پرش به محتوا

حجاب اجباری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
 
خط ۱: خط ۱:
<big>'''حجاب اجباری؛'''</big> الزام زنان به رعایت حجاب در جامعه.  
{{درشت|'''حجاب اجباری؛'''}} الزام زنان به رعایت حجاب در جامعه.


پوشیدگی زنان به‌عنوان امری فطری، در همۀ تمدن‌های کهن و ادیان الهی از جایگاه خاصی برخوردار بوده است. در [[اسلام]] نیز [[حجاب]]، موضوعی اجتماعی و حقی الهی دانسته می‌شود و حکومت اسلامی در راستای حفظ و اجرای قوانین اسلامی، برقراری امنیت و دفع مفاسد اجتماعی، پوشیدگی زنان را در سطح اجتماعی پیگیری می‌کند. اصطلاح «حجاب اجباری»، اخیرا دستمایۀ برخی اعتراض‌ها به قانون پوشیدگی زنان در جامعۀ [[مسلمان]] شده است.
پوشیدگی زنان به‌عنوان امری فطری، در همهٔ تمدن‌های کهن و ادیان الهی از جایگاه خاصی برخوردار بوده است. در [[اسلام]] نیز [[حجاب]]، موضوعی اجتماعی و حقی الهی دانسته می‌شود و حکومت اسلامی در راستای حفظ و اجرای قوانین اسلامی، برقراری امنیت و دفع مفاسد اجتماعی، پوشیدگی زنان را در سطح اجتماعی پیگیری می‌کند. اصطلاح «حجاب اجباری»، اخیراً دستمایهٔ برخی اعتراض‌ها به قانون پوشیدگی زنان در جامعهٔ [[مسلمان]] شده است.
==مفهوم‌شناسی==
دو واژۀ اجبار و الزام مترادف یکدیگر هستند؛ اما تحکّم معنایی در واژۀ اجبار بیش از الزام است. برخی با تکیه بر آموزه‌های اسلامی بر این باور هستند که استفاده از واژۀ اجبار در کنار واژۀ حجاب بی‌معنا است؛ منظور از رعایت حجاب در قوانین اسلامی همان لازم‌بودن آن است و نمی‌توان از آن تعبیر به اجبار در رعایت پوشش اسلامی کرد.<ref>  [https://www.hawzahnews.com/news/908836/%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>  الزام حجاب و رعایت پوشیدگی، جزء قوانین اجتماعی مسلمانان است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/908836/%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>  از این منظر، اصطلاح «حجاب اجباری»، نوعی فضاسازی منفی درباره واجب‌بودن حجاب اسلامی را هدف گرفته است.<ref>  [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85_%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>


==پیشینه==
== مفهوم‌شناسی ==
پوشش زن از احکام مشترک و مهم در ادیان ابراهیمی (یهودیت، [[مسیحیت]] و [[اسلام]] ) است.<ref> [https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> همچنین پوشیدگی زن در طول تاریخ و در میان تمدن‌های کهن بشری مانند یونان و [[ایران]] امری مهم قلمداد شده است. کارشناسان با استناد به منابع تاریخی، کمیت و کیفیت حجاب در ادیان الهی دیگر را نسبت به اسلام از شدّت بیشتری برخوردار دانسته‌اند.<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85_%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>
دو واژهٔ اجبار و الزام مترادف یکدیگر هستند؛ اما تحکّم معنایی در واژهٔ اجبار بیش از الزام است. برخی با تکیه بر آموزه‌های اسلامی بر این باور هستند که استفاده از واژهٔ اجبار در کنار واژهٔ حجاب بی‌معنا است؛ منظور از رعایت حجاب در قوانین اسلامی همان لازم‌بودن آن است و نمی‌توان از آن تعبیر به اجبار در رعایت پوشش اسلامی کرد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/908836/اجبار-در-حجاب-یا-الزام-در-حجاب-پاسخ-کدام-است . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> الزام حجاب و رعایت پوشیدگی، جزء قوانین اجتماعی مسلمانان است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/908836/اجبار-در-حجاب-یا-الزام-در-حجاب-پاسخ-کدام-است . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> از این منظر، اصطلاح «حجاب اجباری»، نوعی فضاسازی منفی دربارهٔ واجب‌بودن حجاب اسلامی را هدف گرفته است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الزام_حکومتی_حجاب . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>
 
== پیشینه ==
پوشش زن از احکام مشترک و مهم در ادیان ابراهیمی (یهودیت، [[مسیحیت]] و [[اسلام]]) است.<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> همچنین پوشیدگی زن در طول تاریخ و در میان تمدن‌های کهن بشری مانند یونان و [[ایران]] امری مهم قلمداد شده است. کارشناسان با استناد به منابع تاریخی، کمیت و کیفیت حجاب در ادیان الهی دیگر را نسبت به اسلام از شدّت بیشتری برخوردار دانسته‌اند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الزام_حکومتی_حجاب . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>


=== حجاب در اسلام ===
=== حجاب در اسلام ===
پوشش زنان از منظر آموزه‌های [[اسلام]]، مسأله‌ای منطبق با فطرت بشر دانسته شده <ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> که در همۀ ادیان الهی بر زن واجب بوده است. از این منظر، حجاب مانند سایر اوامر الهی است که اجرای آن بر شخص مکلف واجب و لازم است.<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85_%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> امروزه با گسترش فرهنگ غربی، برخی، پوشش اسلامی زنان را یک پوشش ویژۀ عربی معرفی می‌کنند که مورد توجه [[قرآن]] و اسلام نبوده است. به عقیدۀ آنها زنان [[مسلمان]] [[حجاب]] را نه آزادانه؛ بلکه از روی اجبار پذیرفته‌اند.<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref>
پوشش زنان از منظر آموزه‌های [[اسلام]]، مسئله‌ای منطبق با فطرت بشر دانسته شده<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> که در همهٔ ادیان الهی بر زن واجب بوده است. از این منظر، حجاب مانند سایر اوامر الهی است که اجرای آن بر شخص مکلف واجب و لازم است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الزام_حکومتی_حجاب . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> امروزه با گسترش فرهنگ غربی، برخی، پوشش اسلامی زنان را یک پوشش ویژهٔ عربی معرفی می‌کنند که مورد توجه [[قرآن]] و اسلام نبوده است. به عقیدهٔ آنها زنان [[مسلمان]] [[حجاب]] را نه آزادانه؛ بلکه از روی اجبار پذیرفته‌اند.<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref>


=== حجاب در ایران ===
=== حجاب در ایران ===
ایرانیان که پوشیدگی زنان را از دیرباز، در فرهنگ خود پذیرا بوده‌اند در برابر حرکت‌های گذرایی که در برخی دوره‌های تاریخی منجر به کشف [[حجاب]] بانوان شده، کاملا مقاومت کرده و مانع تحقق گستردۀ آن در سطح اجتماع شده‌اند. <ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85_%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> اهمیت این امر برای زنان ایرانی تا حدی بود که آنها در ماجرای کشف حجاب دورۀ رضاخانی، تن به خانه‌نشینی داده و سال‌ها از حضور در جامعه پرهیز کردند.<ref> [https://www.javanonline.ir/fa/news/1098161/%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>
ایرانیان که پوشیدگی زنان را از دیرباز، در فرهنگ خود پذیرا بوده‌اند در برابر حرکت‌های گذرایی که در برخی دوره‌های تاریخی منجر به کشف [[حجاب]] بانوان شده، کاملاً مقاومت کرده و مانع تحقق گستردهٔ آن در سطح اجتماع شده‌اند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الزام_حکومتی_حجاب . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> اهمیت این امر برای زنان ایرانی تا حدی بود که آنها در ماجرای کشف حجاب دورهٔ رضاخانی، تن به خانه‌نشینی داده و سال‌ها از حضور در جامعه پرهیز کردند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1098161/نه-به-حجاب-اجباری-نتیجه-ولنگاری-فرهنگی-است . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>


از منظر کارشناسان مسائل اجتماعی، چالشی که امروزه در [[ایران]] با عنوان «حجاب اجباری» به‌وجود آمده، ناظر به قانون [[حجاب]] در ایران است <ref> [https://abadis.ir/fatofa/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.] </ref> که همراستا با آموزه‌های ادیان آسمانی و همچنین در سازگاری با فرهنگ کهن ایرانیان و به‌دلیل نقش آن در تأمین آرامش و امنیت فردی و اجتماعی، مورد توجه قرار گرفته است.<ref> [https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، پوشیدگی زنان در عرصۀ اجتماعی کاملا مورد توجه بوده است. در شانزدهم اسفند ‌۱۳۵۷ش [[امام خمینی]] پای‌بندی زنان به حجاب را از اصول و قوانین مهم نظام اسلامی اعلام کرد و آن را شرط فعالیت اجتماعی زنان دانست.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> پوشش ویژۀ زن ایرانی، هویت ملی و دینی او را بازنمایی می‌کند <ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> و با گسترش زیست عفیفانه در جامعۀ [[مسلمان]]، موجب ماندگاری این قانون می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/160494/fa . جاوید و شاهمرادی، «جمهوری اسلامی ایران و مسأله بدحجاب»، 1396ش، ص139.]</ref>
از منظر کارشناسان مسائل اجتماعی، چالشی که امروزه در [[ایران]] با عنوان «حجاب اجباری» به‌وجود آمده، ناظر به قانون [[حجاب]] در ایران است<ref>[https://abadis.ir/fatofa/حجاب-اجباری-در-ایران/ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> که همراستا با آموزه‌های ادیان آسمانی و همچنین در سازگاری با فرهنگ کهن ایرانیان و به‌دلیل نقش آن در تأمین آرامش و امنیت فردی و اجتماعی، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، پوشیدگی زنان در عرصهٔ اجتماعی کاملاً مورد توجه بوده است. در شانزدهم اسفند ۱۳۵۷ش [[امام خمینی]] پای‌بندی زنان به حجاب را از اصول و قوانین مهم نظام اسلامی اعلام کرد و آن را شرط فعالیت اجتماعی زنان دانست.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/حجاب-اجباری-در-ایران/ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> پوشش ویژهٔ زن ایرانی، هویت ملی و دینی او را بازنمایی می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/802827/ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.]</ref> و با گسترش زیست عفیفانه در جامعهٔ [[مسلمان]]، موجب ماندگاری این قانون می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160494/fa . جاوید و شاهمرادی، «جمهوری اسلامی ایران و مسئله بدحجاب»، 1396ش، ص139.]</ref>


==دیدگاه‌ها==
== دیدگاه‌ها ==
اندیشمندانی که واجب‌بودن [[حجاب]] برای زنان [[مسلمان]] و الزام آنها به رعایت حجاب را یک حکم روشن قرآنی می‌دانند به‌کارگیری تعبیر «حجاب اجباری» در جامعۀ مسلمان را نارسا و نادرست دانسته‌اند؛ زیرا رعایت حجاب در جوامع مسلمان، یک قانون اجتماعی همانند سایر قوانینی است که در یک جامعه وضع می‌شود. <ref> [https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=1&lid=0&mid=252809&catid=0&start=1&PageIndex=0 . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> مجموعۀ قوانين هر جامعه‌اي متناسب با باور‌ها و ارزش‌های پذیرفته شدۀ آن جامعه وضع می‌شود و به‌همین دلیل، خاستگاه وضع قوانين هر جامعه، متفاوت است. در این چارچوب، آموزه‌های اسلامی خاستگاه قوانین جامعۀ مسلمان است.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=1&lid=0&mid=252809&catid=0&start=1&PageIndex=0 . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> برخی دیگر از عالمان مسلمان نیز بر وجه ایمانی بودن حجاب تأکید کرده و بی‌توجهی به حجاب را نوعی هنجارشکنی در جامعۀ مسلمان دانسته‌اند.<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/8177/107837/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C . غلامی، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، 1394، ص 2 و ص3.]</ref>
اندیشمندانی که واجب‌بودن [[حجاب]] برای زنان [[مسلمان]] و الزام آنها به رعایت حجاب را یک حکم روشن قرآنی می‌دانند به‌کارگیری تعبیر «حجاب اجباری» در جامعهٔ مسلمان را نارسا و نادرست دانسته‌اند؛ زیرا رعایت حجاب در جوامع مسلمان، یک قانون اجتماعی همانند سایر قوانینی است که در یک جامعه وضع می‌شود.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=1&lid=0&mid=252809&catid=0&start=1&PageIndex=0 . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> مجموعهٔ قوانین هر جامعه‌ای متناسب با باورها و ارزش‌های پذیرفته شدهٔ آن جامعه وضع می‌شود و به‌همین دلیل، خاستگاه وضع قوانین هر جامعه، متفاوت است. در این چارچوب، آموزه‌های اسلامی خاستگاه قوانین جامعهٔ مسلمان است.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=1&lid=0&mid=252809&catid=0&start=1&PageIndex=0 . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref> برخی دیگر از عالمان مسلمان نیز بر وجه ایمانی بودن حجاب تأکید کرده و بی‌توجهی به حجاب را نوعی هنجارشکنی در جامعهٔ مسلمان دانسته‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/8177/107837/حجاب-امر-ایمانی-یا-اجباری . غلامی، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، 1394، ص 2 و ص3.]</ref>


در بیان مشروعيت [[حجاب]] از منظر اسلام، می توان گفت، اصل وجوب [[حجاب]] براي زن در اسلام و لزوم پوشاندن اعضاي بدنش از نامحرم از جمله موها، يک امر مسلّم و ضروري به شمار مي آيد. آيات و رواياتي وجود دارند که به صراحت دلالت بر وجوب [[حجاب]] براي زن دارند. اين که برخي از کشورها به ظاهر، اسم اسلامي بر روي خود گذاشته اند، دليل بر اسلامي بودن حکومت آن ها نيست و ملاک و معيار براي ما شيعيان که خود را مسلمان واقعي مي دانيم، نمي باشد و عملکرد مسلمانان گاهي چندان با اسلام واقعي مطابقت ندارد.<ref>شهيد مطهري، کتاب مسأله حجاب، انتشارات صدرا.</ref> فقهاي شيعه، پوشيده بودن تمام بدن زن را در مقابل نامحرم واجب دانسته و فقط دستها تا مچ و گردي صورت را استثناء کرده اند. پس با عنايت به آيات و روايات در مي يابيم که بي حجابي و عدم رعايت حدّ شرعي حجاب از طرف زنان گناه محسوب شده و داراي عذاب اخروي است.<ref>موسوي همداني، پاسخ به پرسش هاي مذهبي، نشر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين قم.</ref>
در بیان مشروعیت [[حجاب]] از منظر اسلام، می‌توان گفت، اصل وجوب [[حجاب]] برای زن در اسلام و لزوم پوشاندن اعضای بدنش از نامحرم از جمله موها، یک امر مسلّم و ضروری به‌شمار می‌آید. آیات و روایاتی وجود دارند که به صراحت دلالت بر وجوب [[حجاب]] برای زن دارند. این که برخی از کشورها به ظاهر، اسم اسلامی بر روی خود گذاشته‌اند، دلیل بر اسلامی بودن حکومت آن‌ها نیست و ملاک و معیار برای ما شیعیان که خود را مسلمان واقعی می‌دانیم، نمی‌باشد و عملکرد مسلمانان گاهی چندان با اسلام واقعی مطابقت ندارد.<ref>شهید مطهری، کتاب مسئله حجاب، انتشارات صدرا.</ref> فقهای شیعه، پوشیده بودن تمام بدن زن را در مقابل نامحرم واجب دانسته و فقط دستها تا مچ و گردی صورت را استثناء کرده‌اند. پس با عنایت به آیات و روایات در می‌یابیم که بی‌حجابی و عدم رعایت حدّ شرعی حجاب از طرف زنان گناه محسوب شده و دارای عذاب اخروی است.<ref>موسوی همدانی، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، نشر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.</ref>


