پرش به محتوا

روزی فرزند: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
ابرابزار
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۵۶ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{درشت|'''روزی فرزند'''}}؛ تأمین مادی، تربیتی و معنوی فرزند به‌عنوان سهم الهی و مسئولیت والدین.
<big>'''روزی فرزند'''</big>؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشت‌های دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک.<br>


روزی یا رزق فرزند، در [[فرهنگ اسلامی]] و [[سنت ایرانی]]، بسیار فراتر از تأمین مادی بوده و ابعاد معنوی، اخلاقی و سرشتی را نیز دربر می‌گیرد. بر اساس باور دینی، هر کودک با رزق الهی خود متولد می‌شود؛ باوری که ضمن تأکید بر [[روزی حلال]]، آرامش و روحیهٔ توکل را در والدین تقویت می‌کند. در این دیدگاه، خانواده و تربیت فرزند صالح سرچشمهٔ برکت و پایداری جامعه است. درک درست از روزی فرزند در سبک زندگی اسلامی- ایرانی، بر توازن میان [[توکل]] و تلاش استوار بوده و توکل در آن، به‌معنای رهایی از [[ترس]] و [[اضطراب]] بوده نه بی‌عملی. چنین نگرشی، [[خانواده]] را از [[مصرف‌گرایی]] دور کرده و زمینه‌ساز پرورش نسلی متوکل، امیدوار و مسئول می‌شود.
روزی فرزند، مفهومی در پژوهش‌های دینی و اجتماعی است که به‌عنوان چارچوبی تفسیری برای فهمِ نسبت میان معیشت، مسئولیت والدین و شرایط ساختاری جامعه مطرح شده است. این مفهوم در منابع مختلف، از باورهای دینی دربارۀ رزق تا تحلیل‌های اقتصادیِ هزینه و فایده و مطالعات فرهنگی دربارۀ تجربۀ زیستۀ خانواده‌ها، به‌شیوه‌های متفاوت صورت‌بندی می‌شود. بررسی‌های جمعیت‌شناختی و اقتصادی نشان می‌دهد که ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین نیازهای فرزندان، تحت تأثیر نااطمینانی‌های شغلی، سیاست‌های حمایتی و تغییرات نگرشی قرار دارد. در این میان، روزی فرزند نه فقط به‌عنوان امر مالی بلکه به‌مثابه برآیندی از عوامل مادی، اجتماعی و معنایی در سطوح فردی و کلان مورد توجه قرار گرفته است.
 
==تعریف و چارچوب مفهومی==
== تعریف و اهمیت روزی فرزند ==
مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتاب‌های فرهنگی ایران، به مجموعه‌ای از برداشت‌ها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینه‌های رشد کودک اطلاق می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> در این منابع، روزی تنها به‌معنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند سلامت، امنیت، تربیت و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ دین‌پژوهی و مطالعات خانواده، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گسترده‌تری می‌دانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref><br>
روزی در لغت به‌معنای خوراک روزانه، [[رزق،]] وجه معاش، وسیلهٔ زندگی و ضروریات [[زندگی]] است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/روزی-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> روزی فرزند، در [[سبک زندگی اسلامی‌ایرانی]]، تنها به خوراک، [[پوشاک]] و مسکن محدود نشده بلکه شامل [[برکت]]، [[سلامت جسم]] و جان، [[تربیت فرزند]] و برخورداری از حمایت‌های اجتماعی نیز هست. در این نگاه، روزی فرزند ترکیبی از وعدهٔ الهی، [[مسئولیت والدین]] و شرایط اجتماعی به‌شمار می‌آید؛<ref>[https://www.porseman.com/article/رزق-و-روزي-اولاد-در-آيات/131547?utm_source=chatgpt.com «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> یعنی نعمت الهی که با تلاش و تدبیر انسان شکوفا می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/رزق-و-روزی-فرزندان-از-جانب-خداوند-تضمین-شد٠«رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
 
