علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
ریا در لغت بهمعنای تظاهر به نیکوکاری و پاکدامنی و خود را نیککردار جلوه دادن است<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/ریا دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه ریا.]</ref> و در اصطلاح علم اخلاق، انجام دادن عمل نیکو و پسندیده و نشان دادن آن به مردم برای اعتبار و منزلت یافتن نزد آنان<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/613/طلب%20كردن%20اعتبار نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص613.]</ref> و مشهور شدن به دیانت و ایمان است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page35 مام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35.]</ref> | ریا در لغت بهمعنای تظاهر به نیکوکاری و پاکدامنی و خود را نیککردار جلوه دادن است<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/ریا دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه ریا.]</ref> و در اصطلاح علم اخلاق، انجام دادن عمل نیکو و پسندیده و نشان دادن آن به مردم برای اعتبار و منزلت یافتن نزد آنان<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/613/طلب%20كردن%20اعتبار نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص613.]</ref> و مشهور شدن به دیانت و ایمان است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page35 مام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35.]</ref> ریا در اعمال عبادی و غیرعبادی امکانپذیر است. در اصطلاح دینی، نشان دادن چیزی از اعمال حسنه، خصال پسندیده یا عقاید حقه و وانمود کردن به آن در برابر مردم برای منزلت پیدا کردن در قلوب آنها و اشتهار پیدا کردن پیش آنها بهخوبی و صحت و امانت و دیانت بدون قصد قربت الهی است.<ref>خمینی، شرح چهل حدیث، 1383ش، ص33.</ref> | ||
همچنین ریا را بر اساس درجات آن به بخشهای زیر دستهبندی کردهاند: | |||
* اظهار عقاید حق و معارف الهی برای شهرت یافتن به دینداری، مثل گفتن شهادتین یا گفتن اینکه من جز خدا، کسی را مؤثر در امور نمیدانم و توکل من فقط به خدا است. این درجه از ریا، بدترین نوع ریاکاری است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص616-617]؛ [http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page35 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35-36].</ref> | * اظهار عقاید حق و معارف الهی برای شهرت یافتن به دینداری، مثل گفتن شهادتین یا گفتن اینکه من جز خدا، کسی را مؤثر در امور نمیدانم و توکل من فقط به خدا است. این درجه از ریا، بدترین نوع ریاکاری است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص616-617]؛ [http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page35 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35-36].</ref> | ||
* بهدور بودن از عقاید باطل به قصد جلب محبت مردم؛<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page36 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص36.]</ref> | * بهدور بودن از عقاید باطل به قصد جلب محبت مردم؛<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/شرح_چهل_حدیث_اربعین_حدیث_/حدیث_2_ریا%20#page36 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص36.]</ref> | ||
* ریا در عبادات<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص16.]</ref> که خود بر سه نوع است: ریا در اصلِ عبادات واجب، ریا در مستحبات و نیز ریا در اجزای عبادات، مثل طول دادن و زیبا انجام دادن رکوع و سجود نزد مردم. و تمام انواع ریا حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/617 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص617.]</ref> | * ریا در عبادات<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص16.]</ref> که خود بر سه نوع است: ریا در اصلِ عبادات واجب، ریا در مستحبات و نیز ریا در اجزای عبادات، مثل طول دادن و زیبا انجام دادن رکوع و سجود نزد مردم. و تمام انواع ریا حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/617 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص617.]</ref> | ||
فرد ریاکار هنگامی که نزد مردم است، اعمال عبادی را با نشاط انجام میدهد. اما در تنهایی و خلوت خود نسبت به عبادات کاهل و کسل است. همچنین دوست دارد در همهٔ امور از او تعریف و تمجید شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/295 کلینی، الکافی، 1401ق، کتاب الإیمان و الکفر، باب ریا، ج2، ص295، ح8.]</ref> بر اساس روایات اسلامی، صرف خشنودی از ستایش مردم، مذموم نیست.<ref>[http://noo.rs/hC6Bx کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص297.]</ref> | |||
== ریا در اسلام == | |||
=== در قرآن و روایات === | |||
واژهٔ ریا و مشتق آن پنج مرتبه در [[قرآن]] آمده است و ریاکاران مورد ملامت واقع شدهاند.<ref>سوره بقره، آیه 264؛ سوره نساء، آیه 38 و 142؛ سوره أنفال، آیه 47؛ سوره ماعون، آیه 6.</ref> همچنین روایات فراوانی دربارهٔ ریا و مذمت آن وارد شده است. [[پیامبر اکرم|پیامبر]] خدا، ریا را شرک اصغر دانسته<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/72/303 مجلسی، بحار الأنوار، ج72، ص303.]</ref> و گفته است هر کس غیر خدا را در عمل عبادی خود شریک قرار دهد، خدا از آن کس و از آن عمل بیزار است<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/6/140 فیض کاشانی، المحجه البیضاء، 1417ق، ج6، ص140].</ref> و هر عملی که آلوده به ریا باشد، نزد خدا پذیرفته نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/72/304 مجلسی، بحار الأنوار، ج72، ص304].</ref> [[امام صادق]] نیز هرگونه ریا را شرک دانسته است، زیرا ریا، کاری است که برای مردم انجام میشود نه برای خدا.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/293 کلینی، الکافی، 1401ق، ج2، ص293، ح3.]</ref> | |||
