علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ←مؤلفههای حرمت بدن: ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
حرمت تن و عوامل اثرگذار بر ارزشمندی آن از آغاز زندگی انسان وجود داشته و در کنشهای فردی و اجتماعی او در طول تاریخ تجلی پیدا کرده است. از حوزههای مهم تجلی احترام به بدن، عیبپوشی بوده و برای مثال، رفتار و روش گذشتهٔ انسانها نشان میدهد که آنها راضی به آشکاربودن عورت خود در نظر دیگران نبودند و از آن حیا میورزیدند.<ref>ابراهیمنژاد، «فلسفهٔ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> در داستان آدم و حوا نیز آمده است که وقتی آنها از میوهٔ ممنوع خوردند، لباس آنها فروریخته و عورت آنها نمایان و باعث شرم آنان شد.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۹.</ref> ویل دورانت در بیان شیوهٔ لباس و پوشش یونانیان در هزارهٔ دوم پیش از میلاد این واقعیت را یادآور شده و مینویسد که مردان بالاتنه را نمیپوشانند و فقط دامن یا پاچین کوتاهی به کمر میبستند و از روی حیا، پارچهای روی آن میکشیدند؛ اما زنان بیش از مردان به این امر توجه داشته و بهمنظور تأمین آبرو و پوشاندن عورت، لباس میپوشیدند.<ref>ابراهیمنژاد، «فلسفهٔ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> ارزش بدن و سلامت آن در اسلام نیز از همان ابتدا مطرح بود و این ارزشمندی به حدی است که بعضی دانشمندان مسلمان معتقدند پیامبران الهی در آغاز رسالت خود، باید سالم و از نقص بدنی دور و بر کنار باشند و نیز سلامت تن، از شرایط قابلیت شخص برای تصدی مقام نبوت و امامت بهشمار میآید.<ref>جلال کمالی، «فرصتی برای تازگی روز تربیت بدنی و ورزش»، 1385ش، ص111.</ref> | حرمت تن و عوامل اثرگذار بر ارزشمندی آن از آغاز زندگی انسان وجود داشته و در کنشهای فردی و اجتماعی او در طول تاریخ تجلی پیدا کرده است. از حوزههای مهم تجلی احترام به بدن، عیبپوشی بوده و برای مثال، رفتار و روش گذشتهٔ انسانها نشان میدهد که آنها راضی به آشکاربودن عورت خود در نظر دیگران نبودند و از آن حیا میورزیدند.<ref>ابراهیمنژاد، «فلسفهٔ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> در داستان آدم و حوا نیز آمده است که وقتی آنها از میوهٔ ممنوع خوردند، لباس آنها فروریخته و عورت آنها نمایان و باعث شرم آنان شد.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۹.</ref> ویل دورانت در بیان شیوهٔ لباس و پوشش یونانیان در هزارهٔ دوم پیش از میلاد این واقعیت را یادآور شده و مینویسد که مردان بالاتنه را نمیپوشانند و فقط دامن یا پاچین کوتاهی به کمر میبستند و از روی حیا، پارچهای روی آن میکشیدند؛ اما زنان بیش از مردان به این امر توجه داشته و بهمنظور تأمین آبرو و پوشاندن عورت، لباس میپوشیدند.<ref>ابراهیمنژاد، «فلسفهٔ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> ارزش بدن و سلامت آن در اسلام نیز از همان ابتدا مطرح بود و این ارزشمندی به حدی است که بعضی دانشمندان مسلمان معتقدند پیامبران الهی در آغاز رسالت خود، باید سالم و از نقص بدنی دور و بر کنار باشند و نیز سلامت تن، از شرایط قابلیت شخص برای تصدی مقام نبوت و امامت بهشمار میآید.<ref>جلال کمالی، «فرصتی برای تازگی روز تربیت بدنی و ورزش»، 1385ش، ص111.</ref> | ||