در ادبیات دینی، «رزق» به‌عنوان مفهومی عام، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و در برخی تفاسیر، فرزند نیز دارای رزقِ مقدر دانسته شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA/131547?utm_source=chatgpt.com «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> این برداشت، در متون تفسیری و روایی به‌عنوان یک باور دینی گزارش شده و نه به‌مثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B6%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9 «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> 
در زندگی روزمرهٔ ایرانی نیز مفهوم روزی فرزند در رفتارهای ساده اما پرمعنا بازتاب دارد که از سفرهٔ خانوادگی و تقسیم عادلانهٔ خوراک تا دغدغه‌های تربیتی، تحصیلی و معنوی را شامل می‌شود. والدین ایرانی همواره میان تلاش برای معاش که اغلب شامل تلاش شبانه‌روزی، شغل دوم و آینده‌نگری مالی برای هزینه‌های تحصیل بوده و حفظ برکت خانه تعادل برقرار می‌کنند. این نگرش نشان می‌دهد که روزی فرزند، تنها درآمد مالی نبوده بلکه شامل آرامش روانی، پیوند عاطفی و تربیت درست نیز می‌شود که تأمین این ابعاد به اندازهٔ تأمین مادی، نیازمند تلاش عملی است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref>
==روزی فرزند در منابع دینی==
 
در قرآن کریم، خداوند به‌عنوان روزی‌دهندۀ تمامی موجودات معرفی شده و آیاتی وجود دارد که از نگرانی نسبت به فقر در پی فرزندآوری سخن گفته و آن را نقد می‌کند. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی دربارۀ تدبیر الهی و نظام رزق تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://dastgheibqoba.info/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B5%DB%B1/ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب».]</ref><br>
== مبانی دینی روزی فرزند ==
 
آیات و ر[[وایات اسلامی]]، روزی فرزند را نعمتی الهی و هم‌زمان مسئولیتی انسانی می‌دانند. در زندگی امروز، این معنا به مدیریت خردمندانهٔ منابع [[خانواده]]، پرهیز از اضطراب مالی و تقویت امید می‌انجامد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/323227/بررسی-راهکارهای-کاربردی-سازی-سبک-زندگی-اس٠نجفی و دیگران، «بررسی راهکارهای کاربردی‌سازی سبک زندگی اسلامی در نهاد خانواده، برگرفته از احادیث»، 1392ش، ص163-164.]</ref> در این میان، وظیفهٔ والدین در تأمین معاش و انتقال مهارت به‌شرح زیر است:
در روایات اسلامی نیز فرزند به‌عنوان عاملی برای گسترش نسل و استمرار خانواده معرفی شده و در برخی نقل‌ها، پرهیز از فرزندآوری به‌دلیل ترس از تنگنای مالی، به‌عنوان نشانه‌ای از ضعف توکل گزارش شده است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref>  این روایات در مطالعات حدیثی و اخلاقی، بیشتر به‌عنوان بازتاب نگرش‌های دینی به خانواده و معیشت بررسی شده‌ و نه به‌عنوان دستورالعمل‌های سیاستی یا اقتصادی.<ref>[https://jh-per.halal.ac.ir/article%20196879.html عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.]</ref>  
 
==بازتاب فرهنگی و اجتماعی مفهوم روزی فرزند==
=== روزی حلال (مبنای سرشتی) ===
در فرهنگ عامه و ادبیات اجتماعی ایران، مفهوم روزی فرزند با ضرب‌المثل‌ها، باورهای شفاهی و روایت‌های روزمره همراه بوده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref>  در این بازتاب‌ها، گاه فرزند به‌عنوان عامل افزایش برکت و گاه به‌عنوان مسئولیتی پرهزینه تصویر می‌شود. پژوهش‌های فرهنگی نشان می‌دهند که این برداشت‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی دچار تغییر شده‌اند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8% «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><br>
رعایت روزی حلال وظیفه‌ای حیاتی برای والدین است. تأکید آموزه‌های دینی بر کسب حلال، نه‌تنها برای صحت عملکرد والدین بلکه به این دلیل است که [[لقمۀ حلال]] و پاک بر سرشت، شخصیت و [[تربیت معنوی]] فرزند تأثیر مستقیم دارد. به باور فرهنگی ایرانی، [[غذای حلال]]، زمینه‌ساز سلامت جسم و جان فرزند و عامل توفیق او در مسیر [[بندگی]] و [[تربیت صالح]] است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3829490/%D9%84%D9%82%D9%85%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C% «لقمۀ حرام چه تأثیری روی تربیت فرزندان می‌گذارد؟»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
 