خداوند متعال در آيه 59 سوره احزاب مي فرمايند: «اي پيامبر به همسرانت و دخترانت و به [[زنان]] مؤمنان بگو بخشي از مقنعه هاي خويش را به خود نزديک کنند تا گردن و سينه آنان آشکار نشود». در شأن نزول اين آيه مفسران از جمله طبرسي، علامه طباطبايي، مکارم شيرازي وغیره مي گويند: چون [[زنان]] عرب در صدر اسلام معمولا پيراهن هايي مي پوشيدند که گريبان هايشان باز بود و روسري هاي خود را طوري مي گذاشتند که دور گردن و سينه را نمي پوشانيد، اين آيه نازل شد و دستور داد که روسري ها را طوري ببندند که قسمت هاي ياد شده پوشيده گردد.<ref>علامه طباطبايي، تفسير الميزان، دارالکتب الاسلاميه، ج15، ص126.</ref> هم چنين در آيات 30 و 31 سوره نور آمده است زيبائي هايشان را جزء آن چه خود آشکار است، نمايان نسازند و اطراف مقنعه خود را بر سينه خويش بيندازند تا سينه شان را بپوشاند.<ref>طبرسي، مجمع البيان، کتاب فروشي اسلامي، ج5، ص138، ذيل آيه 31 نور.</ref> روايات و شواهد فراوان ديگري نيز وجود دارد که همگي بیانگر رعايت حجاب توسط [[زنان]] مي باشد. به عنوان نمونه در تاريخ نقل شده است که حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ وقتي مي خواستند به بيرون منزل و نزد پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بروند از پوشش خاصي مثل چادر و روپوش استفاده مي کردند.
خداوند متعال در آیه ۵۹ سوره احزاب می‌فرمایند: «ای پیامبر به همسرانت و دخترانت و به [[زنان]] مؤمنان بگو بخشی از مقنعه‌های خویش را به خود نزدیک کنند تا گردن و سینه آنان آشکار نشود». در شأن نزول این آیه مفسران از جمله طبرسی، علامه طباطبایی، مکارم شیرازی وغیره می‌گویند: چون [[زنان]] عرب در صدر اسلام معمولاً پیراهن‌هایی می‌پوشیدند که گریبان‌هایشان باز بود و روسری‌های خود را طوری می‌گذاشتند که دور گردن و سینه را نمی‌پوشانید، این آیه نازل شد و دستور داد که روسری‌ها را طوری ببندند که قسمت‌های یاد شده پوشیده گردد.<ref>علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، دارالکتب الاسلامیه، ج15، ص126.</ref> هم چنین در آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور آمده است زیبائی‌هایشان را جزء آنچه خود آشکار است، نمایان نسازند و اطراف مقنعه خود را بر سینه خویش بیندازند تا سینه شان را بپوشاند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، کتاب فروشی اسلامی، ج5، ص138، ذیل آیه 31 نور.</ref> روایات و شواهد فراوان دیگری نیز وجود دارد که همگی بیانگر رعایت حجاب توسط [[زنان]] می‌باشد. به عنوان نمونه در تاریخ نقل شده است که حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ وقتی می‌خواستند به بیرون منزل و نزد پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بروند از پوشش خاصی مثل چادر و روپوش استفاده می‌کردند.


=== پویش «نه به حجاب اجباری» ===
=== پویش «نه به حجاب اجباری» ===
در [[تابستان]] 1401ش برخی مخالفان [[حجاب]]، الزام زنان ایرانی به رعایت حجاب را نوعی اجبار، سرکوب و زن‌ستیزی دانسته و با شعار «نه به حجاب اجباری»، اعتراض خود را خواسته و دیدگاه بخش مهمی از زنان جامعۀ ایرانی اعلام کردند. از منظر برخی کارشناسان مسائل اجتماعی، ظهور این موج از مخالفت با حجاب، معلول سیاست‌گذاری غلط فرهنگی، بی‌تفاوتی در تولید محتوا و کم‌کاری حوزۀ فرهنگی در مقابل آسیب‌های فرهنگ غربی وغفلت از برنامه‌ریزی و تلاش دشمنان [[جمهوری اسلامی ایران]] بوده است. گسترش سبک زندگی غربی، نوعی شیوۀ زندگی نامتعارف و ناسازگار با ارزش‌های زندگی اسلامی ـ ایرانی را در جامعه ترویج داده است.<ref> [https://www.javanonline.ir/fa/news/1098161/%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>
در [[تابستان]] ۱۴۰۱ش برخی مخالفان [[حجاب]]، الزام زنان ایرانی به رعایت حجاب را نوعی اجبار، سرکوب و زن‌ستیزی دانسته و با شعار «نه به حجاب اجباری»، اعتراض خود را خواسته و دیدگاه بخش مهمی از زنان جامعهٔ ایرانی اعلام کردند. از منظر برخی کارشناسان مسائل اجتماعی، ظهور این موج از مخالفت با حجاب، معلول سیاست‌گذاری غلط فرهنگی، بی‌تفاوتی در تولید محتوا و کم‌کاری حوزهٔ فرهنگی در مقابل آسیب‌های فرهنگ غربی وغفلت از برنامه‌ریزی و تلاش دشمنان [[جمهوری اسلامی ایران]] بوده است. گسترش سبک زندگی غربی، نوعی شیوهٔ زندگی نامتعارف و ناسازگار با ارزش‌های زندگی اسلامی ـ ایرانی را در جامعه ترویج داده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1098161/نه-به-حجاب-اجباری-نتیجه-ولنگاری-فرهنگی-است . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>


==پیامدها==
== پیامدها ==
از منظر اندیشمندان اجتماعی، دگرگونی انگاره‌های شناختی جامعه دربارۀ حجاب از یک واجب دینی و سنت فرهنگی به یک مقولۀ اجباری و تحمیل شده بر زنان، پیامد‌های زیر را به‌دنبال دارد:
از منظر اندیشمندان اجتماعی، دگرگونی انگاره‌های شناختی جامعه دربارهٔ حجاب از یک واجب دینی و سنت فرهنگی به یک مقولهٔ اجباری و تحمیل شده بر زنان، پیامدهای زیر را به‌دنبال دارد:
# رواج بدحجابی و برهنگی در مجامع عمومی؛
# رواج بدحجابی و برهنگی در مجامع عمومی؛
# رواج مدگرایی و پوشش غربی در جامعۀ [[مسلمان]] ؛
# رواج مدگرایی و پوشش غربی در جامعهٔ [[مسلمان]]؛
# دگرگونی مفهوم آزادی؛
# دگرگونی مفهوم آزادی؛
# تزلزل باورها و اعتقادات مذهبی و ارزش‌های دینی؛<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85_%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>  
# تزلزل باورها و اعتقادات مذهبی و ارزش‌های دینی؛<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الزام_حکومتی_حجاب . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.]</ref>
# کاهش کرامت زن و استفادۀ ابزاری از زنان؛
# کاهش کرامت زن و استفادهٔ ابزاری از زنان؛
# افزایش فحشا در جامعه و فروپاشی نظام [[خانواده]].<ref> [http://ensani.ir/fa/article/417144/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D9%88%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 . بستاکچی و همکاران، «نقد انتقادی نظریۀ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرۀ المعارف قرآن»، 1398ش، ص132.]</ref>
# افزایش فحشا در جامعه و فروپاشی نظام [[خانواده]].<ref>[http://ensani.ir/fa/article/417144/تحلیل-انتقادی-نظریه-فمینیسم-قرآنی-مارگوت-بدران-در-دائره-المعارف-قرآن . بستاکچی و همکاران، «نقد انتقادی نظریۀ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرۀ المعارف قرآن»، 1398ش، ص132.]</ref>


== چالش‌ها ==
== چالش‌ها ==
=== حجاب اجباری و زنان غیرمسلمان ===
=== حجاب اجباری و زنان غیرمسلمان ===
مسئله «پوشش زنان» یا «[[حجاب]]»، اختصاصی به دستورات اسلامی نداشته و در همه ادیان الهی، لزوم پوشش کاملی وجود دارد که حتی به مراتب سخت‌گیرانه‌تر است. تا جایی که می‌توان حکم[[حجاب]] در اسلام را به نوعی تعدیل کننده حکم [[حجاب]] در ادیان پیش از اسلام دانست. <ref>مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، ص 19- 28</ref>
مسئله «پوشش زنان» یا «[[حجاب]]»، اختصاصی به دستورات اسلامی نداشته و در همه ادیان الهی، لزوم پوشش کاملی وجود دارد که حتی به مراتب سخت‌گیرانه‌تر است. تا جایی که می‌توان حکم[[حجاب]] در اسلام را به نوعی تعدیل کننده حکم [[حجاب]] در ادیان پیش از اسلام دانست.<ref>مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، ص 19- 28</ref>
از سوی دیگر این حکم اختصاصی به [[زنان]] نداشته و [[مردان]] نیز مأمور به رعایت آن‌اند. <ref>امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، 1392، ص 575 – حد پوشش مردان</ref> اما حدود [[حجاب]] در میان [[مردان]] و [[زنان]] متفاوت است. در ابتدا باید توجه داشت که در خصوص مسئله [[حجاب]] در اسلام، دست کم این سه مبنا وجود دارد:
از سوی دیگر این حکم اختصاصی به [[زنان]] نداشته و [[مردان]] نیز مأمور به رعایت آن‌اند.<ref>امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، 1392، ص 575 – حد پوشش مردان</ref> اما حدود [[حجاب]] در میان [[مردان]] و [[زنان]] متفاوت است. در ابتدا باید توجه داشت که در خصوص مسئله [[حجاب]] در اسلام، دست کم این سه مبنا وجود دارد:
# [[حجاب]]، در حوزه تکالیف شرعی است نه اعتقادات.
# [[حجاب]]، در حوزه تکالیف شرعی است نه اعتقادات.
# مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه فردی.
# مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه فردی.
#در این زمینه قانون اساسی وجود دارد و رعایت قانون در همه جا الزامی است.
# در این زمینه قانون اساسی وجود دارد و رعایت قانون در همه جا الزامی است.
بر طبق مبنای اول، این نکته آشکار می‌شود که [[حجاب]]، در دین اسلام به جهت برکات و آثار بسیاری که دارد (که بیان آن در این مجال ممکن نیست) بر هر[[مرد]] و [[زن]] واجب بوده و آنچه اجباری بودن در خصوص آن نامطلوب است، اصل انتخاب دین و مسائل مربوط به اصول اعتقادی است، وگرنه پس از اثبات اصول دین، رعایت فروع آن که از آن با عنوان احکام دین یاد می‌شود، امری محرز و قطعی است.
بر طبق مبنای اول، این نکته آشکار می‌شود که [[حجاب]]، در دین اسلام به جهت برکات و آثار بسیاری که دارد (که بیان آن در این مجال ممکن نیست) بر هر[[مرد]] و [[زن]] واجب بوده و آنچه اجباری بودن در خصوص آن نامطلوب است، اصل انتخاب دین و مسائل مربوط به اصول اعتقادی است، وگرنه پس از اثبات اصول دین، رعایت فروع آن که از آن با عنوان احکام دین یاد می‌شود، امری محرز و قطعی است.
امّا در توضیح مبنای دوم باید عرض شود که «[[حجاب]]» و چگونگی رعایت آن در محدوده حریم خصوصی و شخصی نیست تا فرد بتواند آزادانه نوع پوشش خود را انتخاب کند؛ چرا که در خلوت و در میان محارم، نیازی به رعایت [[حجاب]] کامل نیست! در نتیجه [[حجاب]] در ارتباط با دیگران تعریف شده و یک مسئله اجتماعی به حساب می‌آید. با توجه به این نکته، مبنای سوم هم روشن می‌شود به این که در حقیقت، قانون‌گذار جامعه اسلامی دقیقاً به جهت شأن اجتماعی [[حجاب]] و پیامدهای ناگوار ترک این فریضه، حق دارد که اقدام به وضع قانون برای رعایت آن در جامعه نموده و از مردم بخواهد که نسبت به آن پایبند باشد. دقیقاً نظیر قوانین راهنمایی و رانندگی که به جهت شأن اجتماعی آن، نیازمند صدور قانون از سوی حاکمیت است تا هرکسی به تصوّر شخصی بودن رانندگی، با رفتارهای پرخطر، کیان جامعه را به خطر نیندازد.
امّا در توضیح مبنای دوم باید عرض شود که «[[حجاب]]» و چگونگی رعایت آن در محدوده حریم خصوصی و شخصی نیست تا فرد بتواند آزادانه نوع پوشش خود را انتخاب کند؛ چرا که در خلوت و در میان محارم، نیازی به رعایت [[حجاب]] کامل نیست! در نتیجه [[حجاب]] در ارتباط با دیگران تعریف شده و یک مسئله اجتماعی به حساب می‌آید. با توجه به این نکته، مبنای سوم هم روشن می‌شود به این که در حقیقت، قانون‌گذار جامعه اسلامی دقیقاً به جهت شأن اجتماعی [[حجاب]] و پیامدهای ناگوار ترک این فریضه، حق دارد که اقدام به وضع قانون برای رعایت آن در جامعه نموده و از مردم بخواهد که نسبت به آن پایبند باشد. دقیقاً نظیر قوانین راهنمایی و رانندگی که به جهت شأن اجتماعی آن، نیازمند صدور قانون از سوی حاکمیت است تا هرکسی به تصوّر شخصی بودن رانندگی، با رفتارهای پرخطر، کیان جامعه را به خطر نیندازد.