تاریخچهٔ حفظ حرمت بدن، همزاد پیدایش انسان در روی زمین است. قرآن کریم یک نمونه از آن را در پوشاندن حضرت آدم و حوا اندامهای خود را با برگهای درختان بهشتی، به تصویر کشیده است. به گواهی تاریخ پوشاندن بدن که نوعی ارج نهادن به آن است، در اکثر ملتها رایج بوده است. بهعنوان مثال در یونان پوشش تن وجود داشته و نویسندگان قدیم یونانی گزارش دادهاند که زنان سر خود را میپوشاندند و صورت خود را باز میگذاشتند؛ اما وقتی به بازار میرفتند صورت خود را نیز میپوشاندند. در دایرهٔ المعارف لاروس از پوشش زنان در یونان باستان سخن به میان آمده و گفته شده که زنان صورت و اندامشان را تا روی پا میپوشاندند. | تاریخچهٔ حفظ حرمت بدن، همزاد پیدایش انسان در روی زمین است. قرآن کریم یک نمونه از آن را در پوشاندن حضرت آدم و حوا اندامهای خود را با برگهای درختان بهشتی، به تصویر کشیده است.<ref>سوره اعراف، آیه22. سوره طه، آیه121.</ref> به گواهی تاریخ پوشاندن بدن که نوعی ارج نهادن به آن است، در اکثر ملتها رایج بوده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/50447?pageNumber=19&viewType=html&query=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 موسوی، نگاه دوباره به مسئله حجاب، 1359ش، ص19 - 20.]</ref> بهعنوان مثال در یونان پوشش تن وجود داشته و نویسندگان قدیم یونانی گزارش دادهاند که زنان سر خود را میپوشاندند و صورت خود را باز میگذاشتند؛ اما وقتی به بازار میرفتند صورت خود را نیز میپوشاندند.<ref>[https://ito.pdf.lib.eshia.ir/98094/3/336 فرید وجدی، دائرة المعارف القرن العشرین، 1971م، ج3، ص335 – 336.]</ref> در دایرهٔ المعارف لاروس از پوشش زنان در یونان باستان سخن به میان آمده و گفته شده که زنان صورت و اندامشان را تا روی پا میپوشاندند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/50447?pageNumber=20&viewType=html&query=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 موسوی، نگاه دوباره به مسئله حجاب، 1359ش، ص20.]</ref> | ||
در بین ساکنان آسیای صغیر، زنان سیبری و زنان شهر ماد نیز از روی [[حیای زن|حیا]] خود را میپوشاندند و در این بین، زنان رومانی از پوشش کاملتری برخوردار بودهاند. گزارش شده آنان هنگامی که از خانه بیرون میرفتند با [[چادر ملی|چادر]] بلند تمام اعضای بدن را تا روی پا میپوشاندند و اجازه نمیدادند برآمدگیهای بدن مشخص شود.<ref>[https://ito.pdf.lib.eshia.ir/98094/3/336 فرید وجدی، دائرة المعارف القرن العشرین، 1971م، ج3، ص336.]</ref> | در بین ساکنان آسیای صغیر، زنان سیبری و زنان شهر ماد نیز از روی [[حیای زن|حیا]] خود را میپوشاندند و در این بین، زنان رومانی از پوشش کاملتری برخوردار بودهاند. گزارش شده آنان هنگامی که از خانه بیرون میرفتند با [[چادر ملی|چادر]] بلند تمام اعضای بدن را تا روی پا میپوشاندند و اجازه نمیدادند برآمدگیهای بدن مشخص شود.<ref>[https://ito.pdf.lib.eshia.ir/98094/3/336 فرید وجدی، دائرة المعارف القرن العشرین، 1971م، ج3، ص336.]</ref> | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۳: | ||
=== حفظ حریم در برابر نامحرم === | === حفظ حریم در برابر نامحرم === | ||
قرآن کریم از حریم نگهداری حضرت یوسف در برابر زلیخا خبر داده است و از اینکه یوسف رنج زندان را بر تسلیم شدن در برابر خواستهٔ نامشروع او ترجیح داد، به نیکی سخن به میان آورده است. از نظر قرآن کریم هر زندان رفتنی عیب نیست و تحمل سختیها برای حفظ پاکدامنی، از زندگی در رفاه همراه با گناه، به مراتب بهتر است. در جریان برخورد دختر حضرت شعیب با حضرت موسی نیز حفظ حریم از هر دو طرف موج میزند؛ زیرا هنگامی که آن دختر بهسوی حضرت موسی رهسپار شد، در راستای حفظ حرمت در مواجههٔ با نامحرم، با نهایت حیا گام برمیداشت و چون به موسی رسید، دعوت را از جانب پدرش مطرح کرد نه از سوی خود. حضرت موسی نیز وقتی به سوی منزل حضرت شعیب حرکت کرد، ابتدا پشت سر آن دختر به راه افتاد؛ اما در طول مسیر چون باد لباسهای او را حرکت میداد و حجم بدن او را آشکار