|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه اطلاعات مفهوم
| |
| | تصویر =ممنوعیت-حجاب3.jpg
| |
| | زیرنویس تصویر =برداشتن روسری یک دختر مسلمان در فرانسه
| |
| | image_alt =
| |
| | فایل پادکست =قانون حجاب در فرانسه.ogg
| |
| | حجم فایلپادکست =۳/۳۰
| |
| | تاریخ پادکست =۱۴-۱-۱۴۰۵
| |
| | زیرنویس عنوان =
| |
| | عنوان اصلی =
| |
| | عنوان انگلیسی =
| |
| | عنوان عربی =
| |
| | عنوان علمی =
| |
| | شاخه علمی =
| |
| | نوع مفهوم =
| |
| | معنای اصطلاحی =
| |
| | حوزه کاربرد =
| |
| | گستره جغرافیایی =
| |
| | منشأ تاریخی =
| |
| | نخستین کاربرد =
| |
| | ریشه واژه =
| |
| | مرتبط با =
| |
| | اهمیت =
| |
| | مبدع =
| |
| | مروج =
| |
| | مقدس برای =
| |
| | مورد احترام =
| |
| | آثار مرتبط =
| |
| }}
| |
| '''{{درشت|قانون حجاب در فرانسه}}'''؛ قانون منع پوشش با نشانههای مذهبی در کشور فرانسه.
| |
|
| |
|
| == پیامدها و واکنشها ==
| |
| قانون ممنوعیت استفاده از پوشش مذهبی در فرانسه، ابعاد گوناگون زندگی مسلمانان این کشور را تحت تأثیر قرار داده و با واکنشهای گستردهای از سوی گروههای مختلف مواجه شده است:
| |
|
| |
| === نقض ماده ۹ توافق اروپا در حوزه حقوق بشر ===
| |
| زنان مسلمان فرانسوی معتقدند پایبندی حجاب الهامگرفته از ارزشهای دینی آنان است و اصول لائیسیته باید ارزشهای سایر ادیان را در حوزهٔ عمومی به رسمیت بشناسد. آنان برای این مدعای خود به مادهٔ ۹ توافق اروپا در حوزهٔ حقوق بشر استناد میکنند که آزادی ادیان در اروپا را تضمین کرده است.<ref>[https://iiwfs.com/تناقض-لائیسیته-و-حجاب-زنان-مسلمان/ مذهبی، «تناقض لائیسیته و حجاب زنان مسلمان در فرانسه»، وبسایت مرکز آیندهپژوهی جهان اسلام.]</ref> بر اساس گزارش «میدل ایست مانیتور»، کمیته «حقوق بشر سازمان ملل» در سال ۲۰۱۶م نیز قانون «ممنوعیت پوشش اسلامی در مدارس فرانسه» را نقض معاهده بینالمللی حقوق بشر تلقی کرد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3888296-واکنش-سازمان-ملل-به-منع-حجاب-در-فرانسه «واکنش سازمان ملل به منع حجاب در فرانسه»، روزنامه دنیای اقتصاد.]</ref>
| |
|
| |
| قانون حجاب در فرانسه؛ اصرار و پافشاری عجیب فرانسه بر محدود و ممنوع کردن قانونی حجاب.
| |
|
| |
| قانون [[حجاب]] در فرانسه، کشوری با بیشترین جمعیت مسلمان در اروپا، همواره موضوعی عجیب، غیرطبیعی و بحثبرانگیز بوده است. تا کنون چندین بار حجاب در فرانسه، از طریق قوانین متعدد محدود و ممنوع شده است. ممنوعیت حجاب در فرانسه موارد متفاوتی از جمله حجاب دختران زیر ۱۸ سال، حجاب در مدارس دولتی، پوشیدن نقاب و برقع در مکانهای عمومی و استفاده از حجاب و سایر نمادهای مذهبی در مسابقات ورزشی مثل بورکینی (مایوی اسلامی) در استخر یا سواحل را شامل میشود.
| |
|
| |
| == جمعیت مسلمانان فرانسوی ==
| |
| فرانسه دارای بیشترین جمعیت مسلمان در میان کشورهای اروپایی است. در سال ۲۰۱۰م، جمعیت مسلمان فرانسه ۴۷۰۴۰۰۰، یعنی ۷٫۵درصد کل جمعیت این کشور، تخمین زده شده است و انتظار میرود در ۲۰ سال آینده به ۱۰٫۳درصد افزایش یابد.<ref>“[https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-europe/#1, The future of the global Muslim population; Region: Europe”, Pew Research Center, 27 January 2011].</ref> تعداد زنانی که در فرانسه از حجاب تمام صورت استفاده میکنند، از سال ۲۰۰۵م، بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.<ref>“[https://www.wikigender.org/wiki/the-debate-on-the-veil-in-france/ The debate on the veil in France”, Wikigender, 9 December 2022].</ref> اما دولتمردان و سیاستگذاران فرهنگی در فرانسه بیشتر نگران پذیرش حجاب بهعنوان یک حق شهروندی برای مسلمانان از سوی سایر شهروندان فرانسوی است.