در دهه‌های اخیر، برخی مطالعات کیفی به شکاف میان گفتمان دینی رسمی دربارۀ روزی فرزند و تجربۀ زیستۀ خانواده‌های شهری اشاره کرده‌اند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article%2089589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.]</ref>  در این مطالعات، نگرانی از آیندۀ شغلی، هزینه‌های آموزش و مسکن و نااطمینانی اقتصادی، در کنار باورهای دینی، هم‌زمان در تصمیم‌گیری خانوارها حضور دارند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article%20212185.html فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.]</ref>
=== مسئولیت فقهی و تربیتی ===
==روزی فرزند در چارچوب نظریه‌های اقتصادی==
در [[فقه اسلامی]]، پدر مسئول تأمین نیازهای مادی و تربیتی فرزند است. افزون بر تأمین معاش مادی، در سبک زندگی ایرانی، والدین متعهد هستند که فرزند را به [[مهارت‌های کسب‌وکار]] و [[سواد مالی]] مجهز سازند. در حقیقت، روزی فرزند را باید در توانایی او برای خلق ارزش و بهره‌مندی از استعدادهای الهی او جستجو کرد؛ یعنی ایجاد بستر برای شکوفایی رزق بالقوهٔ فرزند. این دیدگاه، ترس از [[فقر]] را به انگیزه برای تلاش، آموزش و مهارت‌افزایی تبدیل می‌کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-article?id=17501 «فرهنگ کار از دیدگاه اسلام»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
در اقتصاد جمعیت، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی می‌شود. نظریۀ اقتصادی باروری، به‌ویژه در آثار گری بکر،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref>  فرزند را کالایی بادوام تلقی می‌کند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، «هزینۀ فرزند» شامل مخارج مادی و همچنین هزینۀ فرصت زمان والدین، به‌ویژه مادران، است.<ref>[https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1258277 Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.] </ref><br>
 
=== توازن توکل و تدبر ===
پژوهشگران ایرانی با استفاده از این چارچوب نشان داده‌اند که ناامنی شغلی و بی‌ثباتی درآمد، درک خانواده‌ها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده و به تغییر الگوی باروری منجر می‌شود.<ref>[https://www.jpaiassoc.ir/article%2020069.html خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.]</ref>  این تحلیل‌ها، مفهوم روزی را نه به‌عنوان وعده‌ای الهی بلکه به‌مثابه ادراک ذهنی خانوار از امکانات و ریسک‌های اقتصادی بررسی می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/9197/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8% نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.]</ref>
در نگاه توحیدی، توکل به خداوند با تلاش مضاعف و تدبیر عقلانی والدین همراه می‌شود. این نگرش ضمن نفی بی‌عملی، مانع اضطراب افراطی شده و تعادل میان توکل و تلاش را حفظ می‌کند.<ref>[http://tadabbor.org/?page=tadabbor&SOID=11&AYID=6&TPIV=T2 «تفسیر آیۀ 6 سورۀ هود»، وب‌سایت تدبر.]</ref>
==کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی==
 
در ادبیات جمعیت‌شناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان می‌دهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش مرگ‌ومیر کودکان، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، روزی فرزند بیشتر با کیفیت زندگی، آموزش و مهارت‌آموزی پیوند خورده تا صرف تأمین حداقل‌های معیشتی.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article%2089589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.]</ref>
== رویکرد فرهنگی و اجتماعی به روزی فرزند ==
==سیاست‌های عمومی و برداشت از روزی فرزند==
در سبک زندگی ایرانی، باور به [[روزی الهی]] نه‌تنها آموزه‌ای دینی بلکه نوعی نیروی محرک عملی است که بر تصمیمات مالی و تربیتی روزمرهٔ خانواده‌ها تأثیر می‌گذارد.
سیاست‌های دولتی از طریق یارانه‌ها، نظام‌های حمایتی، مسکن و بیمه، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در ایران، برخی پژوهش‌ها به تجربۀ سیاست‌های حمایتی دهه‌های ابتداییِ انقلاب اسلامی اشاره کرده‌اند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، هم‌زمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  این سیاست‌ها در تحلیل‌های اقتصادی، به‌عنوان عوامل تعدیل‌کنندۀ ریسک معیشتی خانواده‌ها بررسی شده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><br>
 
=== باور به روزی و کاهش اضطراب مالی ===
در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشته‌اند. این یافته‌ها بیشتر بدون داوری ارزشی، در چارچوب تحلیل سیاست‌گذاری گزارش می‌شوند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref>
# اثر توکل بر تصمیم‌گیری: باور به رزاقیت خداوند موجب می‌شود که خانواده‌ها ترس از هزینه‌های مالی را به‌صورت کامل کنار نگذاشته اما اضطراب افراطی را مدیریت کنند. این آرامش روانی به زوج‌ها کمک می‌کند تا با [[اعتماد]] بیشتر به وعدهٔ الهی، تصمیم به ازدواج و فرزندآوری بگیرند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1108476/%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D «باور به خالقیت  رزاقیت خداوند مانع ترس از فرزندآوری است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
==نااطمینانی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران==
# خروج از مصرف‌گرایی: این نگرش، خانواده را از تمرکز صرف بر مصرف‌گرایی و [[تجمل‌گرایی]] دور می‌کند. به‌جای صرف منابع در امور تجملی، روزی فکری و روحی فرزند در اولویت قرار گرفته و منابع مالی محدود، خردمندانه برای نیازهای اساسی و توسعه‌ای فرزند هزینه می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/85951/چگونه_ارزش_های_خانوادگی_را_به_فرزندان_منت «چگونه ارزش‌های خانوادگی را به فرزندان منتقل کنیم؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر ایران، به نقش تورم، بیکاری و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های خانوارها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کرده‌اند. در این مطالعات، مفهوم روزی فرزند اغلب به‌صورت ضمنی و در قالب دغدغه‌هایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> یافته‌ها نشان می‌دهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref><br>
 