روشن است که اگر فردی کشوری را برای اقامت انتخاب کرد و به هر دلیلی مدّتی طولانی یا کوتاه در آن به سر برد، لازم است قوانین آن کشور را رعایت کند؛ همچنان که به عنوان مثال در برخی از کشورهای اروپایی، علی‌رغم شعارهایشان مبنی بر آزادی‌های اجتماعی در زمینه دین و مذهب، پوشیدن لباس روحانی (اعم از اسلام و غیر آن- البته به‌جز لباس کشیشان) در غیر مراکز خاص دینی کاملاً ممنوع بوده و از حضور روحانیان به لباس خاص در معابر به شدّت جلوگیری می‌شود و یا در برخی از دانشگاه‌های اروپایی (به طور خاص در کشور فرانسه) قانون منع [[حجاب]] وجود داشته و از ورود دانشجویان [[محجّبه]] به دانشگاه ممانعت می‌شود. در نتیجه روشن است که صرف استقبال یا عدم استقبال شخصی، از تفکّری خاص، مجوزی برای قانون‌شکنی در هیچ جامعه‌ای نیست و این مطلب شامل یک جامعه اسلامی، نظیر جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود، چرا که هرچند ممکن است در پذیرفتن یا نپذیرفتن مسئله [[حجاب]] و یا حتّی اصل اسلام، اختیار و آزادی وجود داشته باشد، ولی مسلماً مادامی‌که شخص در این کشور اقامت دارد، ناگزیر است که به همه قوانین آن- از جمله [[حجاب]]- احترام گذاشته و همه را رعایت کند.
روشن است که اگر فردی کشوری را برای اقامت انتخاب کرد و به هر دلیلی مدّتی طولانی یا کوتاه در آن به سر برد، لازم است قوانین آن کشور را رعایت کند؛ همچنان که به عنوان مثال در برخی از کشورهای اروپایی، علی‌رغم شعارهایشان مبنی بر آزادی‌های اجتماعی در زمینه دین و مذهب، پوشیدن لباس روحانی (اعم از اسلام و غیر آن- البته به‌جز لباس کشیشان) در غیر مراکز خاص دینی کاملاً ممنوع بوده و از حضور روحانیان به لباس خاص در معابر به شدّت جلوگیری می‌شود یا در برخی از دانشگاه‌های اروپایی (به‌طور خاص در کشور فرانسه) قانون منع [[حجاب]] وجود داشته و از ورود دانشجویان [[محجّبه]] به دانشگاه ممانعت می‌شود. در نتیجه روشن است که صرف استقبال یا عدم استقبال شخصی، از تفکّری خاص، مجوزی برای قانون‌شکنی در هیچ جامعه‌ای نیست و این مطلب شامل یک جامعه اسلامی، نظیر جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود، چرا که هرچند ممکن است در پذیرفتن یا نپذیرفتن مسئله [[حجاب]] یا حتّی اصل اسلام، اختیار و آزادی وجود داشته باشد، ولی مسلماً مادامی‌که شخص در این کشور اقامت دارد، ناگزیر است که به همه قوانین آن- از جمله [[حجاب]]- احترام گذاشته و همه را رعایت کند.


نگرش عمیق و بی‌غرضانه به آیه‌های [[حجاب]] و سوره‌هایی که این آیه‌ها در آنجا آمده است نیز، به روشنی می‌نمایاند که [[حجاب]]، افزون بر اینکه تکلیف بانوان مسلمان است، حق جامعه دینی نیز هست.
نگرش عمیق و بی‌غرضانه به آیه‌های [[حجاب]] و سوره‌هایی که این آیه‌ها در آنجا آمده است نیز، به روشنی می‌نمایاند که [[حجاب]]، افزون بر اینکه تکلیف بانوان مسلمان است، حق جامعه دینی نیز هست.
روشن است که نوع پوشش بیرونی [[زنان]] و حتی [[مردان]] در محیط اجتماعی در حیطه امنیت اجتماعی تأثیرات محسوسی بر جای گذاشته و ممکن است بسیاری از مخاطرات و ناهنجاری‌ها را پدید آورده و می‌تواند مفاهیم «عفت»، «حیا»، «خانواده» و… را که در چارچوب «اخلاق اجتماعی» می‌گنجد، دچار تغییرات جدی کند. این نکات (که ذکر شد) نشان می‌دهد که مسئله پوشش حقی شخصی نیست که بتوان آن را در حوزه حریم خصوصی جای داد. بلکه «حق‌الناس» است و درست رعایت نکردن آن تجاوز به حقوق دیگران محسوب می‌گردد؛ و حتی با نگاه صرفاً مادی که حدود آزادی انسان را تجاوز به حقوق دیگران تعریف می‌کند، عدم رعایت [[حجاب]] قابل توجیه نیست.نظیر آن که کسی حق ندارد بگوید: «من می‌خواهم با سرعت غیرمجاز حرکت کنم و تصادف کنم، به کسی مربوط نیست!» چرا که در اینجا سرعت غیرمجاز او تنها به خود او صدمه نمی‌زند، بلکه جامعه‌ای را به آشوب و تشویش می‌کشاند.
روشن است که نوع پوشش بیرونی [[زنان]] و حتی [[مردان]] در محیط اجتماعی در حیطه امنیت اجتماعی تأثیرات محسوسی بر جای گذاشته و ممکن است بسیاری از مخاطرات و ناهنجاری‌ها را پدیدآورده و می‌تواند مفاهیم «عفت»، «حیا»، «خانواده» و… را که در چارچوب «اخلاق اجتماعی» می‌گنجد، دچار تغییرات جدی کند. این نکات (که ذکر شد) نشان می‌دهد که مسئله پوشش حقی شخصی نیست که بتوان آن را در حوزه حریم خصوصی جای داد. بلکه «حق‌الناس» است و درست رعایت نکردن آن تجاوز به حقوق دیگران محسوب می‌گردد؛ و حتی با نگاه صرفاً مادی که حدود آزادی انسان را تجاوز به حقوق دیگران تعریف می‌کند، عدم رعایت [[حجاب]] قابل توجیه نیست. نظیر آن که کسی حق ندارد بگوید: «من می‌خواهم با سرعت غیرمجاز حرکت کنم و تصادف کنم، به کسی مربوط نیست!» چرا که در اینجا سرعت غیرمجاز او تنها به خود او صدمه نمی‌زند، بلکه جامعه‌ای را به آشوب و تشویش می‌کشاند.


رعایت [[حجاب]] برای [[زنان]] مسلمان نسبت به افراد غیر محرم یک واجب شرعی است؛ بنابراین، آزادی عقیده و دین اقتضا می‌کند [[زنان]] مسلمان بتوانند در هر محیطی به وظیفه‌ی دینی خود عمل کنند. اما [[بی‌حجابی]] برای غیرمسلمانان یک وظیفه دینی نیست که الزام آنان به [[حجاب]] در جمهوری اسلامی با آن منافات داشته باشد. بلکه از منظر آن‌ها [[حجاب]] امر جایزی است که قانون می‌تواند آن را مانند هر امر جایز دیگری، الزامی و واجب کند. <ref>[[حجاب]] [[زن]] غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، 06/07/1389، کد بایگانی: 8592</ref> به عبارت دیگر هنگامی مسئله تفاوت ادیان می‌توانست مشکلی را بیافریند که بر طبق اعتقادات ادیان دیگر، [[بی‌حجابی]] برای [[زنان]] واجب می‌بود. در آن صورت قانون اساسی ایران با قانون شرعی ادیان دیگر دچار تضاد می‌شد. در حالی که در هیچ آیینی، [[حجاب]]، حرام شرعی به حساب نمی‌آید؛ که حتی اگر هم بود، به دلایل پیش گفته رعایت قانون بر هرکسی که مهمان این آب و خاک است، لازم است. اتفاقاً بالعکس این مشکل در خصوص قوانین برخی کشورهای اروپایی در منع [[حجاب]] است که دقیقاً در موضع مخالف دستورات دینی برخی ادیان در وجوب [[حجاب]]، قرار گرفته است.
رعایت [[حجاب]] برای [[زنان]] مسلمان نسبت به افراد غیر محرم یک واجب شرعی است؛ بنابراین، آزادی عقیده و دین اقتضا می‌کند [[زنان]] مسلمان بتوانند در هر محیطی به وظیفهٔ دینی خود عمل کنند. اما [[بی‌حجابی]] برای غیرمسلمانان یک وظیفه دینی نیست که الزام آنان به [[حجاب]] در جمهوری اسلامی با آن منافات داشته باشد. بلکه از منظر آن‌ها [[حجاب]] امر جایزی است که قانون می‌تواند آن را مانند هر امر جایز دیگری، الزامی و واجب کند.<ref>[[حجاب]] [[زن]] غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، 06/07/1389، کد بایگانی: 8592</ref> به عبارت دیگر هنگامی مسئله تفاوت ادیان می‌توانست مشکلی را بیافریند که بر طبق اعتقادات ادیان دیگر، [[بی‌حجابی]] برای [[زنان]] واجب می‌بود. در آن صورت قانون اساسی ایران با قانون شرعی ادیان دیگر دچار تضاد می‌شد. در حالی که در هیچ آیینی، [[حجاب]]، حرام شرعی به حساب نمی‌آید؛ که حتی اگر هم بود، به دلایل پیش گفته رعایت قانون بر هرکسی که مهمان این آب و خاک است، لازم است. اتفاقاً بالعکس این مشکل در خصوص قوانین برخی کشورهای اروپایی در منع [[حجاب]] است که دقیقاً در موضع مخالف دستورات دینی برخی ادیان در وجوب [[حجاب]]، قرار گرفته است.
نتیجه:
نتیجه:
از آن چه بیان شد روشن می‌شود که
از آنچه بیان شد روشن می‌شود که
اولاً، [[حجاب]] در دایره تکالیف شرعی است که تبعیت از آن ضرورت دارد. به خلاف اصول اعتقادی که غیرقابل اجبار است. دوم اینکه، [[حجاب]]، مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه حوزه فردی؛ و قانون‌گذار حق دارد، بلکه وظیفه دارد در خصوص آن قوانینی را وضع کند، در نتیجه اگر قانونی در این زمینه وجود داشته باشد، رعایت آن بر همگان واجب است و این ارتباطی به دین و مذهب ایشان ندارد. نظیر قانون راهنمایی و رانندگی. سوم اینکه، قوانین مربوط به پوشش، در تمام کشورهای دنیا، جاری است و تنها نوع و حدود آن متفاوت است؛ اما الزام به [[حجاب]]، مخالف با هیچ باوری نیست. در حالی که الزام به [[عدم حجاب]] (مثلاً در دانشگاه‌های فرانسه) مخالفت صریح با آموزه‌های اسلامی را در پی دارد. در نتیجه از رعایت [[حجاب]]، هیچ غیرمسلمانی ضرر نمی‌کند.
اولاً، [[حجاب]] در دایره تکالیف شرعی است که تبعیت از آن ضرورت دارد. به خلاف اصول اعتقادی که غیرقابل اجبار است. دوم اینکه، [[حجاب]]، مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه حوزه فردی؛ و قانون‌گذار حق دارد، بلکه وظیفه دارد در خصوص آن قوانینی را وضع کند، در نتیجه اگر قانونی در این زمینه وجود داشته باشد، رعایت آن بر همگان واجب است و این ارتباطی به دین و مذهب ایشان ندارد. نظیر قانون راهنمایی و رانندگی. سوم اینکه، قوانین مربوط به پوشش، در تمام کشورهای دنیا، جاری است و تنها نوع و حدود آن متفاوت است؛ اما الزام به [[حجاب]]، مخالف با هیچ باوری نیست. در حالی که الزام به [[عدم حجاب]] (مثلاً در دانشگاه‌های فرانسه) مخالفت صریح با آموزه‌های اسلامی را در پی دارد. در نتیجه از رعایت [[حجاب]]، هیچ غیرمسلمانی ضرر نمی‌کند.
چهارم اینکه، وجوب [[حجاب]] به عنوان تکلیف شرعی متوجه مسلمانان است، ولی رعایت [[حجاب]]، به عنوان قانون، ارتباطی به دین و مذهب نداشته و برای تمام کسانی که در این آب و خاک زندگی می‌کنند، رعایت آن لازم است.
چهارم اینکه، وجوب [[حجاب]] به عنوان تکلیف شرعی متوجه مسلمانان است، ولی رعایت [[حجاب]]، به عنوان قانون، ارتباطی به دین و مذهب نداشته و برای تمام کسانی که در این آب و خاک زندگی می‌کنند، رعایت آن لازم است.
خط ۵۹: خط ۵۹:
=== تفاوت تعریف حجاب در کشورهای اسلامی ===
=== تفاوت تعریف حجاب در کشورهای اسلامی ===
مسئله [[حجاب]] را از دو بُعد باید بررسی نمود:
مسئله [[حجاب]] را از دو بُعد باید بررسی نمود:
# بّعد فردی [[حجاب]]؛ [[حجاب]] بخشی از احکام دین اسلام است. هر فردی که مسلمان شده و دین اسلام را پذیرفته است، باید خود را ملزم به رعایت قوانین و احکام آن نماید. [[حجاب]] بر هر زن و مرد مسلمانی واجب است. اگر چه [[حجاب]] مرد با زن تفاوت دارد اما مردان نيز بايد در پوشش خود ضوابطي را رعايت کنند.
# بّعد فردی [[حجاب]]؛ [[حجاب]] بخشی از احکام دین اسلام است. هر فردی که مسلمان شده و دین اسلام را پذیرفته است، باید خود را ملزم به رعایت قوانین و احکام آن نماید. [[حجاب]] بر هر زن و مرد مسلمانی واجب است. اگر چه [[حجاب]] مرد با زن تفاوت دارد اما مردان نیز باید در پوشش خود ضوابطی را رعایت کنند.
# بُعد اجتماعی [[حجاب]]؛ براي اداره هر کشور ضوابط و مقرراتي وجود دارد که ممکن است مطابق ميل همه افراد آن جامعه نباشد. به عنوان مثال، در کشورهاي غربي که استفاده از مشروبات الکلي مجاز است، مردم فقط بايد در محل‌هاي ويژه اي که اين نوشيدني‌ها به فروش مي‌رسد از آن استفاده کنند و حق ندارند که بطري مشروب را در دست گرفته و در انظار عمومي حاضر شوند. در صورت تخطی مجازات‌هاي سنگيني براي خاطيان وجود دارد.  
# بُعد اجتماعی [[حجاب]]؛ برای اداره هر کشور ضوابط و مقرراتی وجود دارد که ممکن است مطابق میل همه افراد آن جامعه نباشد. به عنوان مثال، در کشورهای غربی که استفاده از مشروبات الکلی مجاز است، مردم فقط باید در محل‌های ویژه ای که این نوشیدنی‌ها به فروش می‌رسد از آن استفاده کنند و حق ندارند که بطری مشروب را در دست گرفته و در انظار عمومی حاضر شوند. در صورت تخطی مجازات‌های سنگینی برای خاطیان وجود دارد.