| |
|
| |
| == تاریخچه قانون حجاب در فرانسه ==
| |
| [[پرونده:کلاژ عکس مایو.png|بندانگشتی| از راست: بورکینی (مایو اسلامی)، برقع، نقاب]]
| |
| [[حجاب]]، بیشتر به معنای پوشاندن موی سر، یکی از عناصر نمادین محسوب میشود که موجب تقابل دولت فرانسه با آن بوده است. این رویارویی در سال ۱۹۸۹م با اخراج چند دختر نوجوان به جرم رعایت حجاب، از دبیرستانی در کریل آغاز شد که به مدت سه سال ادامه داشت. سرانجام دولت با تدوین قانونی، حجاب را ممنوع کرد؛ به این دلیل که افکار عمومی فرانسه، [[حجاب]] را یک نماد مذهبی، و نه فرهنگی میدانست. طبق اعلام وزارت کشور فرانسه، در سال ۱۹۹۶م، ۱۵۰۰۰ دختر مسلمان باحجاب بودند، که نمودی از بنیادگرایی اسلامی تلقی میشد<ref>.[https://sesricdiag.blob.core.windows.net/sesric-site-blob/files/article/665.pdf Global Muslim diaspora: Muslim communities and minorities in non-OIC countries, Organization of Islamic cooperation: The statistical, economic and social research and training center for Islamic countries (SESRIC), 2019, p.23]</ref>
| |
|
| |
| همچنین، در ۱۵ مارس ۲۰۰۴، دولت فرانسه ضمن تصویب قانون ممنوعیت استفاده از نمادهای مذهبی «آشکار» در مدارس دولتی، حجاب را ممنوع کرد.<ref>.[https://sesricdiag.blob.core.windows.net/sesric-site-blob/files/article/665.pdf Global Muslim diaspora: Muslim communities and minorities in non-OIC countries, Organization of Islamic cooperation: The statistical, economic and social research and training center for Islamic countries (SESRIC), 2019, p.23]</ref>
| |
|
| |
| علاوه بر این، در اکتبر ۲۰۱۰ قانونی به رأی گذاشته شد و در ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ وضع گردید که به موجب آن، هرگونه پوشش صورت، شامل نقاب<ref>(حجاب کامل تمام صورت به استثنای چشمها)</ref> و برقع<ref>(پوشش تمام بدن به جز چشمها که با لایهای شفاف محافظت میشود)</ref> در مکانهای عمومی ممنوع و در ازای نقض این قانون، جریمه ۱۵۰ یورویی یا الزام به حضور در دورههای آموزشی مرتبط با حقوق شهروندی فرانسه مقرر شد.<ref>[https://www.wikigender.org/wiki/the-debate-on-the-veil-in-france/ “The debate on the veil in France”, Wikigender, 9 December 2022].</ref> فرانسه اولین کشور اروپایی است که قانون ممنوعیت پوشش روبنده یا نقاب در آن اجرا میشود.<ref>«[https://middleeastpress.com/slideshow/تائید-قانون-ممنوعیت-حجاب-در-فرانسه-توس/ تأیید قانون ممنوعیت حجاب در فرانسه توسط دادگاه اروپا»، خبرگزاری خاورمیانه، 1393.]</ref>
| |
|
| |
| همچنین، در سال ۲۰۲۱م، سنای فرانسه ممنوعیت پوشش شال و روسری برای دختران زیر ۱۸ سال و همراهانشان در گردشهای دستهجمعی مدارس را تصویب کرد که ممنوعیت بورکینی<ref>(مایوی اسلامی زنان که تمام بدن به جز صورت و دستها و پاها را میپوشاند)</ref><ref>[[مایو اسلامی|«مایوی اسلامی»، ویکیپدیا، 15 ژوئن 2022.]]</ref> در استخرها نیز بخشی از این مصوبه است. البته قانونی شدن آن منوط به تصویب مجمع ملی فرانسه بود.<ref>[https://p.dw.com/p/3rrgZ «فرانسه به دنبال ممنوع کردن روسری برای دختربچهها»، دویچه وله، 23 فروردین 1400].</ref> شورای حکومتی فرانسه در سال ۲۰۲۲م، ابطال مجوز استفاده از بورکینی یا مایوی اسلامی زنان در استخرهای عمومی شهر گرنوبل را تأیید کرد. پیش از این نیز در سال ۲۰۱۶م، چند شهر ساحلی استفاده از بورکینی را در سواحل ممنوع کرده بودند.<ref>[https://p.dw.com/p/3rrgZ «فرانسه به دنبال ممنوع کردن روسری برای دختربچهها»، دویچه وله، 23 فروردین 1400].</ref>
| |
|
| |
| مجلس سنای فرانسه سرانجام در ژانویه ۲۰۲۲م، به ممنوعیت استفاده از حجاب و سایر نمادهای مذهبی در مسابقات ورزشی، با ۱۶۰ رأی موافق و ۱۴۳ رأی مخالف، رأی مثبت داد.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/02/01/sport/france-hijab-ban-intl-spt/index.html Woodyatt, et al, “French lawmakers have proposed a hijab ban in competitive sports. The impact on women could be devastating”, CNN, 1 February 2022.]</ref>