میساخت، به همین جهت حضرت موسی از آن دختر خواست تا پشت سر او حرکت کند و راه را به او نشان دهد. | قرآن کریم از حریم نگهداری حضرت یوسف در برابر زلیخا خبر داده است و از اینکه یوسف رنج زندان را بر تسلیم شدن در برابر خواستهٔ نامشروع او ترجیح داد، به نیکی سخن به میان آورده است. از نظر قرآن کریم هر زندان رفتنی عیب نیست و تحمل سختیها برای حفظ پاکدامنی، از زندگی در رفاه همراه با گناه، به مراتب بهتر است. در جریان برخورد دختر حضرت شعیب با حضرت موسی نیز حفظ حریم از هر دو طرف موج میزند؛ زیرا هنگامی که آن دختر بهسوی حضرت موسی رهسپار شد، در راستای حفظ حرمت در مواجههٔ با نامحرم، با نهایت حیا گام برمیداشت و چون به موسی رسید، دعوت را از جانب پدرش مطرح کرد نه از سوی خود.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12751/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1-(%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA%DB%8C)?volumeNumber=7&pageNumber=39&viewType=html قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج7، ص39.]</ref> حضرت موسی نیز وقتی به سوی منزل حضرت شعیب حرکت کرد، ابتدا پشت سر آن دختر به راه افتاد؛ اما در طول مسیر چون باد لباسهای او را حرکت میداد و حجم بدن او را آشکار میساخت، به همین جهت حضرت موسی از آن دختر خواست تا پشت سر او حرکت کند و راه را به او نشان دهد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/68023/%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%AD%DB%8C?volumeNumber=4&pageNumber=306&viewType=html بهجتپور، همگام با وحی، 1390ش، ج4، ص305.]</ref> | ||
=== حق اعضای بدن === | === حق اعضای بدن === | ||
[[پرونده:حرمت-تن۴.jpg|بندانگشتی]] | [[پرونده:حرمت-تن۴.jpg|بندانگشتی]] | ||
در متون دینی به حفظ حرمت اعضای بدن انسان اشاره و برای برخی از اعضای بدن حقوق ویژهای تعلق گرفته است. این حقوق شامل مواردی مانند خودداری از آلوده کردن زبان به فحش، استفاده از گوش برای شنیدن سخنان نیک، پرهیز از نگاه کردن به چیزهای حرام، قدم برنداشتن به سوی گناه، خودداری از انجام کارهای حرام با دست، اجتناب از خوردن مال حرام و پرخوری، و حفظ [[عفاف|عفت]] میشود. این حقوق با هدف حفظ سلامت روح و روان انسان و سوق دادن او به سوی مسیر درست زندگی وضع شدهاند. | در متون دینی به حفظ حرمت اعضای بدن انسان اشاره و برای برخی از اعضای بدن حقوق ویژهای تعلق گرفته است. این حقوق شامل مواردی مانند خودداری از آلوده کردن زبان به فحش، استفاده از گوش برای شنیدن سخنان نیک، پرهیز از نگاه کردن به چیزهای حرام، قدم برنداشتن به سوی گناه، خودداری از انجام کارهای حرام با دست، اجتناب از خوردن مال حرام و پرخوری، و حفظ [[عفاف|عفت]] میشود. این حقوق با هدف حفظ سلامت روح و روان انسان و سوق دادن او به سوی مسیر درست زندگی وضع شدهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10466/1/21 علی بن حسین (علیهالسّلام)، امام چهارم، رسالة الحقوق للامام زین العابدین علیه السلام، 1421ق، ص21.]</ref> | ||
== آسیبشناسی == | == آسیبشناسی == | ||
=== بدننمایی === | === بدننمایی === | ||