در ایران نیز براي پوشش در اجتماع ضوابطي وضع شده و جنبه قانوني دارد. افراد در حريم خصوصي خود، آزاد هستند که هر نوع پوششی داشته باشند. اما در محیط اجتماع باید به قانون عمل نمود و اين قانون بنا به خواست اکثريت مردم تصويب شده است. به بيان بهتر، [[حجاب]] تا آنجا که در حريم زندگي خصوصي افراد است، يک امر فردي و خصوصي است و کسي نمي‌تواند دخالت کرده و تجسس نمايد، ولي زماني که به يک امر اجتماعي تبديل شد و با حقوق ديگران ارتباط پيدا کرد، حکومت و حاکم مي‌تواند از باب نهي از منکر و صيانت از اخلاق و معنويت جامعه، [[حجاب]] را الزامي کند و براي آن مجازات تعيين نمايد. در مقابل، اجبار به [[بي حجابي]] نیز با باورها و اعتقادات برخی افراد مخالف است. در کشورهاي غربي تحت عنوان دموکراسي با [[حجاب]] افراد مخالفت کرده و الزام به [[بی حجابی]] وجود دارد. آنان مدعي هستند که باورهاي شخصي تا زماني که به حريم ديگران آسيب وارد نکند، نبايد با آن مخالفت کرد. این در حالی است که با [[حجاب]] زنان مخالفت صورت می گیرد و در کشوری مانند فرانسه که مهد آزادی است، قوانيني تصویب می شود که با [[حجاب]] زنان مخالفت می کند. در ايران براي اقليت‌هاي مذهبي و گردشگراني که به ايران مي‌آيند، حداقل قانون اعمال مي‌شود و در مورد آنان سختگيري چنداني وجود ندارد. در صورتي که بسياري از دختران و زنان مسلمان ايراني در کشورهاي غربي از اشتغال يا ادامه تحصيل به دليل داشتن [[حجاب]]، بازمانده اند. باید توجه داشت که [[حجاب]] و پوشش زنان و حتی مردان یکی از دستورات اسلام است و در سایر ادیان الهی مانند یهودیت و مسیحیت نیز چنین دستوری وجود داشته است.  
در ایران نیز برای پوشش در اجتماع ضوابطی وضع شده و جنبه قانونی دارد. افراد در حریم خصوصی خود، آزاد هستند که هر نوع پوششی داشته باشند. اما در محیط اجتماع باید به قانون عمل نمود و این قانون بنا به خواست اکثریت مردم تصویب شده است. به بیان بهتر، [[حجاب]] تا آنجا که در حریم زندگی خصوصی افراد است، یک امر فردی و خصوصی است و کسی نمی‌تواند دخالت کرده و تجسس نماید، ولی زمانی که به یک امر اجتماعی تبدیل شد و با حقوق دیگران ارتباط پیدا کرد، حکومت و حاکم می‌تواند از باب نهی از منکر و صیانت از اخلاق و معنویت جامعه، [[حجاب]] را الزامی کند و برای آن مجازات تعیین نماید. در مقابل، اجبار به [[بی‌حجابی]] نیز با باورها و اعتقادات برخی افراد مخالف است. در کشورهای غربی تحت عنوان دموکراسی با [[حجاب]] افراد مخالفت کرده و الزام به [[بی‌حجابی]] وجود دارد. آنان مدعی هستند که باورهای شخصی تا زمانی که به حریم دیگران آسیب وارد نکند، نباید با آن مخالفت کرد. این در حالی است که با [[حجاب]] زنان مخالفت صورت می‌گیرد و در کشوری مانند فرانسه که مهد آزادی است، قوانینی تصویب می‌شود که با [[حجاب]] زنان مخالفت می‌کند. در ایران برای اقلیت‌های مذهبی و گردشگرانی که به ایران می‌آیند، حداقل قانون اعمال می‌شود و در مورد آنان سختگیری چندانی وجود ندارد. در صورتی که بسیاری از دختران و زنان مسلمان ایرانی در کشورهای غربی از اشتغال یا ادامه تحصیل به دلیل داشتن [[حجاب]]، بازمانده اند. باید توجه داشت که [[حجاب]] و پوشش زنان و حتی مردان یکی از دستورات اسلام است و در سایر ادیان الهی مانند یهودیت و مسیحیت نیز چنین دستوری وجود داشته است.


==== مستندات قرآنی و روایی محدوده [[حجاب]] ====
==== مستندات قرآنی و روایی محدوده [[حجاب]] ====
اهمیت مسئله [[حجاب]] زن و تاثیر بسیار آن بر جامعه به حدی است که در قرآن و بسیاری از روایات، صراحتا به آن اشاره شده و محدوده‌ی آن بیان گردیده است. خداوند متعال در سورۀ نور می‌‌فرماید: «به زنان مؤمن بگو که چشمان خود فرو گیرند و شرمگاه خود نگه‌دارند و زینت‌های خود را جز آن مقدار که پیدا است، آشکار نکنند و روسری‌‌های خود را تا گریبان فرو گذارند و زینت‌های خود را آشکار نکنند، جز برای شوهر خود یا پدر خود و یا غیره. همچنین، چنان پای بر زمین نزنند تا آن زینت که پنهان کرده‌اند، دانسته شود. <ref>نور/31</ref>
اهمیت مسئله [[حجاب]] زن و تأثیر بسیار آن بر جامعه به حدی است که در قرآن و بسیاری از روایات، صراحتاً به آن اشاره شده و محدودهٔ آن بیان گردیده است. خداوند متعال در سورهٔ نور می‌فرماید: «به زنان مؤمن بگو که چشمان خود فرو گیرند و شرمگاه خود نگه‌دارند و زینت‌های خود را جز آن مقدار که پیدا است، آشکار نکنند و روسری‌های خود را تا گریبان فروگذارند و زینت‌های خود را آشکار نکنند، جز برای شوهر خود یا پدر خود یا غیره. همچنین، چنان پای بر زمین نزنند تا آن زینت که پنهان کرده‌اند، دانسته شود.<ref>نور/31</ref>
دراین آیه به وجوب پوشاندن تمام زینت‌ها و سر و گردن در برابر نامحرمان تصریح شده است. صورت و دست ها از مچ از حکم کلی [[حجاب]] استثنا شده و در آیه هم قراینى بر آن وجود دارد؛ از جمله:  
دراین آیه به وجوب پوشاندن تمام زینت‌ها و سر و گردن در برابر نامحرمان تصریح شده است. صورت و دست‌ها از مچ از حکم کلی [[حجاب]] استثنا شده و در آیه هم قراینی بر آن وجود دارد؛ از جمله:
# در آیه فوق، زینت های ظاهری استثنا شده، خواه محل زینت باشد یا خود زینت.
# در آیه فوق، زینت‌های ظاهری استثنا شده، خواه محل زینت باشد یا خود زینت.
# مفهوم آیۀ فوق در مورد انداختن گوشۀ مقنعه بر گریبان، که منظور همان پوشانیدن تمام سر و گردن و سینه است و سخنى از پوشانیدن صورت در آن نیست، قرینۀ دیگرى بر این مدعا است.  
# مفهوم آیهٔ فوق در مورد انداختن گوشهٔ مقنعه بر گریبان، که منظور همان پوشانیدن تمام سر و گردن و سینه است و سخنی از پوشانیدن صورت در آن نیست، قرینهٔ دیگری بر این مدعا است.
# شواهد تاریخى نیز نشان می‌دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبۀ عمومى نداشت و این خود قرینه ای بر عدم پوشش صورت در زنان است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 14، ص 450 ، 451، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.</ref>
# شواهد تاریخی نیز نشان می‌دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبهٔ عمومی نداشت و این خود قرینه ای بر عدم پوشش صورت در زنان است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 14، ص 450، 451، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.</ref>
 
در تفسیر این آیه، در کلام معصومین (ع)، مقدار لازم [[حجاب]] و پوشش بیان شده است. در روایتی، فضیل بن یسار از یاران امام صادق (ع) می‌گوید، از آن‌حضرت سؤال کردم: آیا ذراعین (از مچ تا آرنج دست) زن، از زینتی است که خداوند فرموده و نباید آن را برای غیر شوهران خود آشکار کنند؟ حضرت فرمود: «بله و آنچه از بدن که از خمار (روسری یا مقنعه) پایین‌تر است از زینت حساب می‌شود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 5، ص 520- 521 تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.</ref> هم‌چنین مسعدة بن زیاد نقل می‌کند از امام صادق (ع) در بارهٔ زینتی که زن می‌تواند آشکار کند سؤال شد، فرمود: «صورت و کف دست‌ها» است<ref>شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 20، ص 202، ح 25429، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، چاپ اول، 1409ق</ref> از دیدگاه اسلامی باید توجه داشت که:
# براساس آیات و روایات محدوده [[حجاب]] اسلامی که زنان موظف به رعایت آن هستند: پوشاندن تمام بدن بجز گردی صورت و دو دست تا مچ می‌باشد.
# آشکار بودن صورت زن در صورتی که بدون آرایش بوده و مفسده‌ای هم به همراه نداشته باشد، اشکال ندارد.
# از سوی دیگر، عدم پوشش صورت و دست زنان، به معنای جواز نگاه کردن به آنها از سوی مردان نیست.
# تشریع [[حجاب]] و تعیین حدود آن بر عهدهٔ شارع بوده و شارع مقدس یعنی خداوند متعال این حدود را برای آن تعیین نموده است نه حکومت اسلامی.
# حکومت اسلامی موظف به اجرا و نظارت بر اجرای حدود اسلامی [[حجاب]] است.


در تفسیر این آیه، در کلام معصومین(ع)، مقدار لازم [[حجاب]] و پوشش بیان شده است. در روایتی، فضیل بن یسار از یاران امام صادق‌(ع) می‌گوید، از آن‌حضرت سؤال کردم: آیا ذراعین(از مچ تا آرنج دست) زن، از زینتی است که خداوند فرموده و نباید آن‌را برای غیر شوهران خود آشکار کنند؟ حضرت فرمود: «بله و آنچه از بدن که از خمار (روسری یا مقنعه) پایین‌تر است از زینت حساب می‌شود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 5، ص 520- 521 تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.</ref> هم‌چنین مسعدة بن زیاد نقل می‌کند از امام صادق(ع) در بارۀ زینتی که زن می‌تواند آشکار کند سؤال شد، فرمود: «صورت و کف دست‌ها» است<ref>شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 20، ص 202، ح 25429، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق</ref> از دیدگاه اسلامی باید توجه داشت که:
[[حجاب]] و پوشش زنان بر سلامت اخلاقی جامعه و استحکام بنیان خانواده مؤثر است و در صورت عدم رعایت آثار سوئی را به همراه دارد. از جمله؛
# براساس آیات و روایات محدوده [[حجاب]] اسلامی که زنان موظف به رعایت آن هستند: پوشاندن تمام بدن بجز گردی صورت و دو دست تا مچ می باشد.
* گسترش فساد اخلاقی و جنسی؛
# آشکار بودن صورت زن در صورتی که بدون آرایش بوده و مفسده‌ای هم به همراه نداشته باشد ، اشکال ندارد .
# از سوی دیگر، عدم پوشش صورت و دست زنان، به معنای جواز نگاه کردن به آنها از سوی مردان نیست.
# تشریع [[حجاب]]  و تعیین حدود آن بر عهده‌ی شارع بوده و شارع مقدس یعنی خداوند متعال این حدود را برای آن تعیین نموده است نه حکومت اسلامی.
# حکومت اسلامی موظف به اجرا و نظارت بر اجرای حدود اسلامی [[حجاب]] است.
[[حجاب]] و پوشش زنان بر سلامت اخلاقی جامعه و استحکام بنیان خانواده‌ موثر است و در صورت عدم رعایت آثار سوئی را به همراه دارد. از جمله؛
* گسترش فساد اخلاقی و جنسی؛  
* تزلزل بنیان خانواده و افزایش بی‌رویه طلاق؛
* تزلزل بنیان خانواده و افزایش بی‌رویه طلاق؛
* افزایش آسیب‌ها و ناهنجاری های اجتماعی.
* افزایش آسیب‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی؛ بنابراین، دخالت حاکمیت اسلامی سالم به عنوان آمر به معروف و نگهبان سلامت اخلاق و معنویت دینی جامعه ضروری است.
بنابراین، دخالت حاکمیت اسلامی سالم به عنوان آمر به معروف و نگهبان سلامت اخلاق و معنویت دینی جامعه ضروری است.


=== اجبار در دین و حجاب اجباری ===
=== اجبار در دین و حجاب اجباری ===
در ديدگاه اسلام هدف از حكومت، علاوه بر تأمين نيازهاي مادي مردم، توجه به مصالح معنوي و حفظ ارزش‌هاي اخلاقي و ديني نیز هست؛ لذا حكومت اسلامي موظف است بستري مناسب جهت رشد و تعالي معنوي افراد جامعه فراهم نمايد. به تعبير ديگر، در جامعه اسلامي قوانين بايد آهنگ قرب الي الله داشته باشد و تأمين مسائل و ابعاد حيات انساني در صورتي داراي ارزش است كه به مثابة مقدمه‌اي در جهت رشد و تكامل معنوي انسان تلقّي گردد».<ref>مصباح يزدي، محمد تقي، نظريه سياسي اسلام، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1379، ج 2، ص 16.</ref> قرآن كريم ويژگي‌هاي حكومت اسلامي را چنين بيان فرموده است: «الذين ان مكّناهم في الارضِ اَقاموا الصَلوةَ و أتَوُا الزكواة و امَروا بِالمعروفِ و نَهَوا عنِ المنكرِ و للهِ عاقِبَةُ الأمورِِ»؛<ref>حج/41</ref> كساني كه هرگاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم، نماز را برپا مي‌دارند و زكات را ادا مي‌كنند و امر به معروف و نهي از منكر مي‌نمايند و پايان همه كارها از آن خداست.
در دیدگاه اسلام هدف از حکومت، علاوه بر تأمین نیازهای مادی مردم، توجه به مصالح معنوی و حفظ ارزش‌های اخلاقی و دینی نیز هست؛ لذا حکومت اسلامی موظف است بستری مناسب جهت رشد و تعالی معنوی افراد جامعه فراهم نماید. به تعبیر دیگر، در جامعه اسلامی قوانین باید آهنگ قرب الی الله داشته باشد و تأمین مسائل و ابعاد حیات انسانی در صورتی دارای ارزش است که به مثابة مقدمه‌ای در جهت رشد و تکامل معنوی انسان تلقّی گردد».<ref>مصباح یزدی، محمد تقی، نظریه سیاسی اسلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1379، ج 2، ص 16.</ref> قرآن کریم ویژگی‌های حکومت اسلامی را چنین بیان فرموده است: «الذین ان مکّناهم فی الارضِ اَقاموا الصَلوةَ و أتَوُا الزکواة و امَروا بِالمعروفِ و نَهَوا عنِ المنکرِ و للهِ عاقِبَةُ الأمورِ»؛<ref>حج/41</ref> کسانی که هرگاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند و زکات را ادا می‌کنند و امر به معروف و نهی از منکر می‌نمایند و پایان همه کارها از آن خداست.
در اين آيه مسئوليت‌هائي كه بر عهده حكومت قرار داده شده به ترتيب زير است:
در این آیه مسئولیت‌هائی که بر عهده حکومت قرار داده شده به ترتیب زیر است:
# برپا داشتن نماز: نیرومند ساختن پیوند جامعه اسلامی با خداوند بزرگ؛
# پرداخت زکات: تنظیم برنامه‌های اقتصادی و رفاهی مردم؛
# امر به کارهای خوب و شایسته و اشاعه خیر و صلاح در جامعه؛
# نهی از کار زشت و ناپسند و مبارزه با هر نوع فساد، ظلم و زور.