| |
|
| |
| == قانون حجاب در فرانسه و حقوق بشر ==
| |
| بررسی قانون اساسی فرانسه نشان میدهد، قوانین فرانسه، در برخی موارد با قوانین حقوق بشر مغایرت دارند.<ref>غلامی، «نقد ممنوعیت پوشش مذهبی به عنوان حقوق بشر در فرانسه»، ص31-7</ref><ref>[https://humanrights.eadl.ir/news/articleType/ArticleView/articleId/106550 «سازمان ملل منع حجاب در فرانسه را محکوم کرد»، ستاد حقوق بشرجمهوری اسلامی ایران، 18 مرداد 1401.]</ref> سکولاریسم یا در زبان فرانسوی laïcité یک ارزش بنیادین و یک اصل اساسی در جمهوری فرانسه است که ریشه در انقلاب فرانسه دارد. سکولاریسم مفهومی است که جدایی کلیسا از دولت را بنا نهاده و از دخالت مذهب در سیاست و امور حکومت جلوگیری میکند، همچنین بیان میدارد که ادیان به [[حوزه خصوصی در امر جنسی|حوزه خصوصی]] تعلق دارند. در سال ۱۹۰۵م، قانونِ جدایی کلیسا از دولت، «آزادی انجام یک دین» را به رسمیت شناخت؛ اما در عین حال، دولت را از به رسمیت شناختن یا تأمین مالی هر فعالیت دینی منع کرد. در سالهای گذشته، بحث سکولاریسم در فرانسه بیشتر بر مذهبهای دیگری غیر از کاتولیک که اولین دین در فرانسه قبل از اسلام است، متمرکز شده است.<ref>[https://www.statista.com/statistics/937033/opinion-defense-secularism-france/ "French public opinion on the defense of secularism in France 2017", Statista, 21 Jun] 2022.</ref>
| |
|
| |
| این در حالی است که ماده ۱ قانون اساسی ۱۹۵۸م، فرانسه (قانون اساسی ۴ اکتبر ۱۹۵۸مف فرانسه، بهروز رسانی در ژانویه ۲۰۱۵م) بیان میدارد که «فرانسه یک جمهوری تفکیکناپذیر، سکولار، دموکراتیک و اجتماعی است که برابری همه شهروندان را بدون در نظر گرفتن منشأ، نژاد یا مذهب در برابر قانون تضمین میکند و به همه اعتقادات مذهبی احترام میگذارد.»<ref>''[https://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/constitution.asp Constitution of the French Republic'', National Assembly, 4 October 1958 (Version updated January 2015)''].''</ref>
| |
|
| |
| علاوه بر این، ماده ۴ اعلامیه حقوق بشر و شهروند ۱۷۸۹م، مندرج در قانون اساسی فرانسه، اعلام میدارد: «آزادی عبارت است از توانایی انجام تمام کارهایی که به دیگران آسیبی نمیرساند؛ بنابراین، اعمال حقوق طبیعی هر فرد محدودیتی ندارد، به جز مواردی که برای سایر اعضای جامعه بهرهمندی از همین حقوق را تضمین میکند. این حدود را فقط قانون میتواند تعیین کند.»<ref>''[https://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/constitution.asp Constitution of the French Republic'', National Assembly, 4 October 1958 (Version updated January 2015)''].''</ref>
| |
|
| |
| همچنین، در ماده ۱۰ این اعلامیه عنوان گردیده: «نباید برای هیچکس به خاطر عقاید او، حتی عقاید دینی، مزاحمت ایجاد کرد، مشروط بر اینکه تجلی آن مخل نظم عمومی مقرر در قانون نباشد.»<ref>''[https://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/constitution.asp Constitution of the French Republic'', National Assembly, 4 October 1958 (Version updated January 2015)''].''</ref>
| |
|
| |
| === لائیسیته فرانسوی ===
| |
| در پاسخ به این پرسش که چرا در موضوع پوشش اسلامی زنان مسلمان، فرانسه بیش از دیگر کشورهای اروپایی دچار چالش شده است؛ برخیاندیشمندان معتقدند که نظام سیاسی لائیک و فرهنگ لائیسیته در فرانسه مهمترین دلیل این تعارض است. بر اساس مفهوم لائیسیته، دولت و حوزهٔ عمومی، نباید از هیچ دینی پیروی کند و هیچ دینی نیز اجازه اعمال قدرت سیاسی در جامعه مدنی فرانسه را ندارد. پیروان لائیسیته در فرانسه بر این باورند که نماد حجاب موجب شکلگیری بنیادگرایی دینی میشود که تهدیدی برای ارزشهای جمهوری فرانسه، مانند لائیسیته و هویت فرانسوی تلقی میشود.<ref>[https://iiwfs.com/تناقض-لائیسیته-و-حجاب-زنان-مسلمان/ مذهبی، «تناقض لائیسیته و حجاب زنان مسلمان در فرانسه»، وبسایت مرکز آیندهپژوهی جهان اسلام.]</ref>
| |
| [[پرونده:مسلمانان-فرانسه.jpg|بندانگشتی|برگزاری [[نماز جماعت]] در خیابانهای [[پاریس]] پس از تعطیلی یکی از مساجد این شهر.]]