=== اولویت‌بندی‌های مالی و سرمایه‌گذاری‌های عملی (روزی فعال) ===
همچنین، افزایش سن ازدواج و تأخیر در فرزندآوری، در برخی تحلیل‌ها به‌عنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرش‌های فرهنگی بررسی شده است. این مطالعات، بدون ارجاع به ارزش‌گذاری هنجاری، به توصیف روندها و عوامل مؤثر پرداخته‌اند.<ref> [https://rahbordfarhangi.csr.ir/article%20212185.html فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.]</ref>
خانواده‌های ایرانی در عمل برای تأمین روزی فرزند، رویکردی عقلانی و آینده‌نگر اتخاذ می‌کنند که از این قرار است:
==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه==
# اولویت‌دهی به آموزش و سلامت: در بسیاری از خانواده‌ها، تأمین هزینه‌های آموزشی باکیفیت مانند کلاس‌های تقویتی، فوق برنامه یا کتاب‌های کمک‌آموزشی، بر تأمین هزینه‌های تفریحی یا کالاهای لوکس ترجیح داده می‌شود. این، نمادی از اهمیت [[روزی فکری]] است. همچنین، والدین تلاش می‌کنند با وجود محدودیت‌های اقتصادی، سلامت جسمانی فرزند یا [[روزی جسمی]] را از طریق تغذیهٔ سالم و مراجعات پزشکی منظم تضمین کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/371130/%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%B4-%D9%88-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D ابوالقاسمی و دیگران، «سنجش و اولویت‌بندی نیازهای والدین دانش‌آموزان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی»،  1395ش، ص84-85.]</ref>
در ادبیات جمعیت‌شناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه به‌عنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، بازار کار و ساختار سنی جامعه بررسی می‌شود. در این تحلیل‌ها، تأمین روزی نسل‌های آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظام‌های رفاهی مطرح است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/526099/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-% زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.]</ref>  این رویکرد، مفهوم روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیل‌های ساختاری منتقل می‌کند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4093965-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref><br>
#انتقال سواد مالی و [[مهارت کارآفرینی]]: روزی فرزند در فرهنگ امروز ایرانی، با نگاه عقلانی-تربیتی پیوند خورده است. والدین به فرزندان خود مهارت‌های لازم برای کسب‌وکار، کارآفرینی و سواد مالی را می‌آموزند. این دیدگاه معتقد است که روزی فرزند در توانایی او برای خلق ارزش و بهره‌مندی از استعدادهای الهی (شکوفایی رزق بالقوه) جست‌جو می‌شود. این امر تنها شامل پرداخت شهریه نبوده بلکه به‌معنای ایجاد بستری است که فرزند بتواند با مهارت‌های آموخته‌شده، در آینده، خود روزی حلال کسب کند.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/723184/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8% «مراقبت در کسب روزی حلال را از کودکی به فرزندان خود بیاموزید»، خبرگزاری قدس.]</ref>
 