بدننمایی در تضاد آشکار با حرمت بدن است. اندامنمایی همانطوری که ممکن است در فضای حقیقی صورت گیرد، در فضای مجازی نیز ممکن است محقق شود. منظور از بدننمایی در فضای مجازی این است که فرد فیلم یا تصویری از خود ارائه دهد که فاقد پوشش شرعی است و تهییج شهوانی را به دنبال دارد. در آموزههای قرآنی، بدننمایی بهدلیل این که ظاهر شدن در بین مردم همانند مردم دوران جاهلی است، به صراحت از آن نهی شده است. در برخی روایات، رسول خدا از زنانی که لباس بدننما میپوشند به «پوشیدگان برهنه» تعبیر کرده است. | بدننمایی در تضاد آشکار با حرمت بدن است. اندامنمایی همانطوری که ممکن است در فضای حقیقی صورت گیرد، در فضای مجازی نیز ممکن است محقق شود. منظور از بدننمایی در فضای مجازی این است که فرد فیلم یا تصویری از خود ارائه دهد که فاقد پوشش شرعی است و تهییج شهوانی را به دنبال دارد. در آموزههای قرآنی، بدننمایی بهدلیل این که ظاهر شدن در بین مردم همانند مردم دوران جاهلی است، به صراحت از آن نهی شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1136966/%d8%aa%d9%86-%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b6%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%87-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 زهروی و احمدزاده، «تن نمایی زنان در فضای مجازی با نگاهی به آموزههای فقه امامیه و حقوق ایران»، 1394ش، ص204.]</ref> در آموزههای قرآنی، بدننمایی بهدلیل این که ظاهر شدن در بین مردم همانند مردم دوران جاهلی است، به صراحت از آن نهی شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref> در برخی روایات، رسول خدا از زنانی که لباس بدننما میپوشند به «پوشیدگان برهنه» تعبیر کرده است.<ref>قشیری، صحیح مسلم، 1374ش، ج3، ص1680. زمخشری، الفائق فی غریب الحدیث، 1417ق، ج3، ص154.</ref> | ||
=== خودآرایی === | === خودآرایی === | ||
آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور خودآرایی در برابر نامحرم را از مصادیق آشکار نمودن زینت و حرام قرار داده است. در مورد زینت مطرح شده در این آیه چند احتمال داده شده است: یک: اندام زیبای زن. دو: نشان دادن گوش، گردن، بازوان و دستها که محل زیورهای همانند گوشواره، گردنبند، بازوبند و دستبند بهشمار میروند. سه: زیورآلات آویخته شده بر برخی از اعضای بدن که بهطور طبیعی آشکار نمودن آن با آشکارسازی عضو محل زینت همراه است. در برخی از روایات، زینت پنهان به گردنبند، بازوبند و خلخال معنا شده است. آشکار نمودن زیورهایی که بهطور معمول پنهان هستند، بر زنان جایز نیست و همینطور لباسهای زینتی مخصوصی را که زنان زیر لباس عادی یا چادر میپوشند، نبایند آشکار شوند. | آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور خودآرایی در برابر نامحرم را از مصادیق آشکار نمودن زینت و حرام قرار داده است.<ref>سوره نور، آیه 31.</ref> در مورد زینت مطرح شده در این آیه چند احتمال داده شده است: یک: اندام زیبای زن. دو: نشان دادن گوش، گردن، بازوان و دستها که محل زیورهای همانند گوشواره، گردنبند، بازوبند و دستبند بهشمار میروند. سه: زیورآلات آویخته شده بر برخی از اعضای بدن که بهطور طبیعی آشکار نمودن آن با آشکارسازی عضو محل زینت همراه است. در برخی از روایات، زینت پنهان به گردنبند، بازوبند و خلخال معنا شده است. آشکار نمودن زیورهایی که بهطور معمول پنهان هستند، بر زنان جایز نیست و همینطور لباسهای زینتی مخصوصی را که زنان زیر لباس عادی یا چادر میپوشند، نبایند آشکار شوند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/14/439 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج14، ص439.]</ref> | ||
=== آموزش حرمت تن به کودکان === | === آموزش حرمت تن به کودکان === | ||
| خط ۱۰۲: | خط ۱۰۲: | ||
== رویکردها == | == رویکردها == | ||
=== رویکرد نظام آموزشی === | === رویکرد نظام آموزشی === | ||
