بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
بلوچدوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، [[آیینهدوزی]] و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | بلوچدوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، [[آیینهدوزی]] و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | ||
[[پرونده:بلوچدوزی۲.jpg|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار|بندانگشتی|زی آستین لباس بلوچی گل انار]] | [[پرونده:بلوچدوزی۲.jpg|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار|بندانگشتی|زی آستین لباس بلوچی گل انار]] | ||
شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی، سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از | شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی، سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> زنان بلوچ سهگوشهٔ زیر بغل پیراهن را با رنگ متفاوت سوزندوزی میکنند و معتقدند اگر رنگ زیر بغل جامه متفاوت نباشد، [[دعا]] مستجاب نمیشود. چارقد (توری نازک الوانی) روی چادر زن بلوچ و کلاه عروس نیز سوزندوزی میشود. تا ۱۳۰۰ش مردان بلوچ در نواحی سردتر، نیمتنههای بافتهشده از پشم بره یا موی بز و سراسر سوزندوزیشده، میپوشیدند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/257749/سوزندوزی-بلوچ بیجاری، «سوزندوزی بلوچ»، مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
زنان بلوچ افزون بر تزیین لباس، برای آراستن [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره عقد،<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> سفرههای پارچهای، روتختی، رومیزی، کراوات، کیف و کفش،<ref>[https://roostatish.ir/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ سالور، «همه چیز در رابطه با هنر سوزندوزی بلوچی و هویت فرهنگی آن»، وبسایت روستاتیش.]</ref> مانتو، قوطی سیگار، جعبهٔ دستمالکاغذی، کمربند، بلوز، قاب عکس، جلد آلبوم و کاپشن از سوزندوزی استفاده میکنند.<ref>[https://niavaranmu.ir/detail/861/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 «سوزندوزی بلوچ»، وبسایت مجموعۀ فرهنگی تاریخی نیاوران.]</ref> | |||
زنان بلوچ لباسهای سوزندوزی را در [[جشن|جشنها]] و [[مراسم عروسی|عروسیها]] میپوشند و از این محصولات بهعنوان تحفهٔ [[نامزدی]] و [[جهیزیه|جهیزیهٔ عروسی]] نیز استفاده میشود. همچنین برای تزیین [[حجله عروس|حجلهٔ عروس]] در مراسم «جلبندان» به اعتقاد دفع جادو و تزیین منازل و چادرها استفاده میکنند.<ref>[http://chabahargasht.ir/post-107 «عروسی بلوچ»، وبسایت چابهارگشت.]</ref> در میان بلوچهای افغانستان رایج است هر دختر حداقل ۶۰ تکهٔ سوزندوزی در [[جهیزیه|جهیزیهٔ]] خود داشته باشد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/72267/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86% «روایتهایی از زنان سوزندوز بلوچ افغانستانی در محله شهید باهنر»، وبسایت شهرآرانیوز.]</ref> | |||
== روش سوزندوزی بلوچ == | |||
زنان بلوچ سوزندوزی را به دو روش انجام میدهند: | |||
# '''چپدوز:''' طرحها با شمردن تاروپود پارچه بهصورت کاملا تخیلی و بدون طرح پیشینی، دوخته میشود و ارزش بیشتر دارد؛ | |||
# '''راستدوز:''' نقوش با مهر روی پارچهها انتقال داده و دوخته میشود. این روش زمان کم نیاز دارد و قیمت آن نیز ارزان است. گفته میشود این روش در میان بلوچهای افغانستان<ref>[https://takarinaco.com/products/catid/89 «سوزندوزی بلوچ یا بلوچدوزی»، وبسایت تک آرینا.]</ref> و شهرستانهای [[چابهار]] و قصرقند بلوچستان ایران رایج است.<ref>[https://mag.sarak-co.com/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86/ میرزایی، «بررسی لباس اقوام بلوچ»، وبسایت سارک.]</ref> زنان بلوچ، ابتدا پارچه را به اندازه و مدل دلخواه برش میزنند.<ref>[https://mag.sarak-co.com/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86/ بهدانی و رادینا، «بررسی تطبیقی نقوش سوزندوزیهای بلوچ و گلیمکهای بلوچ خراسان جنوبی»، 1394ش، ص 877.]</ref> کار سوزندوزی بهطور معمول زنجیرهای است که هر زن یک قطعهٔ پارچه، طرح یا یک رنگ را انجام میدهد<ref>[https://roostatish.ir/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ سالور، «همه چیز در رابطه با هنر سوزندوزی بلوچی و هویت فرهنگی آن»، وبسایت روستاتیش.]</ref> و گاهی هر زن مستقلانه محصول تولید میکند.<ref>[https://roostatish.ir/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «سوزندوزی بلوچ»، وبسایت مجموعۀ فرهنگی تاریخی نیاوران.]</ref> پس از تکمیل کار، آن را در قسمتهای لباس که بیشتر در معرض فرسودگی و پارگی است، با نخهای رنگی دوخت میزنند.<ref>[https://rochshop.com/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B0-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B3/ «نفوذ هنر بلوچیدوزی زنان بلوچ در پوشاک سلطنتی خاندان پهلوی»، وبسایت روچ.]</ref> | |||
== تقسیمبندی سوزندوزی بلوچی == | == تقسیمبندی سوزندوزی بلوچی == | ||
| خط ۲۸۰: | خط ۲۹۰: | ||
[[پرونده:بلوچدوزی۳.png|جایگزین=زن بلوچ در حال بلوچیدوزی|بندانگشتی|زن بلوچ در حال بلوچیدوزی]] | [[پرونده:بلوچدوزی۳.png|جایگزین=زن بلوچ در حال بلوچیدوزی|بندانگشتی|زن بلوچ در حال بلوچیدوزی]] | ||
هنر سوزندوزی بلوچ، که به عنوان بلوچدوزی نیز شناخته میشود، میراثی فرهنگی است که ریشههای عمیق آن توسط زنان بلوچ سینهبهسینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانهداری]] و یاریرسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارتهای چندگانهای از جمله سوزندوزیهای پیچیده، [[سکهدوزی]]، [[گلیم]] و [[قالیبافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | هنر سوزندوزی بلوچ، که به عنوان بلوچدوزی نیز شناخته میشود، میراثی فرهنگی است که ریشههای عمیق آن توسط زنان بلوچ سینهبهسینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانهداری]] و یاریرسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارتهای چندگانهای از جمله سوزندوزیهای پیچیده، [[سکهدوزی]]، [[گلیم]] و [[قالیبافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
سوزندوزی اگرچه یک شغل خانگی برای زنان بلوچ بوده و در تقویت [[اقتصاد خانواده]] و حفظ و معرفی فرهنگ سنتی مردم بلوچ، نقش دارد؛<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_90070_ea5234b7633fdc86f683ab1b60d50199.pdf آویشی و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه، مطالعۀ موردی سوزندوزی شهرستان ایرانشهر»، 1402ش، ص63.]</ref> اما همچنان زنان بلوچ ایران بهدلیل پراکندگی روستاها با دشواری دسترسی به مراکز آموزشی، بازار فروش و امکانات روبهرو هستند.<ref>[https://ensafnews.com/443408/%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B4%D9%87%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7/ «به مناسبت سالمرگ شهناز خلیلی ایرندگانی مادر هنر بلوچدوزی»، پایگاه خبری تحلیلی انصاف.]</ref> | |||
== ایرانشهر؛ پایتخت بلوچدوزی == | == ایرانشهر؛ پایتخت بلوچدوزی == | ||