=== ریا در فقه === | |||
تمام اقسام ریا اخلاقاً مذموم است و از گناهان کبیره شمرده میشود. فقها بر حرمت ریا اجماع کردهاند<ref>خوئی، التنقیح فی شرح العروه الوثقی، بیتا، ج5، ص7-8.</ref> و آن را موجب بطلان عمل عبادی دانستهاند.<ref>نجفی، جواهرالکلام، 1362ش، ج9، ص187.</ref> | |||
== آثار ریا == | |||
بطلان [[انفاق]]،<ref>سوره بقره، آیه 264.</ref> محروم شدن از محبت الهی<ref>سوره نساء، آیه 36-38.</ref> و همگام شدن با شیطان را از آثار و نتایج ریا برشمردهاند.<ref>علامه طباطبایی، المیزان، ج4، ص355.</ref> | |||
تظاهر در زبان فارسی بهمعنای خود را به داشتن حالت یا صفتی جلوه دادن است.<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه تظاهر.</ref> تظاهر همان شبیه دیگران شدن دروغین است<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref> | |||
== نشانههای تظاهر == | == نشانههای تظاهر == | ||
# اهل تظاهر در امور مختلف از جمله نوع پوشش و راه رفتن، خود را با وقار و امین مردم نشان میدهند،<ref>[https://ahlolbait.com/content/13391/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-32-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8% «ترجمه و شرح خطبه 32 نهج البلاغه؛ بخش دوم: شناخت دنیاطلبان»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت.]</ref> | # اهل تظاهر در امور مختلف از جمله نوع پوشش و راه رفتن، خود را با وقار و امین مردم نشان میدهند،<ref>[https://ahlolbait.com/content/13391/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-32-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8% «ترجمه و شرح خطبه 32 نهج البلاغه؛ بخش دوم: شناخت دنیاطلبان»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت.]</ref> | ||
# فردی که اهل تظاهر است بههنگام تنهایی تنبل است، اما در هر کاری که منجر به ستایش دیگران میشود، برای ظاهرسازی تلاش فراوانی میکند<ref>[http://noo.rs/DMPCh کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص295.]</ref> و اگر ستایش نشود دست از آن کار میکشد.<ref>[http://noo.rs/IsNYs ورام، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر(مجموعة ورّام)، بیتا، ج1، ص187.]</ref> | # فردی که اهل تظاهر است بههنگام تنهایی تنبل است، اما در هر کاری که منجر به ستایش دیگران میشود، برای ظاهرسازی تلاش فراوانی میکند<ref>[http://noo.rs/DMPCh کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص295.]</ref> و اگر ستایش نشود دست از آن کار میکشد.<ref>[http://noo.rs/IsNYs ورام، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر(مجموعة ورّام)، بیتا، ج1، ص187.]</ref> | ||
| خط ۲۰: | خط ۳۴: | ||
# تظاهر و خودنمایی در زنان شدیدتر است؛ زیرا زنان بیشتر از مردان تمایل دارند که مورد توجه قرار گیرند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/خودنمايي%20زنان%20و%20آثار%20آن کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> | # تظاهر و خودنمایی در زنان شدیدتر است؛ زیرا زنان بیشتر از مردان تمایل دارند که مورد توجه قرار گیرند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/خودنمايي%20زنان%20و%20آثار%20آن کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> | ||
=== انواع تظاهر === | |||
تظاهر اجتماعی یا جمعی، گونهای از ریاکاری است که بهصورت جمعی و الگویافته صورت میگیرد و جامعه نیز در مواجهه با آن، با نوعی تسامح و مدارا رفتار میکند. در این چارچوب، بسیاری از افراد خود را به ظواهر دینی میآرایند تا از حقوق شهروندی و مزایای اجتماعی و اقتصادی بیشتر، برخوردار شوند. این نوع تظاهر تابع فرهنگ و از جامعهای به جامعه دیگر متفاوت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1222.]</ref> تظاهر فردی، رفتاری است که افراد در موقعیتهایی همچون مناسبتهای خانوادگی یا مناسبات بین فردی بهمنظور خودنمایی انجام میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1222.]</ref> | |||
== ریشهها == | == ریشهها == | ||
=== ریشههای انسانشناختی تظاهر === | === ریشههای انسانشناختی تظاهر === | ||
| خط ۴۵: | خط ۶۱: | ||
== نمودهای تظاهر == | == نمودهای تظاهر == | ||
تظاهر میتواند نمودهای مختلفی داشته باشد که برخی از این نمودها بین نوع انسان مشترک است، لذا از اینجهت تفاوتی بین زنان و مردان وجود ندارد. در یک دستهبندی کلی افراد از سه مقوله جلال، جمال و لذت تقلید میکنند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref> | |||
=== جلالطلبها === | === جلالطلبها === | ||
| خط ۵۵: | خط ۷۱: | ||
=== لذتطلبها === | === لذتطلبها === | ||
در تظاهر لذتطلبانه، انتخاب نوع تفریحات و انتخاب کالاهایی با جنبه نمادین و لذتگرا اهمیت دارد. افراد متظاهر در این دسته کالاهای لوکس و برند خارجی مصرف میکنند و شیوهای از اوقات فراغت را انتخاب میکنند که از جانب افراد معروف، مصرف و تأیید شدهاند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 81.]</ref> | در تظاهر لذتطلبانه، انتخاب نوع تفریحات و انتخاب کالاهایی با جنبه نمادین و لذتگرا اهمیت دارد. افراد متظاهر در این دسته کالاهای لوکس و برند خارجی مصرف میکنند و شیوهای از اوقات فراغت را انتخاب میکنند که از جانب افراد معروف، مصرف و تأیید شدهاند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 81.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