# برپا داشتن نماز: نيرومند ساختن پيوند جامعه اسلامي با خداوند بزرگ؛
ناگفته پیداست، چنین حکومتی به افراد لایق و شایسته برای شکوفائی استعدادها میدان می‌دهد و زمینه رشد و ترقی آنان را مهیا می‌سازد و آنان را به سوی کمال سوق می‌دهد».<ref>سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، قم، انتشارات توحید، 1370، ص 44.</ref>
# پرداخت زكات: تنظيم برنامه‌هاي اقتصادي و رفاهي مردم؛
از این رو در قانون اساسی، دولت جمهوری اسلامی ایران موظف شده همة امکانات خود را برای ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی، براساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی به کار برد.<ref>قانون اساسی، اصل سوم، بند اول</ref> لذا حکومت اسلامی موظف است با هر عاملی که فضای جامعه را آلوده می‌سازد و مانع رشد و کمال معنوی افراد جامعه می‌شود مبارزه نماید. انسان از آنجا که یک موجود اجتماعی است و جامعه بزرگی که در آن زندگی می‌کند از یک نظر همچون خانه او است و حریم آن همچون حریم خانه او محسوب می‌شود، پاکی جامعه به پاکی او کمک می‌کند و آلودگی آن به آلودگیش. ازهمین رو، در اسلام با هر کاری که جو جامعه را مسموم یا آلوده کند، شدیداً مبارزه شده است. اگر در اسلام با غیبت شدیداً مبارزه شده، یکی از دلیل‌های آن، این است که غیبت عیوب پنهانی را آشکار می‌سازد و حرمت جامعه را جریحه‌دار می‌کند. اگر دستور عیب‌پوشی داده شده یک دلیل آن همین است که گناه جنبة عمومی و همگانی پیدا نکند، چراکه که گناه آشکار اهمیتش بیش از گناه مستور و پنهان است.
# امر به كارهاي خوب و شايسته و اشاعه خير و صلاح در جامعه؛
تا آنجا که در روایتی از امام رضا ـ علیه السلام ـ می‌خوانیم: «اَلمَذیعُ بِالسّیئةِ مخذولٌ و المستَترِ بالسیئةِ مَغفور له؛<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات اسوه، 1375، ج 5، ص 502، ح 61</ref> آنکس که گناه را نشر دهد، مخذول و مطرود است و آنکس که گناه را پنهان می‌دارد، مشمول آمرزش الهی است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374، ج14، ص405.</ref> بنابراین، یکی از اموری که فضای جامعه اسلامی را آلوده می‌سازد، عدم رعایت پوشش اسلامی است. گسترش دامنه فحشاء و افزایش فرزندان نامشروع از دردناکترین پیامدهای [[بی‌حجابی]] است. عامل اصلی فحشاء و فرزندان نامشروع منحصراً [[بی‌حجابی]] نیست، بلکه یکی از عوامل مؤثر آن، مسئله برهنگی و [[بی‌حجابی]] است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374، ج14، ص445.</ref>
# نهي از كار زشت و ناپسند و مبارزه با هر نوع فساد، ظلم و زور؛


ناگفته پيداست، چنين حكومتي به افراد لايق و شايسته براي شكوفائي استعدادها ميدان مي‌دهد و زمينه رشد و ترقي آنان را مهيا مي‌سازد و آنان را به سوي كمال سوق مي‌دهد».<ref>سبحاني، جعفر، مباني حكومت اسلامي، قم، انتشارات توحيد، 1370، ص 44.</ref>
در واقع [[بی‌حجابی]] از آن‌جا که دامنة فساد را در جامعه گسترش می‌دهد تهدید بزرگی برای امنیت روحی و روانی جامعه است و پی‌آمدهای آن به زیان جامعه است؛ لذا، حکومت اسلامی موظف است با این تهدید مبارزه نماید، زیرا اسلام به عنوان پیشگیری از این تبعات علیه [[زنان]]، [[حجاب]] را واجب نموده است تا از این طریق فضای جامعه سالم باقی بماند. نگاهی گذرا به فلسفة [[حجاب]]، بیانگر این واقعیت است که اسلام می‌خواهد انواع لذت‌های جنسی، چه بصری و لمسی و چه از نوع دیگر را به محیط خانوادگی و در چارچوب ازدواج قانونی اختصاص دهد و اجتماع منحصراً برای کار و فعالیت باشد. برخلاف سیستم غربی عصر حاضر که کار و فعالیت را با لذت‌جوئی‌های جنسی بهم می‌آمیزد، اسلام می‌خواهد این دو محیط را کاملاً از یکدیگر تفکیک کند.<ref>مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، شرکت سهامی انتشار، 1347، ص 56.</ref> و در سایه این کار، فضای جامعه را برای رشد و تعالی افراد آن سالم و آماده نگاه دارد.
از اين رو در قانون اساسي، دولت جمهوري اسلامي ايران موظف شده همة امكانات خود را براي ايجاد محيط مساعد براي رشد فضايل اخلاقي، براساس ايمان و تقوا و مبارزه با كليه مظاهر فساد و تباهي به كار برد.<ref>قانون اساسي، اصل سوم، بند اول</ref> لذا حكومت اسلامي موظف است با هر عاملي كه فضاي جامعه را آلوده مي‌سازد و مانع رشد و كمال معنوي افراد جامعه مي‌شود مبارزه نمايد. انسان از آنجا كه يك موجود اجتماعي است و جامعه بزرگي كه در آن زندگي مي‌كند از يك‌ نظر همچون خانه او است و حريم آن همچون حريم خانه او محسوب مي‌شود، پاكي جامعه به پاكي او كمك مي‌كند و آلودگي آن به آلودگيش. ازهمين رو، در اسلام با هر كاري كه جو جامعه را مسموم يا آلوده كند، شديداً مبارزه شده است. اگر در اسلام با غيبت شديداً مبارزه شده، يكي از دليل هاي آن، اين است كه غيبت عيوب پنهاني را آشكار مي‌سازد و حرمت جامعه را جريحه‌دار مي‌كند. اگر  دستور عيب‌پوشي داده شده يك دليل آن همين است كه گناه جنبة عمومي و همگاني پيدا نكند، چراکه كه گناه آشكار اهميتش بيش از گناه مستور و پنهان است.
تا آنجا كه در روايتي از امام رضا ـ عليه السلام ـ مي‌خوانيم: «اَلمَذيعُ بِالسّيئةِ مخذولٌ و المستَترِ بالسيئةِ مَغفور له؛<ref>كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، انتشارات اسوه، 1375، ج 5، ص 502، ح 61</ref> آنكس كه گناه را نشر دهد، مخذول و مطرود است و آنكس كه گناه را پنهان مي‌دارد، مشمول آمرزش الهي است<ref>مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1374، ج14، ص405.</ref> بنابراين، يكي از اموري كه فضاي جامعه اسلامي را آلوده مي‌سازد، عدم رعايت پوشش اسلامي است. گسترش دامنه فحشاء و افزايش فرزندان نامشروع از دردناكترين پيامدهاي [[بي‌حجابي]] است. عامل اصلي فحشاء و فرزندان نامشروع منحصراً [[بي‌حجابي]] نیست، بلكه يكي از عوامل مؤثر آن، مسأله برهنگي و [[بي‌حجابي]] است.<ref>مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1374، ج14، ص445.</ref>


در واقع [[بي‌حجابي]] از آن‌جا كه دامنة فساد را در جامعه گسترش مي‌دهد تهديد بزرگي براي امنيت روحي و رواني جامعه است و پي‌آمدهاي آن به زيان جامعه است. لذا، حكومت اسلامي موظف است با اين تهديد مبارزه نمايد، زيرا اسلام به عنوان پيشگيري از اين تبعات عليه [[زنان]]، [[حجاب]] را واجب نموده است تا از اين طريق فضاي جامعه سالم باقي بماند. نگاهي گذرا  به فلسفة [[حجاب]]، بیانگر اين واقعيت است كه اسلام مي‌خواهد انواع لذت هاي جنسي، چه بصري و لمسي و چه از نوع ديگر را به محيط خانوادگي و در چارچوب ازدواج قانوني اختصاص دهد و اجتماع منحصراً براي كار و فعاليت باشد. برخلاف سيستم غربي عصر حاضر كه كار و فعاليت را با لذت‌جوئي‌هاي جنسي بهم مي‌آميزد، اسلام مي‌خواهد اين دو محيط را كاملاً از يكديگر تفكيك كند.<ref>مطهري، مرتضي، مسأله حجاب، شركت سهامي انتشار، 1347، ص 56.</ref> و در سايه اين كار، فضاي جامعه را براي رشد و تعالي افراد آن سالم و آماده نگاه دارد.
با این بیان، تفاوت [[حجاب]] و امثال آن با نماز و روزه روشن می‌شود، زیرا نماز و روزه و بعضی از عبادات جنبه فردی دارند و مربوط به رابطه شخص با خدا هستند که اگر در آنها کوتاهی شود ضرر و زیان آن تنها متوجه فرد می‌شود و جامعه مستقیماً از آن آلوده نمی‌شود. برخلاف [[حجاب]] و سایر امور اجتماعی که لزوماً تنها مربوط به فرد نمی‌شود و تبعات اجتماعی را نیز به دنبال دارند؛ لذا در مورد [[حجاب]] و برخی از امور اجتماعی، اجبار صورت می‌گیرد تا اگر فرد هم اعتقادی به آنها ندارد در سایة این اجبار از تبعات و آثار اجتماعی آن جلوگیری شود. هر چند اعتقاد به این امور در رعایت آنها نقش اساسی دارد و ممکن است تا فرد اعتقاد مناسبی به این امور نداشته باشد، آن را به نحو صحیح رعایت نکند. اما الزام و اجبار اجتماعی از آثار وتبعات اجتماعی عدم رعایت آن به نحو زیادی جلوگیری می‌کند.


با اين بيان، تفاوت [[حجاب]] و امثال آن با نماز و روزه روشن مي‌شود، زيرا نماز و روزه و بعضي از عبادات جنبه فردي دارند و مربوط به رابطه شخص با خدا هستند كه اگر در آنها كوتاهي شود ضرر و زيان آن تنها متوجه فرد مي‌شود و جامعه مستقيماً از آن آلوده نمي‌شود. برخلاف [[حجاب]] و ساير امور اجتماعي كه لزوماً تنها مربوط به فرد نمي‌شود و تبعات اجتماعي را نيز به دنبال دارند.
امور اجتماعی و [[حجاب]] اسلامی حکم آن کشتی را دارد که یکی از مسافران بخواهد بدلخواه خود، به آن آسیب برساند که ضرر و خسارت آن متوجه تمامی مسافران خواهد شد. این برخلاف نماز و روزه و عبادات فردی است که عدم رعایت آنها تبعات مستقیم اجتماعی به دنبال ندارد؛ لذا، در مورد آنها اجبار از سوی حکومت اسلامی صورت نمی‌گیرد، اما در مورد همین موارد هم اگر جنبه اجتماعی پیدا نماید، حکومت اسلامی می‌تواند با آن مقابله نماید. به عنوان نمونه اگر کسی روزه نگیرد و در ظاهر هم کاری انجام ندهد که نشانگر روزه نگرفتن اوست، حکومت اسلامی اجبار و الزامی نسبت به او ندارد، اما اگر کسی روزه نگیرد و در ماه مبارک رمضان علناً روزه خواری کند، حاکم اسلامی می‌تواند او را تعزیر نماید «مَن اَفطَرَ فیه لامستحِّلا عالماً عامداً یعزِّرُ بِخَمْسَةِ و عشرینَ سَوْطا فانْ عادَ عُزّرَ ثانیاً فاِنْ عادَ قُتِلَ علَی الاَقوی»<ref>طباطبائی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مکتب وکلاء الامام الخمینی، ج2، ص5.</ref> کسی که در ماه رمضان افطار نماید، از روی علم و عمد، حاکم اسلامی او را با ۲۵ ضربه شلاق تعزیر می‌کند و اگر مرتبه دوم مرتکب شد باز تعزیر می‌شود و در مرتبه سوم بنابر اقوی کشته می‌شود و این شدت برخورد به خاطر آلوده نمودن فضای جامعه اسلامی است؛ بنابراین تفاوت آشکاری میان [[حجاب]] و دیگر تکالیف اجتماعی و بین نماز و روزه و مسائل عبادی که جنبه فردی دارد، هست و این به جهت اهمیتی است که اسلام به جامعه اسلامی می‌دهد. از این‌رو، در اسلام اهمیت فوق‌العاده‌ای به مسئله امر به معروف و نهی از منکر داده شده است تا در راستای این وظیفه همگانی و مسئولیت عمومی افراد نسبت به جامعه، محیط جامعه پاک و خالی از هر گونه آلودگی باشد.<ref>https://pasokh.org/</ref>
لذا در مورد [[حجاب]] و برخي از امور اجتماعي، اجبار صورت مي‌گيرد تا اگر فرد هم اعتقادي به آنها ندارد در ساية اين اجبار از تبعات و آثار اجتماعي آن جلوگيري شود. هر چند اعتقاد به اين امور در رعايت آنها نقش اساسي دارد و ممكن است تا فرد اعتقاد مناسبي به اين امور نداشته باشد، آن را به نحو صحيح رعايت نكند. اما الزام و اجبار اجتماعي از آثار وتبعات اجتماعي عدم رعايت آن به نحو زيادي جلوگيري مي‌كند.