مطالعات خانوادگی نیز نشان داده‌اند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، هم‌پوشانی هزینه‌ها و تغییر نقش‌های اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافته‌ها به‌صورت توصیفی و مبتنی بر داده‌های تجربی گزارش شده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>  
=== تبلور روزی اجتماعی در نهادهای اجتماعی ===
==پانویس==
درک مفهوم روزی در عصر حاضر، نهادهای دولتی و عمومی را نیز درگیر می‌کند. تسهیلات اجتماعی مانند [[بیمه]]، یارانه‌های حمایتی یا حمایت‌های مسکن و [[ازدواج]]، به‌مثابهٔ تبلور عینی [[روزی اجتماعی]] عمل می‌کنند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/720281/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D «ارتباط دادن کاهش فرزندآوری به مشکلات اقتصادی آدرس غلط دادن به مردم است/ دوگانه‌های کاذب؛ مهم‌ترین عوامل کاهش فرزندآوری است»، خبرگزاری همشهری آنلاین.]</ref> نهادهایی مانند [[کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان]]، با فراهم کردن زیرساخت‌های فرهنگی و آموزشی، به‌طور غیرمستقیم روزی دانش و بینش فرزندان را تضمین کرده و به والدین این اطمینان را می‌دهند که پشتوانه‌ای اجتماعی نیز برای رشد و شکوفایی رزق فرزندان وجود دارد.<ref>[https://civilica.com/doc/938796/ رفیعی مفرد، «نقش کانون‌های تفکر در بهبود فعالیت‌های توسعۀ منابع انسانی شهرداری‌ها»، 1398ش، چکیده.]</ref>
 
=== باور به روزی فرزند در ادبیات و زبان فارسی ===
باور به «روزی فرزند» در [[ضرب‌المثل‌ها]]، اشعار و حکایات عامیانه نیز بازتاب یافته است. این باور نه‌تنها به تأمین مادی فرزند، بلکه به برکت، تربیت و حمایت‌های معنوی نیز اشاره دارد؛
# '''ضرب‌المثل‌ها و حکایات''': «هر آن کَس که دندان دهد، نان دهد» ضرب‌المثلی از [[سعدی]] بوده و بر این باور تأکید دارد که خداوندی که فرزندی می‌آفریند، روزی او را نیز فراهم می‌آورد.<ref>[https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh11 سعدی، بوستان، وب‌سایت گنجور.]</ref>
# '''اشعار و متون ادبی''': «گفت از ضعف توکل باشد آن * ور نه بدهد نان، کسی کو داد جان// جمله را رزاق روزی می‌دهد * قسمت هر کس به پیشش می‌نهد» شعری از [[مولوی]] است که بر روزی‌رسان بودن خداوند اشاره دارد.<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar5/sh97 مولانا، مثنوی معنوی، وب‌سایت گنجور.]</ref>
 
== ابعاد مختلف روزی فرزند در سبک زندگی ایرانی ==
=== تأمین نیازهای مادی و حیاتی ===
به‌معنای تأمین نیازمندی‌های اولیه و زیستی فرزند و مدیریت اقتصادی صحیح برای حفظ سلامت و بقای مادی او است؛ مانند فراهم کردن خوراک حلال، سالم و متناسب با رشد، توجه به نیازهای درمانی و حفظ سلامت جسمانی فرزند و تأمین محیط زندگی امن و البسهٔ مناسب. این بخش با [[مدیریت اقتصادی خانواده]] پیوندی عمیق دارد. والدین با تنظیم بودجه و پرهیز جدی از [[اسراف]]، رزق الهی را پاس می‌دارند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/10/24/970865/مسئولیت-های-پدر-در-زندگی «مسئولیت‌های پدر در زندگی»، خبرگزاری تسنیم،]</ref> آموزش مدیریت مالی به فرزندان، شامل پس‌انداز، دوری از تجمل‌گرایی و توانایی تشخیص نیاز از خواسته، جزء مهمی از روزی جسمی است. این تربیت، توان مدیریت درست دارایی و زمینه‌سازی برکت پایدار را در او نهادینه می‌کند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/962021/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2% «چگونه فرزند خود را اقتصادی تربیت کنیم؟ به روزی حلال و الگوی صحیح مصرف توجه کنید»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
 
=== تغذیهٔ عقل و اندیشه ===
به تأمین ابزارها و محتوای لازم برای رشد عقلانی، علمی و اندیشه‌ورزی سالم فرزند اختصاص دارد. سلامت فکر، ضامن تصمیم‌گیری‌های درست در آینده است؛ مانند تأمین فرصت‌های تحصیلی مناسب و امکان کسب علم نافع، ارائهٔ اطلاعات درست، محیطی برای طرح پرسش‌ها و هدایت فرزند به‌سمت فکر سالم و دور از خرافات و محتوای مضر و نیز کمک به تقویت تفکر انتقادی، حل مسئله و قدرت تحلیل در فرزند. در این بعد، تأکید تنها بر پرداخت هزینهٔ مدرسه نیست بلکه بر محتوا، کیفیت اندیشه و پرورش قوهٔ عقل است.<ref>[https://mojtabafaegh.com/ritual-wisdom-children-perspective-quran-traditions-innocent/ فائق، «بررسی آیین خردورزی فرزندان از دیدگاه قرآن و روایات معصومین (ع)»، وب‌سایت مجتبی فائق.]</ref>
 