| |
|
| |
| === اسلام در فرانسه ===
| |
| حضور دین اسلام در اروپا به سدهٔ هشتم میلادی بازمیگردد.<ref>[https://shouba.ir/نگاهی-به-وضعیت-مسلمانان-فرانسه؛-تفرقه/ «نگاهی به وضعیت مسلمانان فرانسه. تفرقه و سلطه دولت مسلمانان را ضعیف کرده»، وبسایت شعوبا.]</ref> دستیابی به آمار دقیق مسلمانان در اروپا بهدلیل ممنوعیت سرشماری بر مبنای مذهب مطابق با قانون اساسی برخی کشورهای اروپایی امکانپذیر نیست.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/966394/پیش-بینی-الجزیره-تا-۱۵۰-سال-دیگر-فرانسه-و-انگلیس-و-آلمان-مسلمان-خواهند-شد «پیشبینی الجزیره. تا 150 سال دیگر فرانسه و انگلیس و آلمان مسلمان خواهند شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> بر اساس برخی از پیشبینیهای آیندهپژوهانه، تا اواسط قرن جاری یکپنجم جمعیت [[اتحادیه اروپا]] متعلق به مسلمانان خواهد بود. در میان کشورهای اروپایی، فرانسه بهدلیل روابط تاریخیاش با بخشی از [[جهان عرب]] بیشترین جمعیت مسلمان را در خود جای داده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85212612/فرانسه-پوشیدن-عبای-اسلامی-را-برای-دختران-در-مدارس-ممنوع-کرد «فرانسه پوشیدن عبای اسلامی را برای دختران در مدارس ممنوع کرد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.]</ref>
| |
|
| |
| طبق گزارشی که [[مؤسسه آمار و مطالعات اقتصادی فرانسه]] که در ژوئن ۲۰۲۳م منتشر کرد، نشان میدهد ۱۰درصد از جمعیت فرانسه را مسلمانها تشکیل میدهند. همچنین بر اساس برآوردهای [[مرکز تحقیقاتی پیو]] (Pew) [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] تعداد مسلمانان در فرانسه تا سال۲۰۵۰م، به ۱۸درصد خواهد رسید.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/966394/پیش-بینی-الجزیره-تا-۱۵۰-سال-دیگر-فرانسه-و-انگلیس-و-آلمان-مسلمان-خواهند-شد «پیشبینی الجزیره. تا 150 سال دیگر فرانسه و انگلیس و آلمان مسلمان خواهند شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>
| |
|
| |
| علاوه بر حضور گسترده مسلمانان در فرانسه، گرایش روزافزون مردم این کشور به اسلام نیز موجب شده است تا دولت فرانسه با ت
| |
|
| |
| == وضعیت حجاب در فرانسه ==
| |
| === نظرسنجی در مورد پوشیدن بورکینی ===
| |
| [[پرونده: نظرسنجی_در_مورد_بورکینی_در_فرانسه.png|بندانگشتی| نظرسنجی_در_مورد_بورکینی_در_فرانسه]]
| |
| طی یک نظرسنجی در فرانسه، با طرح این پرسش که «آیا شما با پوشیدن بورکینی در سواحل موافق هستید یا مخالف؟» نظر افکار عمومی این کشور در خصوص پوشیدن بورکینی در سواحل فرانسه در اوت ۲۰۱۶ مورد بررسی قرار گرفت. در این گزارش که توسط بخش تحقیقات Statista در ۲۵ اوت ۲۰۱۶ منتشر شده است، ۶۴ درصد از افراد مورد بررسی در این نظرسنجی، با پوشیدن این نوع لباس شنا مخالف بودهاند.<ref>[https://www.statista.com/statistics/1080988/public-opinion-burkini-beach-france/ “Public opinion on the wearing of the burkini at the beach in France August 2016”, Statista, 25 Aug 2016].</ref>
| |
|
| |
| === آمار زنان محجبه در فرانسه ===
| |
| گزارش منتشر شده توسط بخش تحقیقات سایت Statista در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۲، نسبت زنان مسلمان فرانسوی را که روسری (اعم از «حجاب سر» یا «نقاب») میپوشند در سال ۲۰۱۹م، با توجه به فراوانی، نشان میدهد. بر این اساس، در سال ۲۰۱۹م، ۳۱ درصد از زنان مسلمانی که در فرانسه زندگی میکنند روسری میپوشند. در مقابل، ۵۸ درصد اعلام کردند که هرگز روسری نپوشیدهاند.<ref>“[https://www.statista.com/statistics/1058154/women-wearing-hijab-france/ Share of French Muslim women wearing the hijab in France 2019, by frequency”, Statista, 21 Jun 2022].</ref>
| |
|
| |
| شسی خانم الساری، مدیر پروژه انجمن فرانسوی مبارزه با [[اسلامهراسی]]، معتقد است این قانون موجب ناکامی
| |
|
| |
| سب تحصیلی زنان مسلمان در فرانسه شده است که نتیجهٔ آن کاهش رتبهٔ<ref>[https://www.rajanews.com/news/177214 ابراهیمنیا، «قانون منع حجاب در فرانسه. 10 سال پس از تصویب»، پایگاه اطلاعرسانی رجا.]</ref> علمی کشور فرانسه در درازمدت خواهد شد.
| |
|
| |
| حجاب در فرانسه از اواخر دههٔ ۱۹۸۰م به یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل اجتماعی این کشور بدل شد. این موضوع نخستینبار در سال ۱۹۸۹م و پس از خودداری چند دانشآموز دختر مسلمان از برداشتن پوشش سرشان مطرح شد. در ادامه، مجلس فرانسه در ۱۵ مارس ۲۰۰۴م قانون «ممنوعیت استفاده از نشانههای مذهبی در مدارس» را تصویب کرد که در عمل بیشتر متوجه مسلمانان بود. این روند در سال ۲۰۱۰م با تصویب قانون ممنوعیت پوشاندن صورت در فضاهای عمومی ادامه یافت. بر اساس این قانون، استفاده از برقع و نقاب در اماکن عمومی ممنوع شد. زنانی که از این پوششها استفاده کنند، علاوه بر الزام به آشکار کردن صورت، موظف به شرکت در کلاسهای شهروندی هستند. همچنین برای آنان جریمهای معادل ۱۹۰ دلار در نظر گرفته شده است.