امور اجتماعي و [[حجاب]] اسلامي حكم آن كشتي را دارد كه يكي از مسافران بخواهد بدلخواه خود، به آن آسيب برساند كه ضرر و خسارت آن متوجه تمامي مسافران خواهد شد. اين برخلاف نماز و روزه و عبادات فردي است كه عدم رعايت آنها تبعات مستقيم اجتماعي به دنبال ندارد. لذا، در مورد آنها اجبار از سوي حكومت اسلامي صورت نمي‌گيرد، اما در مورد همين موارد هم اگر جنبه اجتماعي پيدا نمايد، حكومت اسلامي مي‌تواند با آن مقابله نمايد. به عنوان نمونه اگر كسي روزه نگيرد و در ظاهر هم كاري انجام ندهد كه نشانگر روزه نگرفتن اوست، حكومت اسلامي اجبار و الزامي نسبت به او ندارد، اما اگر كسي روزه نگيرد و در ماه مبارك رمضان علناً روزه خواري كند، حاكم اسلامي مي‌تواند او را تعزير نمايد «مَن اَفطَرَ فيه لامستحِّلا عالماً عامداً يعزِّرُ بِخَمْسَةِ و عشرينَ سَوْطا فانْ عادَ عُزّرَ ثانياً فاِِنْ عادَ قُتِلَ علَي الاَقوي»<ref>طباطبائي، سيد محمدكاظم، العروة الوثقي، بيروت، مكتب وكلاء‌ الامام الخميني، ج2، ص5.</ref> كسي كه در ماه رمضان افطار نمايد، از روي علم و عمد، حاكم اسلامي او را با 25 ضربه شلاق تعزير مي‌كند و اگر مرتبه دوم مرتكب شد باز تعزير مي‌شود و در مرتبه سوم بنابر اقوي كشته مي‌شود و اين شدت برخورد به خاطر آلوده نمودن فضاي جامعه اسلامي است. بنابراين تفاوت آشكاري ميان [[حجاب]] و ديگر تكاليف اجتماعي و بين نماز و روزه و مسائل عبادي كه جنبه فردي دارد، هست و اين به جهت اهميتي است كه اسلام به جامعه اسلامي مي‌دهد. از اين‌رو، در اسلام اهميت فوق العاده‌اي به مسأله امر به معروف و نهي از منكر داده شده است تا در راستاي اين وظيفه همگاني و مسئوليت عمومي افراد نسبت به جامعه، محيط جامعه پاك و خالي از هر گونه آلودگي باشد.<ref>https://pasokh.org/</ref>
== پانویس ==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==


*قرآن کريم.
== منابع ==
*«اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
{{آغاز منابع}}
* «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
* قرآن کریم.
* بستاکچی، افشان و همکاران، «نقد انتقادی نظریۀ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرۀ المعارف قرآن»، سفینه، شماره 64، 1398ش.
* «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* جاوید، محمدجواد و شاهمرادی، عصمت، «جمهوری اسلامی ایران و مسأله بد حجاب»، زن در فرهنگ و هنر، شماره 1، 1396ش.
* «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
* بستاکچی، افشان و همکاران، «نقد انتقادی نظریهٔ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرهٔ المعارف قرآن»، سفینه، شماره ۶۴، ۱۳۹۸ش.
* «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیتالله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
* جاوید، محمدجواد و شاهمرادی، عصمت، «جمهوری اسلامی ایران و مسئله بد حجاب»، زن در فرهنگ و هنر، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
* زارعی، محبوبه، «حجاب اجباری»، کنفرانس ملی علوم اسلامی و پژوهش‌های دینی، 1397ش.
* «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* غلامی، یوسف، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، معارف، شماره 108، 1394ش.
* «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیتالله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
* زارعی، محبوبه، «حجاب اجباری»، کنفرانس ملی علوم اسلامی و پژوهش‌های دینی، ۱۳۹۷ش.
* شهيد مطهري، کتاب مسأله حجاب، انتشارات صدرا.
* غلامی، یوسف، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، معارف، شماره ۱۰۸، ۱۳۹۴ش.
* موسوي همداني، پاسخ به پرسش هاي مذهبي، نشر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين قم.
* «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* مجله پيام زن، شماره 184 ـ 185، صاحب امتياز دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم.
* شهید مطهری، کتاب مسئله حجاب، انتشارات صدرا.
* جمعي از نويسندگان، تفسير نمونه، ج14.
* موسوی همدانی، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، نشر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.
* طبرسي، مجمع البيان، کتاب فروشي اسلامي، ج5، ذيل آيه 31 نور.
* مجله پیام زن، شماره ۱۸۴–۱۸۵، صاحب امتیاز دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
* علامه طباطبايي، تفسير الميزان، دارالکتب الاسلاميه، ج15.
* جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، ج۱۴.
* رساله توضيح المسائل، مراجع تقليد.
* طبرسی، مجمع البیان، کتاب فروشی اسلامی، ج۵، ذیل آیه ۳۱ نور.
* بحار الأنوار، مجلسي، محمد باقر، ج18.
* علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۵.
* رساله توضیح المسائل، مراجع تقلید.
* بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، ج۱۸.
* [https://pasokh.org/ سایت پاسخگویی]
* [https://pasokh.org/ سایت پاسخگویی]
* مصباح يزدي، محمد تقي، نظريه سياسي اسلام، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1379، ج 2.
* مصباح یزدی، محمد تقی، نظریه سیاسی اسلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۷۹، ج ۲.
* سبحاني، جعفر، مباني حكومت اسلامي، قم، انتشارات توحيد، 1370، ص 44.
* سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، قم، انتشارات توحید، ۱۳۷۰، ص ۴۴.
* قانون اساسي، اصل سوم، بند اول.
* قانون اساسی، اصل سوم، بند اول.
* كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، انتشارات اسوه، 1375، ج 5.
* کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات اسوه، ۱۳۷۵، ج ۵.
* مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1374، ج14.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴، ج۱۴.
* مطهري، مرتضي، مسأله حجاب، شركت سهامي انتشار، 1347.
* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۴۷.
* طباطبائي، سيد محمدكاظم، العروة الوثقي، بيروت، مكتب وكلاء‌ الامام الخميني، ج2.
* طباطبائی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مکتب وکلاء الامام الخمینی، ج۲.
* https://pasokh.org/
* https://pasokh.org/
* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، چ 114، 1396 ش، .
* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، چ ۱۱۴، ۱۳۹۶ ش،
*امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، 1392،  حد پوشش مردان.
* امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، ۱۳۹۲، حد پوشش مردان.
*حجاب زن غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، 06/07/1389، کد بایگانی: 8592.
* حجاب زن غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، ۰۶/۰۷/۱۳۸۹، کد بایگانی: ۸۵۹۲.
*[https://www.pasokhgoo.ir/content/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C مرکز ملی پاسخگویی به سوالات]
*[https://www.pasokhgoo.ir/content/حجاب-اجباری مرکز ملی پاسخگویی به سوالات]
*[https://www.islamquest.net/fa/archive/fa1177 سایت اسلام کوئست]
*[https://www.islamquest.net/fa/archive/fa1177 سایت اسلام کوئست]
*[https://www.eporsesh.com/content/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%9F سایت پاسخگویی به سوالات دینی]
*[https://www.eporsesh.com/content/چرا-حجاب-اجباری-است-؟ سایت پاسخگویی به سوالات دینی]
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۲

حجاب اجباری؛ الزام زنان به رعایت حجاب در جامعه.

پوشیدگی زنان به‌عنوان امری فطری، در همهٔ تمدن‌های کهن و ادیان الهی از جایگاه خاصی برخوردار بوده است. در اسلام نیز حجاب، موضوعی اجتماعی و حقی الهی دانسته می‌شود و حکومت اسلامی در راستای حفظ و اجرای قوانین اسلامی، برقراری امنیت و دفع مفاسد اجتماعی، پوشیدگی زنان را در سطح اجتماعی پیگیری می‌کند. اصطلاح «حجاب اجباری»، اخیراً دستمایهٔ برخی اعتراض‌ها به قانون پوشیدگی زنان در جامعهٔ مسلمان شده است.

مفهوم‌شناسی

دو واژهٔ اجبار و الزام مترادف یکدیگر هستند؛ اما تحکّم معنایی در واژهٔ اجبار بیش از الزام است. برخی با تکیه بر آموزه‌های اسلامی بر این باور هستند که استفاده از واژهٔ اجبار در کنار واژهٔ حجاب بی‌معنا است؛ منظور از رعایت حجاب در قوانین اسلامی همان لازم‌بودن آن است و نمی‌توان از آن تعبیر به اجبار در رعایت پوشش اسلامی کرد.[۱] الزام حجاب و رعایت پوشیدگی، جزء قوانین اجتماعی مسلمانان است.[۲] از این منظر، اصطلاح «حجاب اجباری»، نوعی فضاسازی منفی دربارهٔ واجب‌بودن حجاب اسلامی را هدف گرفته است.[۳]

پیشینه

پوشش زن از احکام مشترک و مهم در ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) است.[۴] همچنین پوشیدگی زن در طول تاریخ و در میان تمدن‌های کهن بشری مانند یونان و ایران امری مهم قلمداد شده است. کارشناسان با استناد به منابع تاریخی، کمیت و کیفیت حجاب در ادیان الهی دیگر را نسبت به اسلام از شدّت بیشتری برخوردار دانسته‌اند.[۵]

حجاب در اسلام

پوشش زنان از منظر آموزه‌های اسلام، مسئله‌ای منطبق با فطرت بشر دانسته شده[۶] که در همهٔ ادیان الهی بر زن واجب بوده است. از این منظر، حجاب مانند سایر اوامر الهی است که اجرای آن بر شخص مکلف واجب و لازم است.[۷] امروزه با گسترش فرهنگ غربی، برخی، پوشش اسلامی زنان را یک پوشش ویژهٔ عربی معرفی می‌کنند که مورد توجه قرآن و اسلام نبوده است. به عقیدهٔ آنها زنان مسلمان حجاب را نه آزادانه؛ بلکه از روی اجبار پذیرفته‌اند.[۸]

حجاب در ایران

ایرانیان که پوشیدگی زنان را از دیرباز، در فرهنگ خود پذیرا بوده‌اند در برابر حرکت‌های گذرایی که در برخی دوره‌های تاریخی منجر به کشف حجاب بانوان شده، کاملاً مقاومت کرده و مانع تحقق گستردهٔ آن در سطح اجتماع شده‌اند.[۹] اهمیت این امر برای زنان ایرانی تا حدی بود که آنها در ماجرای کشف حجاب دورهٔ رضاخانی، تن به خانه‌نشینی داده و سال‌ها از حضور در جامعه پرهیز کردند.[۱۰]

از منظر کارشناسان مسائل اجتماعی، چالشی که امروزه در ایران با عنوان «حجاب اجباری» به‌وجود آمده، ناظر به قانون حجاب در ایران است[۱۱] که همراستا با آموزه‌های ادیان آسمانی و همچنین در سازگاری با فرهنگ کهن ایرانیان و به‌دلیل نقش آن در تأمین آرامش و امنیت فردی و اجتماعی، مورد توجه قرار گرفته است.[۱۲] پس از پیروزی انقلاب اسلامی، پوشیدگی زنان در عرصهٔ اجتماعی کاملاً مورد توجه بوده است. در شانزدهم اسفند ۱۳۵۷ش امام خمینی پای‌بندی زنان به حجاب را از اصول و قوانین مهم نظام اسلامی اعلام کرد و آن را شرط فعالیت اجتماعی زنان دانست.[۱۳] پوشش ویژهٔ زن ایرانی، هویت ملی و دینی او را بازنمایی می‌کند[۱۴] و با گسترش زیست عفیفانه در جامعهٔ مسلمان، موجب ماندگاری این قانون می‌شود.[۱۵]

دیدگاه‌ها

اندیشمندانی که واجب‌بودن حجاب برای زنان مسلمان و الزام آنها به رعایت حجاب را یک حکم روشن قرآنی می‌دانند به‌کارگیری تعبیر «حجاب اجباری» در جامعهٔ مسلمان را نارسا و نادرست دانسته‌اند؛ زیرا رعایت حجاب در جوامع مسلمان، یک قانون اجتماعی همانند سایر قوانینی است که در یک جامعه وضع می‌شود.[۱۶] مجموعهٔ قوانین هر جامعه‌ای متناسب با باورها و ارزش‌های پذیرفته شدهٔ آن جامعه وضع می‌شود و به‌همین دلیل، خاستگاه وضع قوانین هر جامعه، متفاوت است. در این چارچوب، آموزه‌های اسلامی خاستگاه قوانین جامعهٔ مسلمان است.[۱۷] برخی دیگر از عالمان مسلمان نیز بر وجه ایمانی بودن حجاب تأکید کرده و بی‌توجهی به حجاب را نوعی هنجارشکنی در جامعهٔ مسلمان دانسته‌اند.[۱۸]

در بیان مشروعیت حجاب از منظر اسلام، می‌توان گفت، اصل وجوب حجاب برای زن در اسلام و لزوم پوشاندن اعضای بدنش از نامحرم از جمله موها، یک امر مسلّم و ضروری به‌شمار می‌آید. آیات و روایاتی وجود دارند که به صراحت دلالت بر وجوب حجاب برای زن دارند. این که برخی از کشورها به ظاهر، اسم اسلامی بر روی خود گذاشته‌اند، دلیل بر اسلامی بودن حکومت آن‌ها نیست و ملاک و معیار برای ما شیعیان که خود را مسلمان واقعی می‌دانیم، نمی‌باشد و عملکرد مسلمانان گاهی چندان با اسلام واقعی مطابقت ندارد.[۱۹] فقهای شیعه، پوشیده بودن تمام بدن زن را در مقابل نامحرم واجب دانسته و فقط دستها تا مچ و گردی صورت را استثناء کرده‌اند. پس با عنایت به آیات و روایات در می‌یابیم که بی‌حجابی و عدم رعایت حدّ شرعی حجاب از طرف زنان گناه محسوب شده و دارای عذاب اخروی است.[۲۰]

خداوند متعال در آیه ۵۹ سوره احزاب می‌فرمایند: «ای پیامبر به همسرانت و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو بخشی از مقنعه‌های خویش را به خود نزدیک کنند تا گردن و سینه آنان آشکار نشود». در شأن نزول این آیه مفسران از جمله طبرسی، علامه طباطبایی، مکارم شیرازی وغیره می‌گویند: چون زنان عرب در صدر اسلام معمولاً پیراهن‌هایی می‌پوشیدند که گریبان‌هایشان باز بود و روسری‌های خود را طوری می‌گذاشتند که دور گردن و سینه را نمی‌پوشانید، این آیه نازل شد و دستور داد که روسری‌ها را طوری ببندند که قسمت‌های یاد شده پوشیده گردد.[۲۱] هم چنین در آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور آمده است زیبائی‌هایشان را جزء آنچه خود آشکار است، نمایان نسازند و اطراف مقنعه خود را بر سینه خویش بیندازند تا سینه شان را بپوشاند.[۲۲] روایات و شواهد فراوان دیگری نیز وجود دارد که همگی بیانگر رعایت حجاب توسط زنان می‌باشد. به عنوان نمونه در تاریخ نقل شده است که حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ وقتی می‌خواستند به بیرون منزل و نزد پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بروند از پوشش خاصی مثل چادر و روپوش استفاده می‌کردند.

