقوقدانان به ضرورت پایبندی به موازین حقوق بشر و اصول عدالت محدود دانسته شده است.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص42-43.]</ref> | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۸: | ||
اصلاح ساختار شورا و افزایش اعضا، نیازمند تصویب دو سوم اعضای مجمع عمومی و تصویب مجالس ملی دو سوم کشورهای عضو، از جمله تمامی پنج عضو دائم شورای امنیت است. امری که بهدلیل تضاد با منافع قدرتها عقیم مانده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/news/show/765678 «دیدگاهها و پیشنهادهای مختلف در مورد اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> موافقان توسعۀ ساختار معتقدند ترکیب فعلی متعلق به واقعیتهای سال ۱۹۴۵م است و با افزایش اعضای سازمان از ۵۱ به ۱۹۳ کشور همخوانی ندارد و دموکراتیزه شدن شورا به مشروعیت آن کمک میکند؛ در مقابل، مخالفان بر این باورند که بزرگ شدن شورا از کارایی آن کاسته و وزن مجمع عمومی را کاهش میدهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> امروزه جبههبندی جدیدی از قدرتهای نوظهور شامل آلمان، ژاپن، هند و برزیل خواهان اصلاح منشور هستند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref> بررسی سناریوهای تغییر ساختار شورا برای جمهوری اسلامی ایران نیز بهدلیل ارتباط مستقیم با پروندههای منطقهای و بینالمللی، اهمیتی استراتژیک دارد.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> | اصلاح ساختار شورا و افزایش اعضا، نیازمند تصویب دو سوم اعضای مجمع عمومی و تصویب مجالس ملی دو سوم کشورهای عضو، از جمله تمامی پنج عضو دائم شورای امنیت است. امری که بهدلیل تضاد با منافع قدرتها عقیم مانده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/news/show/765678 «دیدگاهها و پیشنهادهای مختلف در مورد اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> موافقان توسعۀ ساختار معتقدند ترکیب فعلی متعلق به واقعیتهای سال ۱۹۴۵م است و با افزایش اعضای سازمان از ۵۱ به ۱۹۳ کشور همخوانی ندارد و دموکراتیزه شدن شورا به مشروعیت آن کمک میکند؛ در مقابل، مخالفان بر این باورند که بزرگ شدن شورا از کارایی آن کاسته و وزن مجمع عمومی را کاهش میدهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> امروزه جبههبندی جدیدی از قدرتهای نوظهور شامل آلمان، ژاپن، هند و برزیل خواهان اصلاح منشور هستند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref> بررسی سناریوهای تغییر ساختار شورا برای جمهوری اسلامی ایران نیز بهدلیل ارتباط مستقیم با پروندههای منطقهای و بینالمللی، اهمیتی استراتژیک دارد.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> | ||
==تحریمهای اقتصادی و تمایز حقوقی آن با تحریمهای یکجانبه== | ==تحریمهای اقتصادی و تمایز حقوقی آن با تحریمهای یکجانبه== | ||
غلبۀ رویکردهای یکجانبهگرایانه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورا موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد اما با تهدید قدرتها به عدم تأسیس سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان جنگ کره و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامه ۳۷۷ موسوم به «اتحاد برای صلح» مقرر کرد که در صورت فلج شدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، فوراً تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در بحران کانال سوئز (۱۹۵۶م)، اشغال مجارستان، پرونده نامیبیا (۱۹۸۱م) و بلندیهای جولان (۱۹۸۲م) جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref> [http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref | غلبۀ رویکردهای یکجانبهگرایانه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورا موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد اما با تهدید قدرتها به عدم تأسیس سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان جنگ کره و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامه ۳۷۷ موسوم به «اتحاد برای صلح» مقرر کرد که در صورت فلج شدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، فوراً تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در بحران کانال سوئز (۱۹۵۶م)، اشغال مجارستان، پرونده نامیبیا (۱۹۸۱م) و بلندیهای جولان (۱۹۸۲م) جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref> [http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | ||