=== تأمین معنویات و پیوندهای انسانی ===
این بُعد، شامل عمیق‌ترین و ماندگارترین بخش‌های روزی فرزند بوده و به نیازهای روانی، عاطفی، اخلاقی و معنوی او پاسخ می‌دهد؛ مانند فراهم کردن بستر رشد ایمان، صداقت، محبت و آداب دینی (مانند آموزش نماز)<ref>[https://civilica.com/doc/2221009/?utm%20source=chatgpt.com/ فرجلو مطلق و دیگران، «پژوهشی در باب آموزش نماز به کودکان در روایات پیشوایان دین اسلام»،  1403ش، چکیده.]</ref> و نیز آموزش و الگوسازی صفاتی همچون احترام، [[قناعت]] و [[خیرخواهی]]؛ تأمین [[نیاز عاطفی فرزند]] از طریق ارتباط صمیمی و محبت‌آمیز میان اعضای خانواده و [[روابط خویشاوندی]] و نیز هدایت فرزند به مشارکت در فعالیت‌های خیرخواهانه و یاری رساندن به دیگران. این تعاملات، به سلامت روانی و معنوی فرزند کمک شایانی کرده و روزی او را در قلمرو ارتباطات گسترش می‌دهد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96355/بررسی-عوامل-تربیتی--عاطفی-فرزندان-در-Ø®Ø§Ù†ÙˆØ «بررسی عوامل تربیتی- عاطفی فرزندان در خانواده»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه،]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
 
==منابع==
== منابع ==
* قرآن کریم.
{{آغاز منابع}}
* «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش.
* ابوالقاسمی، عباس و دیگران، «سنجش و اولویت‌بندی نیازهای والدین دانش‌آموزان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی»، سلامت روان کودک (تحول روانشناختی کودک)، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۴، پیاپی ۹، ۱۳۹۵ش.
* «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش.
* «ارتباط دادن کاهش فرزندآوری به مشکلات اقتصادی آدرس غلط دادن به مردم است/ دوگانه‌های کاذب؛ مهم‌ترین عوامل کاهش فرزندآوری است»، خبرگزاری همشهری آنلاین، تاریخ بارگذاری: ۲۴ آبان ۱۴۰۱ش.
* «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش.
* «باور به خالقیت رزاقیت خداوند مانع ترس از فرزندآوری است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۲۹ شهریور ۱۴۰۲ش.
* خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
* «بررسی آیین خردورزی فرزندان از دیدگاه قرآن و روایات معصومین (ع)»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ بارگذاری: ۲۷ اسفند ۱۳۹۲ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش.
* «بررسی عوامل تربیتی- عاطفی فرزندان در خانواده»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۴ش.
* «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
* «تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ هود»، وب‌سایت تدبر، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش.
* «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش.
* «چگونه ارزش‌های خانوادگی را به فرزندان منتقل کنیم؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۴ش.
* زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش.
* «چگونه فرزند خود را اقتصادی تربیت کنیم؟ به روزی حلال و الگوی صحیح مصرف توجه کنید»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ بارگذاری: ۱۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب»، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش.
* شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهش‌نامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش.
* «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: ۹ مرداد ۱۳۹۱ش.
* «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
* «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش.
* رفیعی مفرد، شهناز، «نقش کانون‌های تفکر در بهبود فعالیت‌های توسعهٔ منابع انسانی شهرداری‌ها»، نخستین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه، ۱۳۹۸ش.
* «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
* سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، بخش ۱۱، حکایت مرد کوته‌نظر و زن عالی‌همت، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۹ مهر ۱۴۰۴ش.
* عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش.
* شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهش‌نامهٔ معارف قرآنی، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۱۴، ۱۳۹۲ش.
* فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش.
* فائق، مجتبی، «بررسی آیین خردورزی فرزندان از دیدگاه قرآن و روایات معصومین (ع)»، وب‌سایت مجتبی فائق، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۴ش.
* «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش.
* فرجلو مطلق، فرشته و دیگران، «پژوهشی در باب آموزش نماز به کودکان در روایات پیشوایان دین اسلام»، دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین نظام آموزشی و علوم تربیتی، ۱۴۰۳ش.
* نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
* «فرهنگ کار از دیدگاه اسلام»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری: ۱۹ تیر ۱۳۸۴ش.
* Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
* «لقمهٔ حرام چه تأثیری روی تربیت فرزندان می‌گذارد؟»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ بارگذاری: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
* «مراقبت در کسب روزی حلال را از کودکی به فرزندان خود بیاموزید»، خبرگزاری قدس، تاریخ بارگذاری: ۱۹ مهر ۱۳۹۹ش.
* «مسئولیت‌های پدر در زندگی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۲۴ دی ۱۳۹۴ش.
* مولانا، مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بخش ۹۷، جواب گفتن خر روباه را، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۹ مهر ۱۴۰۴ش.
* نجفی، حسن و دیگران، «بررسی راهکارهای کاربردی‌سازی سبک زندگی اسلامی در نهاد خانواده، برگرفته از احادیث»، پژوهشنامهٔ تربیت تبلیغی، سال۱، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۲ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ ۶ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۰۵