| |
|
| |
| == زمینهها و دلایل ظهور مسئله حجاب در فرانسه ==
| |
| ای برای مسلمانان نقش تعیینکنندهای داشته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85185040/چرا-اسلام-هراسی-در-اروپا-شدت-یافته-است سیدان، «چرا اسلامهراسی در اروپا شدت یافته است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
| |
|
| |
| حت فشار قرار دادن مسلمانان و اعمال محدویتهای بیسابقه بر آنان، مانع رشد روزافزون مسلمانان در این کشور شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5885059/سیاست-یک-بام-و-دو-هوای-غربی-ها-در-مسئله-زنان «سیاست یک بام و دو هوای غربیها در مسئله «زنان»»، خبرگزاری مهر.]</ref>
| |
|
| |
| شورای دیانت اسلامی فرانسه اعلام کرد که تفسیر روشنی از پوشش در قانون ممنوعیت استفاده از نمادهای مذهبی در مدارس فرانسه وجود ندارد و همین امر موجب ایجاد ناامنی حقوقی و وضعیت نامشخص برای زنان مسلمان در این کشور اروپایی شده است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/پشت-پرده-طرح-بی-حجابی-اجباری-در-فرانسه-چیست «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه چیست؟»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
| |
|
| |
| === دوگانگی استانداردها ===
| |
| بر اساس گزارش نهادهای بینالمللی مذهبی در اروپا، اگرچه قانون ممنوعیت استفاده از نماهای دینی مشهود در فرانسه شامل نشانههای مذهبی مسلمانان، [[یهودیان]] و مسیحیان است؛ اما آنچه که از این قانون اجرایی میشود تنها ممنوعیت استفاده از نمادهای دینی مسلمانان است که این امر نشانگر ماهیت ضداسلامی دولت فرانسه است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5086657/نرخ-رشد-جمعیت-مسلمانان-فرانسه-بالاتر-از-غیرمسلمانان-است «نرخ رشد جمعیت مسلمانان فرانسه بالاتر از غیرمسلمانان است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
| |
|
| |
| [[پرونده:ممنوعیت-حجاب.jpg|بندانگشتی|اعتراض دختر مسلمان فرانسوی به ممنوعیت حجاب]]
| |
|
| |
| === نقض اصول دموکراتیک فرانسه ===
| |
| برخی انجمنهای مسلمان و گروههای حقوقبشر، قوانین مربوط به پوشش زنان مسلمان در فرانسه را ناقض حقوق آنان و حمایتهای دموکراتیک میدانند که این امر میتواند زنان مسلمان را در معرض سوءاستفاده قرار دهد.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/863769/کمیته-بینالمللی-المپیک-قانون-منع-حجاب-اجباری-دولت-فرانسه-را-رد-کرد «کمیته بینالمللی المپیک قانون منع حجاب اجباری دولت فرانسه را رد کرد»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref> وینسنت برنگارث، وکیل مدافع حقوق مسلمانان، نیز قانون ممنوعیت پوشش اسلامی را ناقض آزادی اساسی زنان مسلمان دانست و خواهان تعلیق این قانون از سوی شورای ایالتی فرانسه شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/پشت-پرده-طرح-بی-حجابی-اجباری-در-فرانسه-چیست «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه چیست؟»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
| |
|
| |
| === کاهش همبستگی اجتماعی فرانسه ===
| |
| برخی از سیاستمداران فرانسوی نیز قانون ممنوعیت پوشش [[عبا]] در مدارس را اهانت به آزادیهای اساسی دانسته و با آن مخالفت کردند. این سیاستمداران بر این باورند که حتی با فرض پشتیبانی این قانون از [[سکولاریسم]]، همبستگی اجتماعی در فرانسه بعد از اجرا شدن این قانون بهشدت آسیب دیده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3967724/چالش-حقوقی-دولت-فرانسه-برای-ممنوعیت-پوشش-عبا-در-مدارس «چالش حقوقی دولت فرانسه برای ممنوعیت پوشش عبا در مدارس»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
| |
|
| |
| === ابهام قانونی ===
| |
| == تاریخچه ==
| |
| بحث گسترده پیرامون پوشش اسلامی در فرانسه در ۱۸ سپتامبر ۱۹۸۹م با تعلیق سه دختر دانشآموز از تحصیل بهدلیل خودداری از [[کشف حجاب]] در مدرسه راهنمایی گابریلهاوز آغاز شد. جنجال بر سر [[حجاب اسلامی]] با تعلیق تحصیلی سه [[دختر]] [[مسلمان]] در ژانویه ۱۹۹۰م، در [[دوره متوسطه اول|مدرسه راهنمایی]] اوئیز پاستور ادامه یافت. در سپتامبر ۱۹۹۴م، [[فرانسیس بایرو]] وزیر فرهنگ وقت [[فرانسه]]، طی یادداشتی خواستار ممنوعیت نمادهای مذهبی «جلبتوجهکننده» در نهادهای عمومی شد.