در نظام تعلیم و تربیت اسلامی معلم موظف به نگاهداشت حرمت تن دانشآموزان است و از آزار جسمی و جنسی آنان بهشدت اجتناب میکند. معلمی که حرمت دانشآموز را نگه میدارد، هیچگاه به خود اجازه نمیدهد که بدون اجازه به او دست بزند و اگر به عدم تأمین نیاز عاطفی دانشآموزان در محیط خانه موجب نمیشود که معلم این خلأ را پر نماید. در رابطه شاگردی و معلمی حد و مرز وجود دارد؛ مثلاً بوسه زدن بر گونه و در آغوش کشیدن مربوط به محیط خانه است نه مدرسه. البته پدیدار شدن چنین کنشهای عاطفی در محیط مدرسه از سوی معلم در مقطع ابتدایی یا بالاتر در مناسبهای خاص همانند عید یا تولد اشکالی ندارد. | در نظام تعلیم و تربیت اسلامی معلم موظف به نگاهداشت حرمت تن دانشآموزان است و از آزار جسمی و جنسی آنان بهشدت اجتناب میکند. معلمی که حرمت دانشآموز را نگه میدارد، هیچگاه به خود اجازه نمیدهد که بدون اجازه به او دست بزند و اگر به عدم تأمین نیاز عاطفی دانشآموزان در محیط خانه موجب نمیشود که معلم این خلأ را پر نماید. در رابطه شاگردی و معلمی حد و مرز وجود دارد؛ مثلاً بوسه زدن بر گونه و در آغوش کشیدن مربوط به محیط خانه است نه مدرسه. البته پدیدار شدن چنین کنشهای عاطفی در محیط مدرسه از سوی معلم در مقطع ابتدایی یا بالاتر در مناسبهای خاص همانند عید یا تولد اشکالی ندارد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/39.41+from+(95-96)+MATN+MOALLEM+5-6_0.pdf آزاد، «حرمت تن در گفتوگو با پروین داعی پور»، 1395ش، ص40-41.]</ref> | ||
=== رویکرد دینی === | === رویکرد دینی === | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۱۱۷: | ||
== مؤلفههای حرمت بدن == | == مؤلفههای حرمت بدن == | ||
مؤلفههای حرمت بدن شامل روابط اجتماعی، پوشاک، نحوهٔ آراستن بدن، تغذیه، بهداشت و سلامت، چگونگی ژستهای بدنی و نحوهٔ سخن گفتن است. اگرچه در هر فرهنگ و جامعهای الگوهایی برای پوشش، آرایش و ظواهر بدنی وجود دارد که همهٔ افراد تا حدود آن را رعایت میکنند، اما در جلوههای عینی آن تفاوتهایی به چشم میخورد و انسانها میتوانند فقط در محدودهٔ الگوهای اجتماعی و فرهنگی مجاز دست به انتخاب بزنند. حرمت بدن در سبک زندگی اسلامی بهصورت مجزا و تفکیک شده مطرح نشده است. از آنجا که حرمت تن انسان، ذیل حیات انسان و تابع تجلیات روحی او است، در مؤلفههای حرمت تن انسان نیز ارتباط آن با سایر ابعاد زندگی از جمله روح انسان مد نظر قرار گرفته است. | مؤلفههای حرمت بدن شامل روابط اجتماعی، پوشاک، نحوهٔ آراستن بدن، تغذیه، بهداشت و سلامت، چگونگی ژستهای بدنی و نحوهٔ سخن گفتن است. اگرچه در هر فرهنگ و جامعهای الگوهایی برای پوشش، آرایش و ظواهر بدنی وجود دارد که همهٔ افراد تا حدود آن را رعایت میکنند، اما در جلوههای عینی آن تفاوتهایی به چشم میخورد و انسانها میتوانند فقط در محدودهٔ الگوهای اجتماعی و فرهنگی مجاز دست به انتخاب بزنند. حرمت بدن در سبک زندگی اسلامی بهصورت مجزا و تفکیک شده مطرح نشده است. از آنجا که حرمت تن انسان، ذیل حیات انسان و تابع تجلیات روحی او است، در مؤلفههای حرمت تن انسان نیز ارتباط آن با سایر ابعاد زندگی از جمله روح انسان مد نظر قرار گرفته است.<ref>حقیقتیان، و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی- فرهنگی موثر بر تصویر بدن با تأکید بر سبک زندگی در بین دختران و زنان جوان»، 1394ش، ص181.</ref> | ||
=== روابط اجتماعی === | === روابط اجتماعی === | ||
| خط ۱۴۴: | خط ۱۴۴: | ||
== حرمت تن در شعر فارسی == | == حرمت تن در شعر فارسی == | ||
سعدی شیرازی شرافت تن انسان را ذیل شرافت روح (جان) انسان مطرح کرده و چنین میسراید: | سعدی شیرازی شرافت تن انسان را ذیل شرافت روح (جان) انسان مطرح کرده و چنین میسراید:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghazal2/sh18 سعدی، مواعظ، غزلیات، غزل شمارۀ 11، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