روزی فرزند؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشت‌های دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک.

روزی فرزند، مفهومی در پژوهش‌های دینی و اجتماعی است که به‌عنوان چارچوبی تفسیری برای فهمِ نسبت میان معیشت، مسئولیت والدین و شرایط ساختاری جامعه مطرح شده است. این مفهوم در منابع مختلف، از باورهای دینی دربارۀ رزق تا تحلیل‌های اقتصادیِ هزینه و فایده و مطالعات فرهنگی دربارۀ تجربۀ زیستۀ خانواده‌ها، به‌شیوه‌های متفاوت صورت‌بندی می‌شود. بررسی‌های جمعیت‌شناختی و اقتصادی نشان می‌دهد که ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین نیازهای فرزندان، تحت تأثیر نااطمینانی‌های شغلی، سیاست‌های حمایتی و تغییرات نگرشی قرار دارد. در این میان، روزی فرزند نه فقط به‌عنوان امر مالی بلکه به‌مثابه برآیندی از عوامل مادی، اجتماعی و معنایی در سطوح فردی و کلان مورد توجه قرار گرفته است.

تعریف و چارچوب مفهومی

مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتاب‌های فرهنگی ایران، به مجموعه‌ای از برداشت‌ها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینه‌های رشد کودک اطلاق می‌شود.[۱] در این منابع، روزی تنها به‌معنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند سلامت، امنیت، تربیت و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ دین‌پژوهی و مطالعات خانواده، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گسترده‌تری می‌دانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.[۲]

در ادبیات دینی، «رزق» به‌عنوان مفهومی عام، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و در برخی تفاسیر، فرزند نیز دارای رزقِ مقدر دانسته شده است.[۳] این برداشت، در متون تفسیری و روایی به‌عنوان یک باور دینی گزارش شده و نه به‌مثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.[۴]

روزی فرزند در منابع دینی

در قرآن کریم، خداوند به‌عنوان روزی‌دهندۀ تمامی موجودات معرفی شده و آیاتی وجود دارد که از نگرانی نسبت به فقر در پی فرزندآوری سخن گفته و آن را نقد می‌کند. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی دربارۀ تدبیر الهی و نظام رزق تفسیر کرده‌اند.[۵]

در روایات اسلامی نیز فرزند به‌عنوان عاملی برای گسترش نسل و استمرار خانواده معرفی شده و در برخی نقل‌ها، پرهیز از فرزندآوری به‌دلیل ترس از تنگنای مالی، به‌عنوان نشانه‌ای از ضعف توکل گزارش شده است.[۶] این روایات در مطالعات حدیثی و اخلاقی، بیشتر به‌عنوان بازتاب نگرش‌های دینی به خانواده و معیشت بررسی شده‌ و نه به‌عنوان دستورالعمل‌های سیاستی یا اقتصادی.[۷]

بازتاب فرهنگی و اجتماعی مفهوم روزی فرزند

در فرهنگ عامه و ادبیات اجتماعی ایران، مفهوم روزی فرزند با ضرب‌المثل‌ها، باورهای شفاهی و روایت‌های روزمره همراه بوده است.[۸] در این بازتاب‌ها، گاه فرزند به‌عنوان عامل افزایش برکت و گاه به‌عنوان مسئولیتی پرهزینه تصویر می‌شود. پژوهش‌های فرهنگی نشان می‌دهند که این برداشت‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی دچار تغییر شده‌اند.[۹]

در دهه‌های اخیر، برخی مطالعات کیفی به شکاف میان گفتمان دینی رسمی دربارۀ روزی فرزند و تجربۀ زیستۀ خانواده‌های شهری اشاره کرده‌اند.[۱۰] در این مطالعات، نگرانی از آیندۀ شغلی، هزینه‌های آموزش و مسکن و نااطمینانی اقتصادی، در کنار باورهای دینی، هم‌زمان در تصمیم‌گیری خانوارها حضور دارند.[۱۱]