| |
|
| |
| از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۳م، حدود ۱۰۰ نفر از دانشآموزان محجبه در واحدهای آموزشی فرانسه تعلیق یا [[اخراج از کشور|اخراج]] شدند. [[ژاک شیراک|شیراک]] در دسامبر ۲۰۰۳م خواهان ممنوعیت قانونی نمادهای مذهبی در مدارس شد<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/624318/داستان-حجاب-در-فرانسه «داستان حجاب در فرانسه»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref> و در نهایت قانون «ممنوعیت استفاده از نشانههای مذهبی در مدارس فرانسه» شامل [[صلیب]]، حجاب اسلامی و کلاههای مخصوص در سال ۲۰۰۴م به تصویب رسید.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/پشت-پرده-طرح-بی-حجابی-اجباری-در-فرانسه-چیست «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه چیست؟»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
| |
|
| |
| با آغاز جنجال گستردهای پیرامون پوشش صورت در سال ۲۰۱۰م در فرانسه، قانون ممنوعیت پوشش صورت شامل [[برقع]] و [[نقاب]] در فضاهای عمومی در این کشور تصویب و از آوریل ۲۰۱۱م اجرایی شد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/08/1168632/داستان-حجاب-در-فرانسه «داستان حجاب در فرانسه»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> بر اساس این قانون، زنانی که از پوشش برقع و نقاب در سالنها، [[سینما]]ها و شرکتهای خصوصی استفاده کنند<ref>[https://www.rajanews.com/news/177214 ابراهیمنیا، «قانون منع حجاب در فرانسه. 10 سال پس از تصویب»، پایگاه اطلاعرسانی رجا.]</ref> از سوی [[پلیس]] وادار به برهنهسازی صورت میشوند و علاوه بر این، ملزم به شرکت در کلاسهای شهروندی هستند و باید جریمه ۱۹۰ دلاری پرداخت کنند.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_120023.html امامی و عمیدی مظاهری، «صورتبندی مسئلة حجاب زن مسلمان در اروپا، از هویت اروپایی تا حقوق فرهنگی»، 1399ش، ص30.]</ref>
| |
|
| |
| [[سنا (فرانسه)|مجلس سنای فرانسه]] در سال ۲۰۱۹م لایحهای را تصویب کرد که بر اساس آن، مادران باحجاب از همراهی فرزندانشان در فعالیتهای خارج از مدرسه منع میشوند و این لایحه شامل ممنوعیت [[بورکینی]] در استخرها نیز میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85212612/فرانسه-پوشیدن-عبای-اسلامی-را-برای-دختران-در-مدارس-ممنوع-کرد «فرانسه پوشیدن عبای اسلامی را برای دختران در مدارس ممنوع کرد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> سپس در ژانویه ۲۰۲۲م مجلس سنای فرانسه اصلاحیهای را با اکثریت آراء تصویب کرد که بر اساس آن «پوشیدن حجاب در مسابقات ورزشی» ممنوع میشود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1328972/فرانسه-حجاب-در-مسابقات-ورزشی-را-ممنوع-کرد «فرانسه حجاب در مسابقات ورزشی را ممنوع کرد»، وبسایت مشرق.]</ref> [[کمیته بینالمللی المپیک]] (IOC) پس از اعلام فرانسه مبنی بر ممنوعیت حضور ورزشکاران محجبه این کشور در [[المپیک تابستانی ۲۰۲۴|بازیهای المپیک ۲۰۲۴م]] پاریس، اظهار داشت محدودیتی برای داشتن [[پوشاک مذهبی|لباس مذهبی]] در [[دهکده المپیک|دهکدهٔ المپیک]] وجود ندارد.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/863769/کمیته-بینالمللی-المپیک-قانون-منع-حجاب-اجباری-دولت-فرانسه-را-رد-کرد «کمیته بینالمللی المپیک قانون منع حجاب اجباری دولت فرانسه را رد کرد»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref>
| |
|
| |
| == سه رویکرد کلان در فرانسه در مواجهه با حجاب ==
| |
| در میان سیاستگذاران سه رویکرد اساسی پیرامون حجاب در فرانسه حاکم است:
| |
| * رویکرد جدایی؛ پیروان این رویکرد بر این باورند از آن جا که مخاطبان نهادهای عمومی در جمهوری لائیک فرانسه عموم مردم هستند؛ استفاده از هرگونه نشانه که گویای وابستگی مذهبی افراد است، قابل پذیرش نیست. از اینرو استفاده از نمادهای دینی مانند [[حجاب اسلامی]] در حوزههای عمومی متضاد با قوانین جمهوری لائیک فرانسه تلقی میشوند.
| |
| * رویکرد بیطرفی؛ از نظر این گروه، [[مدرسه]] باید مکانی بیطرف باشد؛ بنابراین هر امری مانند پوشش اسلامی که با بیطرفی مدارس در تضاد باشد و آرامش در مدرسه را مختل سازد، باید در مدارس غیرقانونی تلقی شود.
| |
| * رویکرد رواداری؛ پیروان این دیدگاه بر این باورند که لائیسیته، باید بهشکلی تفسیر شود شمول آن همهٔ تنوعهای قومی و مذهبی در بر بگیرد؛ بر اساس این رویکرد، ممنوعیت پوشش اسلامی بیاعتنایی به باورهای دینی مسلمانان در پی دارد و موجب رشد [[بنیادگرایی]] و قومگرایی در فرانسه میشود.