پویش «نه به حجاب اجباری»

در تابستان ۱۴۰۱ش برخی مخالفان حجاب، الزام زنان ایرانی به رعایت حجاب را نوعی اجبار، سرکوب و زن‌ستیزی دانسته و با شعار «نه به حجاب اجباری»، اعتراض خود را خواسته و دیدگاه بخش مهمی از زنان جامعهٔ ایرانی اعلام کردند. از منظر برخی کارشناسان مسائل اجتماعی، ظهور این موج از مخالفت با حجاب، معلول سیاست‌گذاری غلط فرهنگی، بی‌تفاوتی در تولید محتوا و کم‌کاری حوزهٔ فرهنگی در مقابل آسیب‌های فرهنگ غربی وغفلت از برنامه‌ریزی و تلاش دشمنان جمهوری اسلامی ایران بوده است. گسترش سبک زندگی غربی، نوعی شیوهٔ زندگی نامتعارف و ناسازگار با ارزش‌های زندگی اسلامی ـ ایرانی را در جامعه ترویج داده است.[۲۳]

پیامدها

از منظر اندیشمندان اجتماعی، دگرگونی انگاره‌های شناختی جامعه دربارهٔ حجاب از یک واجب دینی و سنت فرهنگی به یک مقولهٔ اجباری و تحمیل شده بر زنان، پیامدهای زیر را به‌دنبال دارد:

  1. رواج بدحجابی و برهنگی در مجامع عمومی؛
  2. رواج مدگرایی و پوشش غربی در جامعهٔ مسلمان؛
  3. دگرگونی مفهوم آزادی؛
  4. تزلزل باورها و اعتقادات مذهبی و ارزش‌های دینی؛[۲۴]
  5. کاهش کرامت زن و استفادهٔ ابزاری از زنان؛
  6. افزایش فحشا در جامعه و فروپاشی نظام خانواده.[۲۵]

چالش‌ها

حجاب اجباری و زنان غیرمسلمان

مسئله «پوشش زنان» یا «حجاب»، اختصاصی به دستورات اسلامی نداشته و در همه ادیان الهی، لزوم پوشش کاملی وجود دارد که حتی به مراتب سخت‌گیرانه‌تر است. تا جایی که می‌توان حکمحجاب در اسلام را به نوعی تعدیل کننده حکم حجاب در ادیان پیش از اسلام دانست.[۲۶] از سوی دیگر این حکم اختصاصی به زنان نداشته و مردان نیز مأمور به رعایت آن‌اند.[۲۷] اما حدود حجاب در میان مردان و زنان متفاوت است. در ابتدا باید توجه داشت که در خصوص مسئله حجاب در اسلام، دست کم این سه مبنا وجود دارد:

  1. حجاب، در حوزه تکالیف شرعی است نه اعتقادات.
  2. مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه فردی.
  3. در این زمینه قانون اساسی وجود دارد و رعایت قانون در همه جا الزامی است.

بر طبق مبنای اول، این نکته آشکار می‌شود که حجاب، در دین اسلام به جهت برکات و آثار بسیاری که دارد (که بیان آن در این مجال ممکن نیست) بر هرمرد و زن واجب بوده و آنچه اجباری بودن در خصوص آن نامطلوب است، اصل انتخاب دین و مسائل مربوط به اصول اعتقادی است، وگرنه پس از اثبات اصول دین، رعایت فروع آن که از آن با عنوان احکام دین یاد می‌شود، امری محرز و قطعی است. امّا در توضیح مبنای دوم باید عرض شود که «حجاب» و چگونگی رعایت آن در محدوده حریم خصوصی و شخصی نیست تا فرد بتواند آزادانه نوع پوشش خود را انتخاب کند؛ چرا که در خلوت و در میان محارم، نیازی به رعایت حجاب کامل نیست! در نتیجه حجاب در ارتباط با دیگران تعریف شده و یک مسئله اجتماعی به حساب می‌آید. با توجه به این نکته، مبنای سوم هم روشن می‌شود به این که در حقیقت، قانون‌گذار جامعه اسلامی دقیقاً به جهت شأن اجتماعی حجاب و پیامدهای ناگوار ترک این فریضه، حق دارد که اقدام به وضع قانون برای رعایت آن در جامعه نموده و از مردم بخواهد که نسبت به آن پایبند باشد. دقیقاً نظیر قوانین راهنمایی و رانندگی که به جهت شأن اجتماعی آن، نیازمند صدور قانون از سوی حاکمیت است تا هرکسی به تصوّر شخصی بودن رانندگی، با رفتارهای پرخطر، کیان جامعه را به خطر نیندازد.

روشن است که اگر فردی کشوری را برای اقامت انتخاب کرد و به هر دلیلی مدّتی طولانی یا کوتاه در آن به سر برد، لازم است قوانین آن کشور را رعایت کند؛ همچنان که به عنوان مثال در برخی از کشورهای اروپایی، علی‌رغم شعارهایشان مبنی بر آزادی‌های اجتماعی در زمینه دین و مذهب، پوشیدن لباس روحانی (اعم از اسلام و غیر آن- البته به‌جز لباس کشیشان) در غیر مراکز خاص دینی کاملاً ممنوع بوده و از حضور روحانیان به لباس خاص در معابر به شدّت جلوگیری می‌شود یا در برخی از دانشگاه‌های اروپایی (به‌طور خاص در کشور فرانسه) قانون منع حجاب وجود داشته و از ورود دانشجویان محجّبه به دانشگاه ممانعت می‌شود. در نتیجه روشن است که صرف استقبال یا عدم استقبال شخصی، از تفکّری خاص، مجوزی برای قانون‌شکنی در هیچ جامعه‌ای نیست و این مطلب شامل یک جامعه اسلامی، نظیر جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود، چرا که هرچند ممکن است در پذیرفتن یا نپذیرفتن مسئله حجاب یا حتّی اصل اسلام، اختیار و آزادی وجود داشته باشد، ولی مسلماً مادامی‌که شخص در این کشور اقامت دارد، ناگزیر است که به همه قوانین آن- از جمله حجاب- احترام گذاشته و همه را رعایت کند.

نگرش عمیق و بی‌غرضانه به آیه‌های حجاب و سوره‌هایی که این آیه‌ها در آنجا آمده است نیز، به روشنی می‌نمایاند که حجاب، افزون بر اینکه تکلیف بانوان مسلمان است، حق جامعه دینی نیز هست. روشن است که نوع پوشش بیرونی زنان و حتی مردان در محیط اجتماعی در حیطه امنیت اجتماعی تأثیرات محسوسی بر جای گذاشته و ممکن است بسیاری از مخاطرات و ناهنجاری‌ها را پدیدآورده و می‌تواند مفاهیم «عفت»، «حیا»، «خانواده» و… را که در چارچوب «اخلاق اجتماعی» می‌گنجد، دچار تغییرات جدی کند. این نکات (که ذکر شد) نشان می‌دهد که مسئله پوشش حقی شخصی نیست که بتوان آن را در حوزه حریم خصوصی جای داد. بلکه «حق‌الناس» است و درست رعایت نکردن آن تجاوز به حقوق دیگران محسوب می‌گردد؛ و حتی با نگاه صرفاً مادی که حدود آزادی انسان را تجاوز به حقوق دیگران تعریف می‌کند، عدم رعایت حجاب قابل توجیه نیست. نظیر آن که کسی حق ندارد بگوید: «من می‌خواهم با سرعت غیرمجاز حرکت کنم و تصادف کنم، به کسی مربوط نیست!» چرا که در اینجا سرعت غیرمجاز او تنها به خود او صدمه نمی‌زند، بلکه جامعه‌ای را به آشوب و تشویش می‌کشاند.

رعایت حجاب برای زنان مسلمان نسبت به افراد غیر محرم یک واجب شرعی است؛ بنابراین، آزادی عقیده و دین اقتضا می‌کند زنان مسلمان بتوانند در هر محیطی به وظیفهٔ دینی خود عمل کنند. اما بی‌حجابی برای غیرمسلمانان یک وظیفه دینی نیست که الزام آنان به حجاب در جمهوری اسلامی با آن منافات داشته باشد. بلکه از منظر آن‌ها حجاب امر جایزی است که قانون می‌تواند آن را مانند هر امر جایز دیگری، الزامی و واجب کند.[۲۸] به عبارت دیگر هنگامی مسئله تفاوت ادیان می‌توانست مشکلی را بیافریند که بر طبق اعتقادات ادیان دیگر، بی‌حجابی برای زنان واجب می‌بود. در آن صورت قانون اساسی ایران با قانون شرعی ادیان دیگر دچار تضاد می‌شد. در حالی که در هیچ آیینی، حجاب، حرام شرعی به حساب نمی‌آید؛ که حتی اگر هم بود، به دلایل پیش گفته رعایت قانون بر هرکسی که مهمان این آب و خاک است، لازم است. اتفاقاً بالعکس این مشکل در خصوص قوانین برخی کشورهای اروپایی در منع حجاب است که دقیقاً در موضع مخالف دستورات دینی برخی ادیان در وجوب حجاب، قرار گرفته است. نتیجه: از آنچه بیان شد روشن می‌شود که اولاً، حجاب در دایره تکالیف شرعی است که تبعیت از آن ضرورت دارد. به خلاف اصول اعتقادی که غیرقابل اجبار است. دوم اینکه، حجاب، مربوط به حوزه اجتماعی دین است نه حوزه فردی؛ و قانون‌گذار حق دارد، بلکه وظیفه دارد در خصوص آن قوانینی را وضع کند، در نتیجه اگر قانونی در این زمینه وجود داشته باشد، رعایت آن بر همگان واجب است و این ارتباطی به دین و مذهب ایشان ندارد. نظیر قانون راهنمایی و رانندگی. سوم اینکه، قوانین مربوط به پوشش، در تمام کشورهای دنیا، جاری است و تنها نوع و حدود آن متفاوت است؛ اما الزام به حجاب، مخالف با هیچ باوری نیست. در حالی که الزام به عدم حجاب (مثلاً در دانشگاه‌های فرانسه) مخالفت صریح با آموزه‌های اسلامی را در پی دارد. در نتیجه از رعایت حجاب، هیچ غیرمسلمانی ضرر نمی‌کند. چهارم اینکه، وجوب حجاب به عنوان تکلیف شرعی متوجه مسلمانان است، ولی رعایت حجاب، به عنوان قانون، ارتباطی به دین و مذهب نداشته و برای تمام کسانی که در این آب و خاک زندگی می‌کنند، رعایت آن لازم است.

تفاوت تعریف حجاب در کشورهای اسلامی

مسئله حجاب را از دو بُعد باید بررسی نمود:

  1. بّعد فردی حجاب؛ حجاب بخشی از احکام دین اسلام است. هر فردی که مسلمان شده و دین اسلام را پذیرفته است، باید خود را ملزم به رعایت قوانین و احکام آن نماید. حجاب بر هر زن و مرد مسلمانی واجب است. اگر چه حجاب مرد با زن تفاوت دارد اما مردان نیز باید در پوشش خود ضوابطی را رعایت کنند.
  2. بُعد اجتماعی حجاب؛ برای اداره هر کشور ضوابط و مقرراتی وجود دارد که ممکن است مطابق میل همه افراد آن جامعه نباشد. به عنوان مثال، در کشورهای غربی که استفاده از مشروبات الکلی مجاز است، مردم فقط باید در محل‌های ویژه ای که این نوشیدنی‌ها به فروش می‌رسد از آن استفاده کنند و حق ندارند که بطری مشروب را در دست گرفته و در انظار عمومی حاضر شوند. در صورت تخطی مجازات‌های سنگینی برای خاطیان وجود دارد.

در ایران نیز برای پوشش در اجتماع ضوابطی وضع شده و جنبه قانونی دارد. افراد در حریم خصوصی خود، آزاد هستند که هر نوع پوششی داشته باشند. اما در محیط اجتماع باید به قانون عمل نمود و این قانون بنا به خواست اکثریت مردم تصویب شده است. به بیان بهتر، حجاب تا آنجا که در حریم زندگی خصوصی افراد است، یک امر فردی و خصوصی است و کسی نمی‌تواند دخالت کرده و تجسس نماید، ولی زمانی که به یک امر اجتماعی تبدیل شد و با حقوق دیگران ارتباط پیدا کرد، حکومت و حاکم می‌تواند از باب نهی از منکر و صیانت از اخلاق و معنویت جامعه، حجاب را الزامی کند و برای آن مجازات تعیین نماید. در مقابل، اجبار به بی‌حجابی نیز با باورها و اعتقادات برخی افراد مخالف است. در کشورهای غربی تحت عنوان دموکراسی با حجاب افراد مخالفت کرده و الزام به بی‌حجابی وجود دارد. آنان مدعی هستند که باورهای شخصی تا زمانی که به حریم دیگران آسیب وارد نکند، نباید با آن مخالفت کرد. این در حالی است که با حجاب زنان مخالفت صورت می‌گیرد و در کشوری مانند فرانسه که مهد آزادی است، قوانینی تصویب می‌شود که با حجاب زنان مخالفت می‌کند. در ایران برای اقلیت‌های مذهبی و گردشگرانی که به ایران می‌آیند، حداقل قانون اعمال می‌شود و در مورد آنان سختگیری چندانی وجود ندارد. در صورتی که بسیاری از دختران و زنان مسلمان ایرانی در کشورهای غربی از اشتغال یا ادامه تحصیل به دلیل داشتن حجاب، بازمانده اند. باید توجه داشت که حجاب و پوشش زنان و حتی مردان یکی از دستورات اسلام است و در سایر ادیان الهی مانند یهودیت و مسیحیت نیز چنین دستوری وجود داشته است.

مستندات قرآنی و روایی محدوده حجاب

اهمیت مسئله حجاب زن و تأثیر بسیار آن بر جامعه به حدی است که در قرآن و بسیاری از روایات، صراحتاً به آن اشاره شده و محدودهٔ آن بیان گردیده است. خداوند متعال در سورهٔ نور می‌فرماید: «به زنان مؤمن بگو که چشمان خود فرو گیرند و شرمگاه خود نگه‌دارند و زینت‌های خود را جز آن مقدار که پیدا است، آشکار نکنند و روسری‌های خود را تا گریبان فروگذارند و زینت‌های خود را آشکار نکنند، جز برای شوهر خود یا پدر خود یا غیره. همچنین، چنان پای بر زمین نزنند تا آن زینت که پنهان کرده‌اند، دانسته شود.[۲۹] دراین آیه به وجوب پوشاندن تمام زینت‌ها و سر و گردن در برابر نامحرمان تصریح شده است. صورت و دست‌ها از مچ از حکم کلی حجاب استثنا شده و در آیه هم قراینی بر آن وجود دارد؛ از جمله:

  1. در آیه فوق، زینت‌های ظاهری استثنا شده، خواه محل زینت باشد یا خود زینت.
  2. مفهوم آیهٔ فوق در مورد انداختن گوشهٔ مقنعه بر گریبان، که منظور همان پوشانیدن تمام سر و گردن و سینه است و سخنی از پوشانیدن صورت در آن نیست، قرینهٔ دیگری بر این مدعا است.
  3. شواهد تاریخی نیز نشان می‌دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبهٔ عمومی نداشت و این خود قرینه ای بر عدم پوشش صورت در زنان است.[۳۰]

در تفسیر این آیه، در کلام معصومین (ع)، مقدار لازم حجاب و پوشش بیان شده است. در روایتی، فضیل بن یسار از یاران امام صادق (ع) می‌گوید، از آن‌حضرت سؤال کردم: آیا ذراعین (از مچ تا آرنج دست) زن، از زینتی است که خداوند فرموده و نباید آن را برای غیر شوهران خود آشکار کنند؟ حضرت فرمود: «بله و آنچه از بدن که از خمار (روسری یا مقنعه) پایین‌تر است از زینت حساب می‌شود[۳۱] هم‌چنین مسعدة بن زیاد نقل می‌کند از امام صادق (ع) در بارهٔ زینتی که زن می‌تواند آشکار کند سؤال شد، فرمود: «صورت و کف دست‌ها» است[۳۲] از دیدگاه اسلامی باید توجه داشت که:

  1. براساس آیات و روایات محدوده حجاب اسلامی که زنان موظف به رعایت آن هستند: پوشاندن تمام بدن بجز گردی صورت و دو دست تا مچ می‌باشد.
  2. آشکار بودن صورت زن در صورتی که بدون آرایش بوده و مفسده‌ای هم به همراه نداشته باشد، اشکال ندارد.
  3. از سوی دیگر، عدم پوشش صورت و دست زنان، به معنای جواز نگاه کردن به آنها از سوی مردان نیست.
  4. تشریع حجاب و تعیین حدود آن بر عهدهٔ شارع بوده و شارع مقدس یعنی خداوند متعال این حدود را برای آن تعیین نموده است نه حکومت اسلامی.
  5. حکومت اسلامی موظف به اجرا و نظارت بر اجرای حدود اسلامی حجاب است.