همچنین، وضع تحریمهای همهجانبه و سیستماتیک، با محروم کردن دولتها از روابط آزاد بینالمللی و هدف قرار دادن معیشت، بهداشت و ساختار آموزشی شهروندان عادی، مصداق نقض فاحش حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است؛ اقداماتی که بهدلیل آثار ویرانگر بر تودههای مردم، از منظر حقوقی نوعی تروریسم اقتصادی تلقی میشود. بههمین دلیل، ضرورت بازتعریف قواعد مسئولیت بینالمللی سازمانها برای مهار رفتارهای شورا نمایان است.<ref>[https://www.pfbaj.ir/article%20214141.html علیزاده و دیگران، «شورای امنیت؛ از تقابل حافظان صلح و امنیت بینالمللی تا ناقضان حقوق بشر»، 1403ش، ص72-74.]</ref | همچنین، وضع تحریمهای همهجانبه و سیستماتیک، با محروم کردن دولتها از روابط آزاد بینالمللی و هدف قرار دادن معیشت، بهداشت و ساختار آموزشی شهروندان عادی، مصداق نقض فاحش حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است؛ اقداماتی که بهدلیل آثار ویرانگر بر تودههای مردم، از منظر حقوقی نوعی تروریسم اقتصادی تلقی میشود. بههمین دلیل، ضرورت بازتعریف قواعد مسئولیت بینالمللی سازمانها برای مهار رفتارهای شورا نمایان است.<ref>[https://www.pfbaj.ir/article%20214141.html علیزاده و دیگران، «شورای امنیت؛ از تقابل حافظان صلح و امنیت بینالمللی تا ناقضان حقوق بشر»، 1403ش، ص72-74.]</ref> | ||
در نظام حقوق بینالملل، تفکیک بنیادینی میان اقدامات قهرآمیز وجود دارد؛ تدابیر اجباری شورای امنیت بر اساس منشور ملل متحد، ابزارهایی فراملی برای مقابله با تهدیدات علیه صلح هستند که در نظامسازیهای نوین خود، معافیتهای پایدار را برای فعالیتهای بشردوستانه پیشبینی کردهاند. در مقابل، تحریمهای یکجانبه که توسط دولتها یا ائتلافهای خاص وضع میشوند، فاقد مشروعیت هنجاری و مکانیسمهای توازن ساختاری منشور هستند؛ این تدابیر مخرب بهجای صیانت از صلح، در راستای منافع ژئوپلیتیکی کشورهای اعمالکننده تنظیم شده و با فراتر رفتن از مرزهای حاکمیتی، محدودیتهای فرامرزی را تحمیل میکنند. بههمین دلیل، تحریمهای یکجانبه نهتنها بهدلیل ترجیح سیاست بر حقوق با اصول عدالت در تضاد هستند بلکه بهواسطۀ نقض حقوق بنیادین بشر، بازنگری جدی در قواعد حقوق بینالملل را گریزناپذیر کردهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/1521758/fa علوی و دیگران، «مقایسۀ تحریمهای یکجانبه و تحریمهای شورای امنیت: تحلیل حقوقی و پیامدهای فرامرزی»، 1404ش، ص367-369.]</ref> | در نظام حقوق بینالملل، تفکیک بنیادینی میان اقدامات قهرآمیز وجود دارد؛ تدابیر اجباری شورای امنیت بر اساس منشور ملل متحد، ابزارهایی فراملی برای مقابله با تهدیدات علیه صلح هستند که در نظامسازیهای نوین خود، معافیتهای پایدار را برای فعالیتهای بشردوستانه پیشبینی کردهاند. در مقابل، تحریمهای یکجانبه که توسط دولتها یا ائتلافهای خاص وضع میشوند، فاقد مشروعیت هنجاری و مکانیسمهای توازن ساختاری منشور هستند؛ این تدابیر مخرب بهجای صیانت از صلح، در راستای منافع ژئوپلیتیکی کشورهای اعمالکننده تنظیم شده و با فراتر رفتن از مرزهای حاکمیتی، محدودیتهای فرامرزی را تحمیل میکنند. بههمین دلیل، تحریمهای یکجانبه نهتنها بهدلیل ترجیح سیاست بر حقوق با اصول عدالت در تضاد هستند بلکه بهواسطۀ نقض حقوق بنیادین بشر، بازنگری جدی در قواعد حقوق بینالملل را گریزناپذیر کردهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/1521758/fa علوی و دیگران، «مقایسۀ تحریمهای یکجانبه و تحریمهای شورای امنیت: تحلیل حقوقی و پیامدهای فرامرزی»، 1404ش، ص367-369.]</ref> | ||