| |
|
| |
| برخی از اندیشمندان فرانسوی برای حل مسئلهٔ حجاب سه راهکار پیشنهاد میکنند: پذیرش [[لائیسیته]] و فرهنگ فرانسوی، کنارهگیری مسلمانان از جامعه، یا انتخاب هویتی ترکیبی اسلامی ـ غربی.<ref>[https://iiwfs.com/تناقض-لائیسیته-و-حجاب-زنان-مسلمان/ مذهبی، «تناقض لائیسیته و حجاب زنان مسلمان در فرانسه»، وبسایت مرکز آینده پژوهی جهان اسلام.]</ref>
| |
|
| |
| === نقش اعتقادات مذهبی در حجاب ===
| |
| براساس آمار به دست آمده از نظرسنجی که در بخش تحقیقات سایت Statista در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۲م، منتشر شده، دلایل زنان مسلمان فرانسوی برای استفاده از نقاب، روسری یا هر نوع دیگری از [[حجاب]] در فرانسه در سال ۲۰۱۹م، نشان داده شده است. طبق این گزارش، ۶۰ درصد از زنان مسلمان فرانسوی پاسخ دهنده به این نظرسنجی، به دلیل «تقیدات مذهبی» حجاب دارند.<ref>“[https://www.statista.com/statistics/1058177/reasons-for-wearing-hijab-french-muslim-woman-france/#statisticContainer Reasons for wearing the hijab among French Muslim women in France 2019”. Statista, 21 Jun 2022].</ref>
| |
|
| |
| بر اساس برخی یافتههای کلیدی از گزارش Open Society Foundations، والدین/شوهران هیچ تأثیری بر انتخاب دختر/همسرشان برای پوشیدن حجاب کامل صورت ندارند. اکثر زنانی که از پوشش نقاب استفاده میکنند، ادعای آزادی مذهب خود را دارند. آنها میگویند که پوشیدن نقاب، انتخاب خودشان است و مجبور به پوشیدن آن نشدهاند. برخلاف ادعای دولت فرانسه، زنان مسلمان آزادانه حجاب را انتخاب میکنند و مجبور به پوشیدن آن نمیشوند.<ref>“[https://www.wikigender.org/wiki/the-debate-on-the-veil-in-france/ The debate on the veil in France”, Wikigender, 9 December 2022].</ref>
| |
|
| |
| [[پرونده:4Untitled.png|بندانگشتی| از راست: کیپا، عمامه، روسری، صلیب، قبای_مسیحی، نقاب_یا_روبنده]]
| |
|
| |
| === حمایت دانش آموزان از نمادهای مذهبی ===
| |
| بر اساس گزارش منتشرشده در سایت Statista در ۵ جولای ۲۰۲۱م، یک نظرسنجی در فرانسه دربارهٔ این پرسش انجام گرفته است که آیا از پوشیدن نمادهای مذهبی آشکار مثل صلیب، روسری، کیپا (کلاه مردان یهودی)، توربان یا عمامه، قبای مسیحی و کساء بودایی، حمایت میکنید یا خیر. بر اساس نتایج حاصل از این نظرسنجی، تا ابتدای سال ۲۰۲۱م، میزان حمایت از نمادهای مذهبی مورد استفادهٔ دانشآموزان در محیط مدرسه، در بین دانشآموزان دبیرستانی در فرانسه نسبتاً بالا بود. طبق منابع موجود، از هر دو دانشآموز دبیرستانی، بیش از یک نفر (۵۲ درصد) از پوشیدن نمادهای مذهبی آشکار، مثل روسری یا کیپا (کلاه یهودی)، در میان دانشآموزان دبیرستانهای دولتی حمایت میکردند؛ در حالیکه این نسبت، دو برابر بیشتر از این میزان در جمعیت بزرگسال (۲۵ درصد) است.<ref>[https://www.statista.com/statistics/1237048/french-students-supporting-religious-symbols-public-services-religion/ Jeudy, “French students supporting religious symbols in public services 2021, by religion”, Statista, 5 Jul 2021].</ref>
| |
|
| |
| === به حاشیه بردن مشکلات واقعی ===
| |
| بسیاری از والدین و کارشناسان حوزهٔ آموزش و پرورش فرانسه ضمن انتقاد از رویکرد جنجالبرانگیز دولت فرانسه در رابطه با پوشش اسلامی، هدف این جنجالآفرینی از سوی سیاستمدارن فرانسوی را به حاشیه بردن بحرانهای آموزشی و پوشاندن مشکلات واقعی مانند [[آزار جنسی در مدارس فرانسه]] عنوان میکنند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3967724/چالش-حقوقی-دولت-فرانسه-برای-ممنوعیت-پوشش-عبا-در-مدارس «چالش حقوقی دولت فرانسه برای ممنوعیت پوشش عبا در مدارس»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
| |
|
| |
| === طرد سیستماتیک مسلمانان ===
| |
| از نظر برخی از گروههای حقوق بشری و اقلیتهای مذهبی، قانون ممنوعیت پوشش [[عبا]] در مدارس فرانسه ناشی از ویژگی طرد سیستماتیک و شتابزدهٔ مسلمانان از سوی دولت فرانسه است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3967724/چالش-حقوقی-دولت-فرانسه-برای-ممنوعیت-پوشش-عبا-در-مدارس «چالش حقوقی دولت فرانسه برای ممنوعیت پوشش عبا در مدارس»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
| |
|
| |
| === محرومیت از تحصیل در مهد آزادی ===
| |
| === تحت فشار قرار دادن دانش آموزان مسلمان ===
| |