حجاب و پوشش زنان بر سلامت اخلاقی جامعه و استحکام بنیان خانواده مؤثر است و در صورت عدم رعایت آثار سوئی را به همراه دارد. از جمله؛

  • گسترش فساد اخلاقی و جنسی؛
  • تزلزل بنیان خانواده و افزایش بی‌رویه طلاق؛
  • افزایش آسیب‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی؛ بنابراین، دخالت حاکمیت اسلامی سالم به عنوان آمر به معروف و نگهبان سلامت اخلاق و معنویت دینی جامعه ضروری است.

اجبار در دین و حجاب اجباری

در دیدگاه اسلام هدف از حکومت، علاوه بر تأمین نیازهای مادی مردم، توجه به مصالح معنوی و حفظ ارزش‌های اخلاقی و دینی نیز هست؛ لذا حکومت اسلامی موظف است بستری مناسب جهت رشد و تعالی معنوی افراد جامعه فراهم نماید. به تعبیر دیگر، در جامعه اسلامی قوانین باید آهنگ قرب الی الله داشته باشد و تأمین مسائل و ابعاد حیات انسانی در صورتی دارای ارزش است که به مثابة مقدمه‌ای در جهت رشد و تکامل معنوی انسان تلقّی گردد».[۳۳] قرآن کریم ویژگی‌های حکومت اسلامی را چنین بیان فرموده است: «الذین ان مکّناهم فی الارضِ اَقاموا الصَلوةَ و أتَوُا الزکواة و امَروا بِالمعروفِ و نَهَوا عنِ المنکرِ و للهِ عاقِبَةُ الأمورِ»؛[۳۴] کسانی که هرگاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند و زکات را ادا می‌کنند و امر به معروف و نهی از منکر می‌نمایند و پایان همه کارها از آن خداست. در این آیه مسئولیت‌هائی که بر عهده حکومت قرار داده شده به ترتیب زیر است:

  1. برپا داشتن نماز: نیرومند ساختن پیوند جامعه اسلامی با خداوند بزرگ؛
  2. پرداخت زکات: تنظیم برنامه‌های اقتصادی و رفاهی مردم؛
  3. امر به کارهای خوب و شایسته و اشاعه خیر و صلاح در جامعه؛
  4. نهی از کار زشت و ناپسند و مبارزه با هر نوع فساد، ظلم و زور.

ناگفته پیداست، چنین حکومتی به افراد لایق و شایسته برای شکوفائی استعدادها میدان می‌دهد و زمینه رشد و ترقی آنان را مهیا می‌سازد و آنان را به سوی کمال سوق می‌دهد».[۳۵] از این رو در قانون اساسی، دولت جمهوری اسلامی ایران موظف شده همة امکانات خود را برای ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی، براساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی به کار برد.[۳۶] لذا حکومت اسلامی موظف است با هر عاملی که فضای جامعه را آلوده می‌سازد و مانع رشد و کمال معنوی افراد جامعه می‌شود مبارزه نماید. انسان از آنجا که یک موجود اجتماعی است و جامعه بزرگی که در آن زندگی می‌کند از یک نظر همچون خانه او است و حریم آن همچون حریم خانه او محسوب می‌شود، پاکی جامعه به پاکی او کمک می‌کند و آلودگی آن به آلودگیش. ازهمین رو، در اسلام با هر کاری که جو جامعه را مسموم یا آلوده کند، شدیداً مبارزه شده است. اگر در اسلام با غیبت شدیداً مبارزه شده، یکی از دلیل‌های آن، این است که غیبت عیوب پنهانی را آشکار می‌سازد و حرمت جامعه را جریحه‌دار می‌کند. اگر دستور عیب‌پوشی داده شده یک دلیل آن همین است که گناه جنبة عمومی و همگانی پیدا نکند، چراکه که گناه آشکار اهمیتش بیش از گناه مستور و پنهان است. تا آنجا که در روایتی از امام رضا ـ علیه السلام ـ می‌خوانیم: «اَلمَذیعُ بِالسّیئةِ مخذولٌ و المستَترِ بالسیئةِ مَغفور له؛[۳۷] آنکس که گناه را نشر دهد، مخذول و مطرود است و آنکس که گناه را پنهان می‌دارد، مشمول آمرزش الهی است[۳۸] بنابراین، یکی از اموری که فضای جامعه اسلامی را آلوده می‌سازد، عدم رعایت پوشش اسلامی است. گسترش دامنه فحشاء و افزایش فرزندان نامشروع از دردناکترین پیامدهای بی‌حجابی است. عامل اصلی فحشاء و فرزندان نامشروع منحصراً بی‌حجابی نیست، بلکه یکی از عوامل مؤثر آن، مسئله برهنگی و بی‌حجابی است.[۳۹]

در واقع بی‌حجابی از آن‌جا که دامنة فساد را در جامعه گسترش می‌دهد تهدید بزرگی برای امنیت روحی و روانی جامعه است و پی‌آمدهای آن به زیان جامعه است؛ لذا، حکومت اسلامی موظف است با این تهدید مبارزه نماید، زیرا اسلام به عنوان پیشگیری از این تبعات علیه زنان، حجاب را واجب نموده است تا از این طریق فضای جامعه سالم باقی بماند. نگاهی گذرا به فلسفة حجاب، بیانگر این واقعیت است که اسلام می‌خواهد انواع لذت‌های جنسی، چه بصری و لمسی و چه از نوع دیگر را به محیط خانوادگی و در چارچوب ازدواج قانونی اختصاص دهد و اجتماع منحصراً برای کار و فعالیت باشد. برخلاف سیستم غربی عصر حاضر که کار و فعالیت را با لذت‌جوئی‌های جنسی بهم می‌آمیزد، اسلام می‌خواهد این دو محیط را کاملاً از یکدیگر تفکیک کند.[۴۰] و در سایه این کار، فضای جامعه را برای رشد و تعالی افراد آن سالم و آماده نگاه دارد.

با این بیان، تفاوت حجاب و امثال آن با نماز و روزه روشن می‌شود، زیرا نماز و روزه و بعضی از عبادات جنبه فردی دارند و مربوط به رابطه شخص با خدا هستند که اگر در آنها کوتاهی شود ضرر و زیان آن تنها متوجه فرد می‌شود و جامعه مستقیماً از آن آلوده نمی‌شود. برخلاف حجاب و سایر امور اجتماعی که لزوماً تنها مربوط به فرد نمی‌شود و تبعات اجتماعی را نیز به دنبال دارند؛ لذا در مورد حجاب و برخی از امور اجتماعی، اجبار صورت می‌گیرد تا اگر فرد هم اعتقادی به آنها ندارد در سایة این اجبار از تبعات و آثار اجتماعی آن جلوگیری شود. هر چند اعتقاد به این امور در رعایت آنها نقش اساسی دارد و ممکن است تا فرد اعتقاد مناسبی به این امور نداشته باشد، آن را به نحو صحیح رعایت نکند. اما الزام و اجبار اجتماعی از آثار وتبعات اجتماعی عدم رعایت آن به نحو زیادی جلوگیری می‌کند.

امور اجتماعی و حجاب اسلامی حکم آن کشتی را دارد که یکی از مسافران بخواهد بدلخواه خود، به آن آسیب برساند که ضرر و خسارت آن متوجه تمامی مسافران خواهد شد. این برخلاف نماز و روزه و عبادات فردی است که عدم رعایت آنها تبعات مستقیم اجتماعی به دنبال ندارد؛ لذا، در مورد آنها اجبار از سوی حکومت اسلامی صورت نمی‌گیرد، اما در مورد همین موارد هم اگر جنبه اجتماعی پیدا نماید، حکومت اسلامی می‌تواند با آن مقابله نماید. به عنوان نمونه اگر کسی روزه نگیرد و در ظاهر هم کاری انجام ندهد که نشانگر روزه نگرفتن اوست، حکومت اسلامی اجبار و الزامی نسبت به او ندارد، اما اگر کسی روزه نگیرد و در ماه مبارک رمضان علناً روزه خواری کند، حاکم اسلامی می‌تواند او را تعزیر نماید «مَن اَفطَرَ فیه لامستحِّلا عالماً عامداً یعزِّرُ بِخَمْسَةِ و عشرینَ سَوْطا فانْ عادَ عُزّرَ ثانیاً فاِنْ عادَ قُتِلَ علَی الاَقوی»[۴۱] کسی که در ماه رمضان افطار نماید، از روی علم و عمد، حاکم اسلامی او را با ۲۵ ضربه شلاق تعزیر می‌کند و اگر مرتبه دوم مرتکب شد باز تعزیر می‌شود و در مرتبه سوم بنابر اقوی کشته می‌شود و این شدت برخورد به خاطر آلوده نمودن فضای جامعه اسلامی است؛ بنابراین تفاوت آشکاری میان حجاب و دیگر تکالیف اجتماعی و بین نماز و روزه و مسائل عبادی که جنبه فردی دارد، هست و این به جهت اهمیتی است که اسلام به جامعه اسلامی می‌دهد. از این‌رو، در اسلام اهمیت فوق‌العاده‌ای به مسئله امر به معروف و نهی از منکر داده شده است تا در راستای این وظیفه همگانی و مسئولیت عمومی افراد نسبت به جامعه، محیط جامعه پاک و خالی از هر گونه آلودگی باشد.[۴۲]

پانویس

  1. ↑ . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  2. ↑ . «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  3. ↑ . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  4. ↑ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.
  5. ↑ . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی «ویکی فقه»، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  6. ↑ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.
  7. ↑ . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  8. ↑ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.
  9. ↑ . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  10. ↑ . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  11. ↑ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  12. ↑ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.
  13. ↑ . «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  14. ↑ . زارعی، «حجاب اجباری»، 1397ش، ص1.
  15. ↑ . جاوید و شاهمرادی، «جمهوری اسلامی ایران و مسئله بدحجاب»، 1396ش، ص139.
  16. ↑ . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  17. ↑ . «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  18. ↑ . غلامی، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، 1394، ص 2 و ص3.
  19. ↑ شهید مطهری، کتاب مسئله حجاب، انتشارات صدرا.
  20. ↑ موسوی همدانی، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، نشر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.
  21. ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، دارالکتب الاسلامیه، ج15، ص126.
  22. ↑ طبرسی، مجمع البیان، کتاب فروشی اسلامی، ج5، ص138، ذیل آیه 31 نور.
  23. ↑ . «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  24. ↑ . «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: 5 آذر 1401ش.
  25. ↑ . بستاکچی و همکاران، «نقد انتقادی نظریۀ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرۀ المعارف قرآن»، 1398ش، ص132.
  26. ↑ مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، ص 19- 28
  27. ↑ امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، 1392، ص 575 – حد پوشش مردان
  28. ↑ حجاب زن غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، 06/07/1389، کد بایگانی: 8592
  29. ↑ نور/31
  30. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 14، ص 450، 451، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
  31. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 5، ص 520- 521 تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
  32. ↑ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 20، ص 202، ح 25429، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، چاپ اول، 1409ق
  33. ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، نظریه سیاسی اسلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1379، ج 2، ص 16.
  34. ↑ حج/41
  35. ↑ سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، قم، انتشارات توحید، 1370، ص 44.
  36. ↑ قانون اساسی، اصل سوم، بند اول
  37. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات اسوه، 1375، ج 5، ص 502، ح 61
  38. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374، ج14، ص405.
  39. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374، ج14، ص445.
  40. ↑ مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، شرکت سهامی انتشار، 1347، ص 56.
  41. ↑ طباطبائی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مکتب وکلاء الامام الخمینی، ج2، ص5.
  42. ↑ https://pasokh.org/

منابع

  • قرآن کریم.
  • «اجبار در حجاب یا الزام در حجاب؛ پاسخ کدام است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «الزام حکومتی حجاب»، وب‌سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • بستاکچی، افشان و همکاران، «نقد انتقادی نظریهٔ فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دائرهٔ المعارف قرآن»، سفینه، شماره ۶۴، ۱۳۹۸ش.
  • جاوید، محمدجواد و شاهمرادی، عصمت، «جمهوری اسلامی ایران و مسئله بد حجاب»، زن در فرهنگ و هنر، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
  • «حجاب اجباری در ایران»، دانشنامه عمومی، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «حجاب اجباری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیتالله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • زارعی، محبوبه، «حجاب اجباری»، کنفرانس ملی علوم اسلامی و پژوهش‌های دینی، ۱۳۹۷ش.
  • غلامی، یوسف، «حجاب؛ امر ایمانی یا اجباری؟»، معارف، شماره ۱۰۸، ۱۳۹۴ش.
  • «نه به حجاب اجباری، نتیجه ولنگاری فرهنگی است»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • شهید مطهری، کتاب مسئله حجاب، انتشارات صدرا.
  • موسوی همدانی، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، نشر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.
  • مجله پیام زن، شماره ۱۸۴–۱۸۵، صاحب امتیاز دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  • جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، ج۱۴.
  • طبرسی، مجمع البیان، کتاب فروشی اسلامی، ج۵، ذیل آیه ۳۱ نور.
  • علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۵.
  • رساله توضیح المسائل، مراجع تقلید.
  • بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، ج۱۸.
  • سایت پاسخگویی
  • مصباح یزدی، محمد تقی، نظریه سیاسی اسلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۷۹، ج ۲.
  • سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، قم، انتشارات توحید، ۱۳۷۰، ص ۴۴.
  • قانون اساسی، اصل سوم، بند اول.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات اسوه، ۱۳۷۵، ج ۵.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴، ج۱۴.
  • مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۴۷.
  • طباطبائی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مکتب وکلاء الامام الخمینی، ج۲.
  • https://pasokh.org/
  • مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، چ ۱۱۴، ۱۳۹۶ ش،
  • امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب نکاح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، ۱۳۹۲، حد پوشش مردان.
  • حجاب زن غیرمسلمان در ایران و مسلمان در خارج، سایت اسلام کوئست، ۰۶/۰۷/۱۳۸۹، کد بایگانی: ۸۵۹۲.
  • مرکز ملی پاسخگویی به سوالات
  • سایت اسلام کوئست
  • سایت پاسخگویی به سوالات دینی
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=حجاب_اجباری&oldid=53301»