روزی فرزند در چارچوب نظریه‌های اقتصادی

در اقتصاد جمعیت، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی می‌شود. نظریۀ اقتصادی باروری، به‌ویژه در آثار گری بکر،[۱۲] فرزند را کالایی بادوام تلقی می‌کند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، «هزینۀ فرزند» شامل مخارج مادی و همچنین هزینۀ فرصت زمان والدین، به‌ویژه مادران، است.[۱۳]

پژوهشگران ایرانی با استفاده از این چارچوب نشان داده‌اند که ناامنی شغلی و بی‌ثباتی درآمد، درک خانواده‌ها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده و به تغییر الگوی باروری منجر می‌شود.[۱۴] این تحلیل‌ها، مفهوم روزی را نه به‌عنوان وعده‌ای الهی بلکه به‌مثابه ادراک ذهنی خانوار از امکانات و ریسک‌های اقتصادی بررسی می‌کنند.[۱۵]

کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی

در ادبیات جمعیت‌شناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان می‌دهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش مرگ‌ومیر کودکان، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، روزی فرزند بیشتر با کیفیت زندگی، آموزش و مهارت‌آموزی پیوند خورده تا صرف تأمین حداقل‌های معیشتی.[۱۶]

سیاست‌های عمومی و برداشت از روزی فرزند

سیاست‌های دولتی از طریق یارانه‌ها، نظام‌های حمایتی، مسکن و بیمه، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در ایران، برخی پژوهش‌ها به تجربۀ سیاست‌های حمایتی دهه‌های ابتداییِ انقلاب اسلامی اشاره کرده‌اند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، هم‌زمان با افزایش باروری همراه بوده است.[۱۷] این سیاست‌ها در تحلیل‌های اقتصادی، به‌عنوان عوامل تعدیل‌کنندۀ ریسک معیشتی خانواده‌ها بررسی شده‌اند.[۱۸]

در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشته‌اند. این یافته‌ها بیشتر بدون داوری ارزشی، در چارچوب تحلیل سیاست‌گذاری گزارش می‌شوند.[۱۹]

نااطمینانی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران

پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر ایران، به نقش تورم، بیکاری و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های خانوارها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کرده‌اند. در این مطالعات، مفهوم روزی فرزند اغلب به‌صورت ضمنی و در قالب دغدغه‌هایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر می‌شود.[۲۰] یافته‌ها نشان می‌دهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.[۲۱]

همچنین، افزایش سن ازدواج و تأخیر در فرزندآوری، در برخی تحلیل‌ها به‌عنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرش‌های فرهنگی بررسی شده است. این مطالعات، بدون ارجاع به ارزش‌گذاری هنجاری، به توصیف روندها و عوامل مؤثر پرداخته‌اند.[۲۲]

روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه

در ادبیات جمعیت‌شناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه به‌عنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، بازار کار و ساختار سنی جامعه بررسی می‌شود. در این تحلیل‌ها، تأمین روزی نسل‌های آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظام‌های رفاهی مطرح است.[۲۳] این رویکرد، مفهوم روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیل‌های ساختاری منتقل می‌کند.[۲۴]

مطالعات خانوادگی نیز نشان داده‌اند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، هم‌پوشانی هزینه‌ها و تغییر نقش‌های اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافته‌ها به‌صورت توصیفی و مبتنی بر داده‌های تجربی گزارش شده‌اند.[۲۵]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».
  2. ↑ شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.
  3. ↑ «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  4. ↑ «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  5. ↑ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب».
  6. ↑ شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.
  7. ↑ عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.
  8. ↑ دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».
  9. ↑ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.
  10. ↑ عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.
  11. ↑ فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.
  12. ↑ از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.
  13. ↑ Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.
  14. ↑ خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.
  15. ↑ نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.
  16. ↑ عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.
  17. ↑ «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.
  18. ↑ «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.
  19. ↑ “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
  20. ↑ «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.
  21. ↑ «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.
  22. ↑ فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.
  23. ↑ زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.
  24. ↑ «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.
  25. ↑ «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش.
  • «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش.
  • «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش.
  • خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش.
  • «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
  • «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش.
  • زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش.
  • «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب»، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش.
  • شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهش‌نامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش.
  • «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
  • عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش.
  • «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
  • عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش.
  • فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش.
  • «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش.
  • نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
  • Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
  • “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=روزی_فرزند&oldid=5292»