| مکرون رئیسجمهور فرانسه با تأکید بر اجرای کامل قانون ممنوعیت پوشش عبا در مدارس دخترانه گفت از حضور دانشآموزان فرانسوی با لباسهای بلند در مدرسه جلوگیری خواهد شد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1183997/۲هزار-نیروی-گشت-فرانسه-در-تحمیل-بیحجابی-اجباری چیذری، «2 هزار نیروی گشت فرانسه در تحمیل بیحجابی اجباری»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> براساس گزارش رسانههای فرانسوی، دولت این کشور در راستای کسب اطمینان از اجرای قانون ممنوعیت پوشش عبا در مدارس فرانسه، بیش از ۵۰۰ دانشآموز دختر مسلمان را تحت نظارت شدید قرار داده است. همچنین مکرون اعلام کرده است که دولت در صورت نیاز، نیروهای ویژهای را به مدارس دارای حساسیت اعزام میکند تا به مسئولان مدارس جهت اجرای این قانون کمک کنند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3967724/چالش-حقوقی-دولت-فرانسه-برای-ممنوعیت-پوشش-عبا-در-مدارس «چالش حقوقی دولت فرانسه برای ممنوعیت پوشش عبا در مدارس»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>
| |
|
| |
| === برخورد پلیس فرانسه با دختران باحجاب مسلمان ===
| |
| دولت فرانسه که همواره با مداخلهای آشکار، مخالفت خود با بهکارگیری نیروی انتظامی در مواجهه با اعتراضات در ایران اعلام کرده است، بر اساس گزارش رسانههای فرانسوی دو هزار نیروی پلیس را برای اجرای قانون ممنوعیت پوشش اسلامی در این کشور به کار گرفته است. برخی صفحات در فضای مجازی حضور افسران پلیس مقابل برخی مدارس فرانسه برای اجرای طرح ممنوعیت عبا را بازتاب دادند.<ref>[https://www.azarbaydgan.ir/topic/detail/پشت-پرده-طرح-بيحجابي-اجباري-در-فرانسه «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه»، روزنامه آذربایجان.]</ref>
| |
| [[پرونده:ممنوعیت-حجاب2.jpg|بندانگشتی|تظاهرات علیه ممنوعیت [[حجاب]] در مدارس فرانسه]]
| |
|
| |
| === حجاب؛ حق من، انتخاب من، زندگی من ===
| |
| زنان مسلمان فرانسوی ممانعت از پوشش اسلامی را نوعی تحمیل ارزشهای سکولار بر خودشان میدانند. در حالی که رسانههای فرانسوی در تلاش بودند تا حجاب زنان مسلمان را امری اجباری از سوی خانوادهٔ آنها جلوه دهند، تظاهرات بر ضد قانون حجاب اجباری در پاریس، خلاف این ادعا را ثابت کرد. شعارهای سر داده شده در این تظاهرات، گویای انتخاب آگاهانه و آزادانه حجاب از سوی زن مسلمان اروپایی است. برخی از شعارها عبارت بودند از: «حجاب، آزادی است، نه ظلم»؛ «حجاب؛ حق من، انتخاب من، زندگی من».<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/6967/84019/هویت_برتر;اجرای_حجاب_در_فرانسه «هویت برتر. اجرای حجاب در فرانسه»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
| |
|
| |
| === مواجهه دوگانه فرانسه با حقوق زنان در جهان ===
| |
| در حالی که مکرون رئیسجمهور فرانسه همواره در دیدار با شخصیتهای اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران اقدام به حمایت از حقوق زنان ایرانی کرده است؛ اما وی بهآرامی قانون «ممنوعیت استفاده از نمادهای مذهبی» را با پشتیبانی رسانهها و کشورهای غربی اجرا کرده و تقریباً هیچکدام از کشورها و نهادهای اروپایی نیز نسبت به سیاستهای تبعیضآمیز دولت فرانسه عیله زنان مسلمان اعتراضی نکرده است.<ref>[https://www.azarbaydgan.ir/topic/detail/پشت-پرده-طرح-بيحجابي-اجباري-در-فرانسه «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه»، روزنامه آذربایجان.]</ref>
| |
|
| |
| == مواجهه رسانههای غربی با قانون حجاب در فرانسه ==
| |
| رسانههای فرانسوی و اروپایی همکاری کاملی با دولت فرانسه برای اجرای قانون ممنوعیت پوشش مذهبی داشتهاند. در همین راستا، «مریم بوجیتو» رئیس اتحادیهٔ ملی دانشجویی دانشگاه سوربن بهدلیل ظاهر شدن با روسری در یک مستند، مورد حملات بیسابقه رسانههای فرانسوی قرار گرفت و مجله «شارلی ابدو» کاریکاتور توهینآمیزی از این دختر مسلمان به تصویر کشید.
| |
|
| |
| انجمنهای مسلمانان در اروپا بر این باورند که قانون ممنوعیت استفاده از نشانههای مذهبی در فرانسه که در حقیقت همان قانون «[[بیحجابی اجباری]]» است، بههیچوجه چنین عبارتی در رسانههای اروپایی و حتی موتورهای جستجو و ویکیپدیا به چشم نمیخورد؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5885059/سیاست-یک-بام-و-دو-هوای-غربی-ها-در-مسئله-زنان «سیاست یک بام و دو هوای غربیها در مسئله «زنان»»، خبرگزاری مهر.]</ref> حتی رسانه بیبیسی انگلیسی و فارسی که در قبال پدیدهٔ پوشش زنان مسلمان در ایران همواره از عبارت «حجاب اجباری» استفاده میکند در مواجهه با قانون ممنوعیت حجاب در فرانسه اصطلاح «حجاب باز» را به کار میبرد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/پشت-پرده-طرح-بی-حجابی-اجباری-در-فرانسه-چیست «پشت پرده طرح بیحجابی اجباری در فرانسه چیست؟»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
| |
|
| |
| [[پرونده:نمودار_جمعیت_مسلمانان.png |بندانگشتی|آمار جمعیت مسلمانان فرانسه]]
| |
|
| |
| == پانویس ==
| |
